ट्राफिक प्रहरीका दुःख : एक जनाको भागमा २४ किमी सडक, जनशक्ति अभावले ‘डमी’ को सहारा !

प्रकाश आचार्य
प्रकाश आचार्य

लोकान्तर संवाददाता आचार्य लुम्बिनी प्रदेशबाट रिपोर्टिङ गर्छन् ।

तीव्र शहरीकरणले लुम्बिनी प्रदेशको अस्थायी राजधानी बुटवल, तिलोत्तमा र भैरहवा क्षेत्र एउटै शहरमा परिणत भइसकेको छ । 

शहरीकरणसँगै बनेका फराकिला सडकमा बढ्दो सवारी चापले दैनिक रूपमा सडक दुर्घटना बढ्दै गएको छ ।  


Advertisement

तर, दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि थप गर्नुपर्ने ट्राफिक प्रहरीको जनशक्तिप्रति राज्यको ध्यान जान सकेको छैन ।

जसको विकल्पमा ट्राफिक प्रहरीले आफ्नो काम गरेको झल्को दिने काल्पनिक ट्राफिक प्रहरी (डमी) राखेर सचेतना र दुर्घटना न्यूनीकरणमा जुटेको छ ।


Advertisement

सडक शिक्षालाई प्रभावकारी बनाउँदै दुर्घटना न्यूनीकरण गर्नका लागि रूपन्देहीको सिद्धार्थनगर (भैरहवा) का विभिन्न ठाउँमा ‘डमी’ प्रहरी राखेर सचेतना अभियान थालिएको हो । 

लुम्बिनी प्रदेश ट्राफिक प्रहरी कार्यालय, बुटवलका प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) डिल्लीनाराण पाण्डेले जनशक्ति अभावले दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि ‘डमी’ प्रहरीको अवधारणा ल्याइएको बताए ।

‘प्रदेश सरकारले बुटवलमा काम शुरू गरेसँगै यहाँ सवारी चाप थेगिनसक्नु रूपमा बढ्यो । त्यसमा पनि साना सवारी साधनको धेरै गुड्न थाले । ट्राफिक प्रहरीलाई काम बढ्यो तर, जनशक्ति बढेन । हामी अभावकाबीच काम गर्नुपर्ने अवस्थाले गर्दा शहरका ठाउँ–ठाउँमा काल्पनिक प्रहरी राखेर लापरवाही गरेर सवारी चलाउनेलाई खबरदारी गर्न थालेका हौं,’ डीएसपी पाण्डेले भने । 

‘डमी’ प्रहरीलाई ट्राफिक प्रहरीले लगाउने बर्दी, टोपी, र मुखमा मास्क लगाइको छ । ‘डमी’ प्रहरीको हातमा ट्राफिक नियमको प्लेकार्ड देख्न सकिन्छ ।

टाढाबाट हेर्दा ट्राफिक प्रहरी जस्तै देखिने भएकाले सवारी चालकले आफ्नो सवारी साधनको गति नियन्त्रण गर्ने, ट्राफिक नियमको पनि पालना गर्ने भएकाले दुर्घटना हुने सम्भावना कम हुने प्रदेश ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) डम्बरबहादुर विकले बताए । 

‘जनशक्ति अभाव हुँदा मुख्य चोक, बढी सवारी चल्ने सडकहरूमा ट्राफिक प्रहरीको उपस्थिति रहेको जनाउन ‘सिम्बोलिक’ रूपमा डमी प्रहरी राखेर सचेतना थालिएको हो,’ विकले थपे, ‘जनशक्ति अभावले हामीले पहिलो र नयाँ अभियान थालेका हौं । यसको ‘फिडब्याक’ कस्तो आउँछ, त्यहीअनुसार प्रदेशका अन्य प्रमुख शहरमा पनि यस्तो काल्पनिक प्रहरी राख्ने अभियान चलाउछौं ।’

लुम्बिनीका १२ जिल्लामध्ये रूपन्देहीको बुटवल–भैरहवा, दाङको घोराही लमही, बाँकेको नेपालगञ्ज बढी जनघनत्व र सवारी साधानका धेरै चाप भएका क्षेत्र हुन् । यी क्षेत्रमा प्रत्येक वर्ष १५ देखि २० प्रतिशतका दरले जनघनत्व बढ्दै गएको छ । 

बुटवल–भैरहवा ६ लेन सडक छ । त्यस्तै बुटवल नारायणगढ सडक पनि ६ लेनको बन्दैछ । फराकिलो सडकमा सवारी चालकले तीव्र गतिमा सवारी साधन चलाउने गरेका कारण धेरै दुर्घटना हुने र ठूलो धनजनको क्षति हुँदै आएको छ । 

