लाइसेन्सको ट्रायलमा दोहरो लुट, नियतवश फेल गराएर पैसा असुली ! [भाग १]

प्रशान्त ओझा

फागुन १५, २०७४

काठमाडौं, १५ फागुन-कञ्चनपुर घर भई काठमाडौं बस्दै आएका पदम विष्ट गत माघ ६ गते (आइतवार) मोटरसाइकलको चालक अनुमति पत्र (लाइसेन्स)का लागि प्रयोगात्मक परीक्षा (ट्रायल) दिन एकान्तकुनास्थित सुजुकी ड्राइभिङ स्कूल पुगे । यातायात व्यवस्था विभागको वाग्मती अञ्चलअन्तर्गत एकान्तकुनास्थित कार्यालयबाट लिखित परीक्षा पास गरेर विष्ट प्रयोगात्मक परीक्षा (ट्रायल) दिन त्यहाँ पुगेका थिए ।

ट्रायल दिनुअगाडि उनले अन्य ड्राइभिङ सेन्टरमा २ दिनसम्म पूर्वाभ्यास गरेका थिए । अन्य ड्राइभिङ सेन्टरमा सजिलै ट्रायल प्रक्रिया कटाएका उनी यातायात व्यवस्था विभागको आधिकारिक ट्रायलमा भने अंग्रेजी आठ (एट) कटाउन असफल भए । सुजुकी ड्राइभिङमा मोटरसाइकलको ट्रायल यमाहा कम्पनीको सोल्युटो मोडेलको मोटराइकलमा लिइन्छ । विष्टले ट्रायल पास गर्नका लागि पूर्वअभ्यास पनि सोही मोटरसाइकलमा गरेका थिए । तर सुजुकीले ट्राइल दिने भनेर व्यवस्था गरेको मोटरसाइकलमा पछाडिको ब्रेक नै नलाग्ने समस्या देखिएको उनले बताए ।

‘मैले २ नम्बर लेखिएको बाइकमा ट्राइल दिएको थिएँ । त्यसको पछाडिको ब्रेक नै नलाग्ने । ब्रेक नलाग्ने भएपछि एट कटाउन सकिएन,’ विष्टले लोकान्तरसँग भने । विष्टजस्तै मोटरसाइकलको आधिकारिक ट्राइल दिन आउने अधिकांश व्यक्ति फेल हुन्छन्, अनि पुनः ट्रायलका लागि आवेदन दिन्छन् । 

यातायात व्यवस्था कार्यालय एकान्तकुनाबाट दैनिक ७ सयदेखि ८ सय जनाले मोटरसाइकलको ट्रायल दिन्छन् । एकान्तकुनाबाट लाइसेन्सका लागि आवेदन दिने सबै जनाले सुजुकी ड्राइभिङमै ट्रायल दिनुपर्ने व्यवस्था छ । तर ट्रायल दिन पुगेकामध्ये ३० प्रतिशत मात्रै पास हुन्छन् । फेल भएका बाँकी ७० प्रतिशतले पुनः ट्रायल दिनुपर्ने हुन्छ ।

पैसा असुल्न नियतवस फेल

गत वर्ष (२०७३) फागुनदेखि सुजुकी ड्राइभिङ सेन्टरले यातायात व्यवस्था कार्यालय एकान्तकुनाको ट्रायल गराउने ठेक्का पाएको थियो । मापदण्ड नै परिमार्जन गरेर सुजुकीलाई १० वर्षसम्मका लागि ट्रायल गराउने ठेक्का दिइएको थियो । जसको अन्य व्यवसायी र उपभोक्तावादीहरुले चर्को विरोध पनि गरेका थिए । उक्त ठेक्का सम्झौतामा ठूलो आर्थिक चलखेल भएको विषय पनि प्रकाशमा आएका थिए ।

यातायात व्यवस्था कार्यालय एकान्तकुना देशकै सबैभन्दा बढी लाइसेन्स वितरण गर्ने कार्यालय हो । यो कार्यालयमार्फत साना–ठूला सवारीसाधनको चालक अनुमपति पत्रका लागि १ हजार ५ सय देखि २ हजार जनाले दैनिक ट्रायल दिन्छन् । यी सबै ट्रायल सुजुकी ड्राइभिङमै हुन्छन् ।

सुजुकीले ट्रायल गराएबापत मोटरसाइकलको लाइसेन्सका लागि २००, कारको लाइसेन्सका लागि ३२०, टेम्पोको लाइसेन्सका लागि ३९०, ट्र्याक्टरको लाइसेन्सका लागि ४०० र मिनीबसको लाइसेन्सका लागि ५०० रुपैयाँ (भ्याट बाहेक) सेवाग्रहीबाट उठाउँदै आएको छ । ट्रायल गराएवापत सुजुकी ड्राइभिङले १ दिनको ५ लाखदेखि ७ लाख रुपैयाँसम्म कमाउँछ ।

