बोइङ ७३७ म्याक्स विमानमाथिको प्रतिबन्धले संसारभर तरंग : अर्बौं डलर घाटा, के हुन्छ अब ?

फागुन ३०, २०७५

आइतवार इथियोपीयन एयरलाइन्सको विमान दुर्घटना भएर त्यसमा सवार एक नेपाली यात्रुसहित सबै १५७ यात्रुको मृत्यु भएपछि संसारभरिका सबै बोइङ ७३७ म्याक्स विमानहरूलाई उडान भर्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ । 

बोइङको पछिल्लो पुस्ताको विमान ७३७ म्याक्सको इन्जिनले इन्धन बचत गर्ने र यसका पंखा पनि उच्चस्तरीय भएको भनी प्रशंसा भए पनि विगत पाँच महिनामा दुई ठूला दुर्घटना भएपछि यसको सुरक्षामाथि प्रश्न उठेको थियो । 


ADVERTISEMENT

आइतवारको दुर्घटनाअघि सन् २०१८ को अक्टोबर महिनामा इन्डोनेसियामा लायन एयरको जेट विमान उडान भरेको केही समयमा नै दुर्घटनाग्रस्त हुँदा त्यसमा सवार सबै १८९ यात्रुको मृत्यु भएको थियो । 

यसरी लगातार दुर्घटना हुँदै जाँदा भारत लगायत देशले ७३७ म्याक्समा प्रतिबन्ध लगाएपछि शुरूमा प्रतिकार गरे पनि अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले समेत त्यसमा प्रतिबन्ध लगाइएको घोषणा गरे । प्रतिबन्धका कारण बोइङ कम्पनीले अर्बौं डलरको घाटा सहनुपर्ने देखिएको छ । 

त्यसो त बोइङ कम्पनीमाथि प्रतिबन्धको माग उठिरहेको भए पनि कम्पनीले त्यसलाई प्रतिकार गरिरहेको थियो । तर बुधवार उसले अमेरिकाको उड्डयन विभागलाई ७३७ म्याक्स विमानमा अस्थायी रोकको आदेश जारी गर्न सिफारिश गरेको बताएको छ । 

यसरी सबै ३७० वटै ७३७ म्याक्स विमानहरूलाई उडान भर्नका लागि प्रतिबन्ध लगाइँदा कम्पनीले १ अर्बदेखि ५ अर्ब डलरसम्मको घाटा बेहोर्नुपर्ने मेलियस रिसर्च र जेफ्रीज जस्ता वालस्ट्रीट कम्पनीहरूले अनुमान लगाएका छन् । 

यी अनुमानहरू विगतमा तीन महिना बोइङका विमान नउडाइँदा भएका घाटामा आधारित थिए । तर बोइङ कम्पनीले त्यो घाटा सहन सक्ने स्थिति छ । उसले गत वर्ष १०१ अर्ब डलरको कीर्तिमान कमाइ गरेको छ र १०.६ अर्ब डलर नाफा गरेको थियो । अहिले प्रतिबन्ध लागेर बेग्लै परिदृश्य निर्माण भयो नत्र उसले यो वर्ष झन् बढी नाफा कमाउने प्रक्षेपण गरेको थियो । 

त्यसो त बोइङले यसअघि पनि समस्या देखिएपछि थुप्रै विमान नउडाएको उदाहरण छ । सन् २०१३ मा बोइङले ७८७ ड्रीमलाइनर विमान नउडाउन एयरलाइन्स कम्पनीहरूलाई भनेको थियो किनकि उक्त विमानको ब्याट्रीबाट आगो निस्किने समस्या देखिएको थियो । 

त्यतिखेर बोइङले ७८७ विमान बनाउन बन्द गरेको थिएन र उक्त समस्याको समाधान खाजेको थियो । त्यसैलाई आधार मान्ने हो भने बोइङले ७३७ म्याक्सको उत्पादन बन्द गर्नेछैन । अनि सबै ७३७ म्याक्स जेट विमानलाई नउडाएपनि बोइङ जस्तो ठूलो कम्पनीलाई खासै ठूलो घाटा हुने देखिँदैन । त्यसै पनि सन् २०१३ मा उसले न्यूनतम घाटा सहेको थियो । 

तर यस्ता विमानका कारण बोइङले विश्वसनीयता गुमाएमा विमान बिक्री नै नहुने समस्या आउन सक्छ । 

अनि बोइङले ३७० वटा प्रतिबन्धित विमानको क्षतिपूर्ति एयरलाइन्स कम्पनीहरूलाई तिर्नुपर्ने हुन्छ । बुधवार मात्र नर्वेजियन एयरलाइन्सका सीईओले आफ्ना १८ वटा ७३७ म्याक्स विमानमा उडान प्रतिबन्ध लागेपछि सहनुपरेको घाटाको बिल बोइङलाई पठाइने बताएका छन् । 

बोइङले आफ्ना विमानहरू सुरक्षित रहेको भनी स्पष्टीकरण दिइरहेको भए पनि प्रतिबन्धको आशंकाका कारण यसै हप्ता मात्र उसको स्टक १२ प्रतिशतले झरेको छ । 

इन्जिन बीचमै बन्द हुने समस्या बोइङको ७३७ म्याक्समा देखिएको छ । त्यसलाई रोक्नका लागि उसले सफ्टवेयर पनि बनाएको हो । तर सफ्टवेयरले पनि काम नगरेर गलत दिशानिर्देश गर्ने गरेको गुनासो पाइलटहरूले गर्ने गरेका छन् । 

सफ्टवेयरलाई अपग्रेड गरेपछि विमानका सुरक्षा प्रणालीमा समस्या नै आए पनि त्यसलाई नियन्त्रण गर्न पाइलटहरू समर्थ हुने दाबी बोइङले गरेको छ । तर त्यो अप्ग्रेड पनि अप्रिल महिनामा मात्र सम्पन्न हुनेछ । 

नेपालमा पनि बोइङ विमान उडान तथा अवतरण गर्ने गरेको थियो । सिंगापुरको सिल्क एयरले ७३७ म्याक्स विमान नेपाल ल्याउने गरेकोमा त्यसमाथि प्रतिबन्ध लगाइएपछि अर्कै विमान चलाउने घोषणा गरिसकेको छ । नेपालमा आउने अन्य विदेशी एयरलाइन्सले चाहिँ ७३७ म्याक्स विमान ल्याउने गरेका छैनन् । 

त्यसो त बुद्ध एयरले पनि ७३७ म्याक्स विमान किन्न लागेको समाचारहरू आइरहेका थिए तर अहिले यसमाथिको प्रतिबन्धपछि उसले पनि यसमा पुनर्विचार गर्ने सम्भावना छ ।

एजेन्सीको सहयोगमा
 

फागुन ३०, २०७५ मा प्रकाशित

विन्देश दहाल

विन्देश दहाल लोकान्तर डट् कममा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिबारे लेख्छन् । 

लेखकबाट थप...

प्रतिक्रिया दिनुहोस