ऋण दिन बैंकहरूसँग पैसा छैन, विकास निर्माणमा असर !

काठमाडौं, १७ पुस- नेपाली मुद्रा बजारमा लगानी योग्य पूजी अभाव देखिएपछि बैंकहरुले आर्कषक व्याज दर देखाएर सर्वसाधारणबाट रकम (निक्षेप) तान्न थालेका छन् । बैंकहरुले आफूसँग भएको कर्जायोग्य पुँजी सकिएपछि ८ देखि १२ प्रतिशतसम्म व्याजदरमा निक्षेप संकलन सुरु गरेका हुन्  । जसका कारण निक्षेपको व्यादरसँगै कर्जाको व्याजदर पनि ह्वात्तै बढेको छ । 

यसले साना लगानीकर्ताको रकम उठाउने सके फाइदा हुने विज्ञहरु बताउँछन् । अर्थविद् दिपेन्द्र बहादुर क्षेत्री भन्छन्, अहिलेको अवस्थामा व्याज राम्रो पाउने हुँदा सानो पूँजी संकलन गर्न सके सर्बसाधारणलाई राम्रो फाईदा हुन्छ ।, बैंकहरुले कर्जायोग्य लगानी बढाउन सक्छन ।’

निक्षेपमा आकर्षक व्याज

अहिले केही बैंकले तरलताको अभावलाई समाधान गर्न न्यूनतम साढे ८ देखि १२ प्रतिशत व्याजमा निक्षेप ल्याउने आर्कषक योजना सार्वजनिक गरेका छन् ।

कृषि विकास बैंकले तलरता अभाव भएपछि सर्वसाधारणबाट निक्षेप तान्न साढे ८ प्रतिशत व्याज दिने गरी एडीबीएल स्वर्ण निक्षेप योजना ल्याएको छ ।  

जनता बैंकले १० प्रतिशत व्याज दिने गरी जनता फिक्सड डिपोजिट योजना ल्याएको छ । एनआईसी एसिया बैंकले अल्पकालका लागि साढे ८ प्रतिशतमा फिक्स डिपोजिट योजना ल्याएको छ भने मेगा बैंकले वर्षिक १० प्रतिशत व्याज दरमा मेगा सुपर फिक्स्ड डिपोजिट स्किम सार्वजनिक गरेका छन् । 

‘कर्जा मात्रै बढ्यो’

खासगरी निक्षेप भन्दा कर्जा बृद्धिदर बढेपछि लगानीयोग्य पुँजीको अभाव देखिएको बैंकरहरु बताउँछन् । चुनावी खर्च, रेमिट्यान्स आप्रवाह घट्नु, राजनीतिक अस्थिरताका कारण पनि बैंकहरुमा लगानी गर्ने पुँजीको अभाव देखिएको हो । 

लुम्बिनी विकास बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत झलक खनालकाअनुसार अहिले निक्षेपको बृद्धिदरभन्दा कर्जा बृद्धिदर ह्वात्तै बढेकाले प्रयाप्त लगानी गर्न नसकिएको हो । यसको प्रमुख कारण पुस महिनामा राजस्वमा ठूलो रकम जम्मा हुनु नै हो । ‘पुसमा राजस्वको रुपमा ठूलो पूँजी सरकारी ढुकुटीमा जम्मा भएर बसेको छ । पूँजीगत खर्च पनि निकै थोरै मात्रै भएको छ, यसैले बजारमा रकम अभाव देखिएको हो’ खनालले लोकान्तरसँग भने । 
विकास बैंकहरुले अहिले २ वर्षको मुद्दतिमा साढे ११ प्रतिशतसम्म व्याज दिएर पूँजी संकलन गरिरहेको उनले बताए । 

पुँजी अभाव नै देखिएपछि अहिले कतिपय बैंकहरुले लगानी बढाउन नसक्ने बताएका छन् । अधिकांश वाणिज्य बैंकको कर्जा लगानी तथा निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) ८०÷२० प्रतिशत अनुपात सीमामा पुगिसकेकाले थप लगानी गर्ने अवस्था नरहेको बैंकरले बताएका छन् । बैंकले कूल पूँजीको ८० प्रतिशत मात्र लगानी गर्न पाउँछन् ।

अहिले ४ खर्बभन्दा बढी रकम राज्यको ढुकुटी होल्ड भएर बसेको छ, त्यसलाई सदुपयोग गर्ने प्रभावकारी प्रणाली चाहिन्थ्यो, स्थायी सरकार चाहिन्थ्यो, तर, त्यसो केही नहुँदा रकम होल्ड भएको छ । यस्ता समस्या समाधान नहुँदासम्म यस्ता समस्या देखि नै रहन्छन्