पहिलो ट्रायलबाट एक दिनमै लाखौं रुपैयाँ कमाउने सुजुकी ड्राइभिङ सेन्टरले प्रशिक्षार्थी फेल गराएर थप असुली गर्छ । सुजुकी ड्राइभिङ सेन्टरबाट दैनिक ७० प्रतिशत पशिक्षार्थी लाइसेन्समा फेल हुँदा उसले दैनिक ७० प्रतिशत थप कमाइ गर्न पाउँछ ।

लोकान्तरलाई प्राप्त विवरणअनुसार सुजुकीको ड्राइभिङ सेन्टर नै सरकारी मापदण्ड विपरीत छ । यातायात व्यवस्था विभागले गत माघ २५ गते (बिहीवार) यातायात व्यवस्था कार्यालय एकान्तकुनालाई पत्र लेखेर सुजुकीले मापदण्ड मिचेर ड्राइभिङको ट्रायल गराइरहेको भन्दै सुधार गर्न निर्देशन दिएको थियो । तर एकान्तकुनास्थित यातायात कार्यालयले पत्रबारे कुनै चासो नै दिएको छैन ।

विभागले गरेको अध्ययनका अनुसार सुजुकी ड्राइभिङ स्कूलले अंग्रेजी अक्षर आठ (एट) टेस्टको प्याराफिटको दूरी मिलेको छैन । सरकारले तोकेको मापदण्डअनुसार चार पाङ्ग्रे सवारीका लागि एट टेस्ट प्याराफिटको दूरी बीचको दुई गोलो घेरा ८–८ मिटरको हुनुपर्छ । साथै बीचको गोलो घेराको बाहिरको भाग (गाडी घुमाउनुपर्ने ठाउँ)को ग्याप ४ मिटरको हुनुपर्छ । तर सुजुकीले उक्त ग्याप ३ मिटरको मात्रै राखेको विभागले गरेको अध्ययनबाट देखिएको छ ।

यस्तै दुई पाङ्ग्रे सवारीको ट्रायल गर्ने एट टेस्ट प्याराफिटको बीचको दुई गोलो घेरा ३–३ मिटरको हुनुपर्छ । बाहिर सवारी गुडाउने ग्याप १.५ मिटरको हुनुपर्छ । तर सुजुकीले दुई पाङ्ग्रे सवारीको आठको ग्याप १.५ मिटरभन्दा कम राखेको भेटिएको छ ।

सुजुकी ड्राइभिङले मोटरसाइकल र स्कुटर घुमाउने जमिनको सतहभन्दा माथि उठाएको छ । जसका कारण पनि धेरै प्रशिक्षार्थी अलमलिएर फेला हुने गरेका छन् । यातायात व्यवस्था विभागले गत असोजमै गरेको अध्ययनअनुसार उक्त ट्रायल सेन्टर भत्काएर पुन बनाउनुपर्ने निश्कर्ष निकालेको थियो । तर एकान्तकुनास्थित यातायात कार्यालय र सुजुकी ड्राइभिङले विभागको निर्देशनप्रति कुनै चासो दिएका छैनन् । 

हाकिमलाई थाहा नै छैन

यातायात व्यवस्था विभागले पटक-पटक पत्र काटेर सुजुकी ड्राइभिङको प्राविधिक त्रुटी सच्याउन निर्देश दिइसके पनि एकान्तकुनास्थित यातायात व्यवस्था कार्यालयका प्रमुखले त्यसबारे आफूलाई कुनै जानकारी नभएको बताए । ‘मापदण्ड अनुसारको भएको भनेर नै सजुकी ड्राइभिङसँग ट्रायल गराउने सम्झौता भएको हो,’ प्रमुख किरण ढकालले लोकान्तरसँग भने, ‘विभागले गरेको अध्ययन र प्राविधिक त्रुटी सच्याउन भनेर पठाएको पत्रबारे मलाइ केही थाहा छैन । म पनि यहाँ नयाँ नै आएको हो ।’

फागुन १५, २०७४ मा प्रकाशित

प्रशान्त ओझा

लोकान्तरका विशेष संवाददाता प्रशान्त ओझा अदालत, प्रशासन र संवैधानिक निकायको रिपोर्टिङ गर्छन् ।

लेखकबाट थप...

प्रतिक्रिया दिनुहोस