१२ जिल्लालाई ४ सय ९० ट्राफिक प्रहरी

प्रदेश पाँचका १२ जिल्लामै सडक सञ्जालको पहुँच छ । विशेष गरी तराईका ६ जिल्लामा ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि ट्राफिक प्रहरी खटिनुपर्छ, तर जनशक्ति भने ४ वर्ष अगाडिदेखि थप गरिएको छैन । 

अहिले प्रदेशका १२ जिल्लामा ४९० जना ट्राफिक प्रहरी दुर्घटना न्यूनीकरण, पार्किङ व्यवस्थापन, सवारी चेकजाँचदेखि भीआईपीको आवतजावत निगरानीमा खटिनुपर्ने अवस्था छ । 

विक भन्छन्, ‘अहिले त कोभिडको कारण कम गाडी चलेका छन् । महामारी पछि सवारी साधन सामान्य अवस्थामा चल्दा अहिलेको जनशक्तिले काम गर्न सक्ने अवस्था नै छैन । हामीलाई कम्तिमा ७ सय जना जनशक्ति त नभई हुँदैन । जनशक्ति थप गर्न माग गरेका छौं ।’ 

एक जना ट्राफिकले २४ किमी र १०६ वटा सवारी हेर्नुपर्ने अवस्था 

प्रदेश पाँचमा ११ हजार ६०१ किलोमिटर सडक बनेको छ, त्यसमध्ये ७५७ मुख्य र ९६१ किमी सहायक सडक छ । मुख्य र सहायक सडकमा गाडीको चाप बढी हुन्छ ।

यस हिसाबले हेर्दा एक ट्राफिक प्रहरीलाई सरदर २४ किलोमिटर सडक र त्यसमा चल्ने सवारीसाधनको निगरानी गर्नुपर्ने अवस्था छ ।

लुम्बिनी प्रदेशमा सानाठूला गरी दैनिक सरदर ५१ हजार ७ सय सवारी साधन गुड्छन् । एक जना ट्राफिकले १ सय ६ वटा सवारी साधन मनिटरिङ गर्नुपर्ने अवस्था छ । 

एक वर्षमा १२ सय ५४ दुर्घटना, ५ सय ३ जनाको मृत्यु 

लुम्बिनी प्रदेशमा एक वर्षमा दुर्घटनामा परेर ५ सय ३ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । 

गएको असोजदेखि अहिले असोज मसान्तसम्ममा १ हजार २५४ वटा सवारी दुर्घटनामा परेर ५ सय ३ जनाले ज्यान गुमाएका हुन् । 

दुर्घटनामा परेर सबैभन्दा धेरै रुपन्देहीमा ११३ जनाको मृत्यु भएको प्रहरीको तथ्यांक छ ।

दुर्घटनामा १ हजार ८३७ जना घाइते भएका छन् । त्यस्तै दुर्घटनामा १ हजार ७०८ सवारी संलग्न भएको ट्राफिक प्रहरीको तथ्यांकमा उल्लेख छ । 

बुटवलका विभिन्न ठाउँमा सीसीटीभी क्यामेरा जडान गरी दुर्घटना गरेर भाग्नेलाई तत्काल पक्राउ गर्न सक्ने योजना प्रहरीसँग छ । 

चाडपर्वलक्षित सुरक्षा कार्यक्रम 

ट्राफिक प्रहरीले चाडपर्व लक्षित सुरक्षाका कार्यक्रम ल्याएर दुर्घटना न्यूनीकरणको पहल थालेको छ । प्रदेश अन्तर्गत रहेको मौजुदा साधन स्रोत, ट्राफिक प्रहरी जनशक्तिलाई परिचालन गरी प्रभावकारी ट्राफिक व्यवस्थापन मिलाउने र स्थानीय प्रहरीसँग समन्वय गरी आवश्यकता अनुसार परिचालन गर्ने ट्राफिक प्रहरीको योजना छ ।

यातायात व्यवसायी संघ–सस्थांहरूसँग समन्वय गरी यात्रुहरूको चापअनुसार थप सवारी साधन सञ्चालन गर्ने, ओभरलोड राखी सवारी चलाउने कार्यलाई कडाई गर्ने, तोकिएको भन्दा बढी भाडा असुल गरी यात्रु ठगिन नदिने, मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी साधन चलाउन नदिने योजना प्रहरीको छ ।

प्रकाश आचार्य
प्रकाश आचार्य

लेखकबाट थप...

कमेन्ट गर्नुहोस्