ठूलो समस्या होइनः राष्ट्र बैंक

बजारमा हल्ला भएजस्तो तरलता अभाव नभए पनि लगानी गर्न मिल्ने पूँजीमा मात्रै केही कमी भएको नेपाल राष्ट्र बैंकको दाबी छ । राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता नारायणप्रसाद पौडेलले भन्छन्, ‘अहिले बैकिङ प्रणालीमा ठूलो रकम अभाव भएको होइन, बजारमा लगानीयोग्य पुँजीमा करीब ४ अर्ब कमी देखिएको छ , यो ठूलो तरलता समस्या भन्न मिल्दैन् ।’ 

गत वर्ष ३५ अर्ब हाराहारीमा तरलता अभाव देखिदा समेत समाधान भएको बताउँदै उनले यो अल्पकालीन समस्या भएकाले केही समयमै समाधान हुने पौडेलको भनाइ छ । 

तरलता घट्नुमा सरकारी ढुकुटीमा ठूलो रकम जम्मा हुनु नै प्रमुख कारण रहेको उनको भनाइ छ । सरकारी ढुकुटीको रकम खर्च भएर बजारमा आए बजारमा तरलताको समस्या स्वतः समाधान हुने उनले बताए ।
राष्ट्र बैंकले अल्पकालीन रुपमा बैकिङ प्रणालीमा तरलता बढाउन वाणिज्य बैंक, विकास बैक र वित्त कम्पनीलाई बोलकबोलबाट लगानी गर्ने भएपछि यो अभाव केही समाधान हुने विज्ञहरु बताउँछन् ।

‘ठूलो पूँजी होल्ड भयो’

राष्ट्र बैंकका पूर्व गर्भनर समेत रहेका अर्थविद् दिपेन्द्र बहादुर क्षेत्रीले बैंकहरुले सानो सानो पूँजीलाई प्राथमिकता दिएर संकलन गर्न नसक्दा यस्ता समस्या देखिने बताउँछन् । लोकान्तरसँगको कुराकानीमा क्षेत्री भन्छन्, ‘निक्षेप संकलन भएन तर कर्जाको माग बढ्यो भनेर बैंकहरुले भनिरहे पनि सानो रकम उठाउन बैंकहरु तयार हुनुपर्यो । त्यसका लागि बैंकहरु तयार छैनन् ।’

नेपाली मुद्रा बजारमा बेला बेला उतार चढाव देखिने, अल्पकालीन समस्याहरु देखिइरहनुको प्रमुख कारण राजनीतिक अस्थिरता पनि एक प्रमुख कारण भएको क्षेत्रीको भनाई छ । 
‘अहिले ४ खर्बभन्दा बढी रकम राज्यको ढुकुटी होल्ड भएर बसेको छ, त्यसलाई सदुपयोग गर्ने प्रभावकारी प्रणाली चाहिन्थ्यो, स्थायी सरकार चाहिन्थ्यो, तर, त्यसो केही नहुँदा रकम होल्ड भएको छ । यस्ता समस्या समाधान नहुँदासम्म यस्ता समस्या देखि नै रहन्छन्,’ क्षेत्रीले भने ।

बैंकहरु संख्यात्मक रुपले बढी भए पनि गुणत्मक प्रतिस्पर्धामा जान नसक्नु पनि मुद्रा संकटको प्रमुख कारण भएको क्षेत्रीको भनाई छ । 

लगानी नहुँदा यस्तो पर्छ असर

बजारमा लगानी गर्ने पुँजी नहुँदा विकास निर्माण लगायतका काममा असर पर्ने विज्ञहरुको भनाई छ । 

‘अर्थतन्त्र बलियो बन्न मुलुकको विकास निर्माणसँगै भएको पूँजी चलायमान भइरहनुपर्छ तर, हाम्रो भएको पूँजी होल्ड भएर बस्ने र बजारमा छरिएर बस्ने हुँदा यसले अर्थतन्त्रमा समेत गम्भीर असर पर्ने हुन्छ,’ अर्थविद् क्षेत्री भन्छन् ।

अहिलेको अवस्थामा बैंकहरुले गर्ने काम नै सानो पूँजीलाई सहजै पहुँच दिनुपर्ने क्षेत्रीको भनाइ छ । 
 

पुस १७, २०७४ मा प्रकाशित

मनीषा अवस्थी

मनीषा अवस्थी लोकान्तर डट् कमका लागि आर्थिक विषयमा कलम चलाउँछिन् । 

लेखकबाट थप...

प्रतिक्रिया दिनुहोस