अमेरिका-चीन व्यापार युद्ध

मङ वान्चोको घरफिर्ती : अमेरिका–हुआवे लडाईंमा चीनले जितेको हो कूटनीतिक युद्ध ?

विन्देश दहाल
विन्देश दहाल

लोकान्तर डट् कमका कूटनीतिक मामिला सम्पादक विन्देश दहाल अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति तथा पूर्वीय अध्यात्मबारे लेख्छन् । 

मङ वान्चोको घरफिर्ती : अमेरिका–हुआवे लडाईंमा चीनले जितेको हो कूटनीतिक युद्ध ?

शनिवार राति चीनको शनचन शहरमा एयर चाइनाको विमानबाट रातो वस्त्र लगाएकी एक महिला ओर्लिन् । विमानबाट बाहिर आउने क्रममा उनले आफूलाई स्वागत गर्न आएका मानिसहरूलाई हेर्दै हात हल्लाइन् ।


Advertisement

उनी हुन् चीनको विशाल टेलिकम्युनिकेसन कम्पनी हुआवेकी प्रमुख वित्तीय अधिकारी मङ वान्चो । क्यानडामा एक हजार दिनभन्दा बढी समय नजरबन्द बनाएर राखिएकी मङलाई चीन सरकारले विशेष चार्टर विमानमा राखी भ्यानकूभरबाट शनचन ल्याएको हो । 


Advertisement

विमानबाट ओर्लेर सानो सम्बोधन गर्दै मङले एक हजार दिनभन्दा बढीको यातना झेलेर मातृभूमिको अँगालोमा आइपुगेको बताइन् । उनको स्वागतका लागि विमानस्थलमा भेला भएकाहरू उनलाई देखेर तथा उनको सम्बोधनलाई सुनेर खुशी हुँदै ताली बजाए ।

हुआवेका संस्थापक रन चङ्फेकी छोरी मङलाई अमेरिकाको दबाबमा क्यानडाले सन् २०१८ को डिसेम्बर १ मा पक्राउ गरेको थियो । उनलाई अमेरिकासमक्ष सुपुर्दगी गर्ने भनिएको थियो ।


Advertisement

खासमा मङ चीन र अमेरिकाबीचको व्यापारयुद्धको अवाञ्छित शिकार बनेकी थिइन् । अमेरिकाले इरानविरुद्ध लगाएको प्रतिबन्धका कारण इरानसँग कुनै पनि कारोबार गर्न देशहरूलाई छुट छैन । तर हुआवेले उक्त प्रतिबन्धलाई तोडेको र ठगी गरेको आरोप लगाउँदै अमेरिकाको जस्टिस डिपार्टमेन्टले अनुसन्धान थालेपछि क्यानडा पुगेकी मङलाई पक्राउ गरिएको थियो । 

मङविरुद्ध न्युयोर्कको ईस्टर्न डिस्ट्रिक्ट अदालतमा अभियोगहरू दायर गरिएको र त्यस अभियोगको सामना गर्नका लागि उनलाई क्यानडाबाट अमेरिकामा सुपुर्दगी गर्न खोजिएको थियो । 

चीनसँग व्यापारयुद्ध चर्काएको अमेरिकाको तत्कालीन ट्रम्प प्रशासनले हुआवेका उत्पादनहरू राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि जोखिमका रूपमा रहेको भन्दै त्यसमाथि कडा निगरानी गर्न थालेको थियो । स्मार्टफोन तथा टेलिकम्युनिकेसनका उपकरणहरू (विशेषगरी ५जी प्रविधि) संसारभरि बेच्ने हुआवेमार्फत चीन सरकारले अमेरिकीहरूका विरुद्ध जासूसी गरिरहेको आरोप ट्रम्प प्रशासनले लगाएको थियो । हुआवेले यी सबै आरोपको खण्डन गर्दै आफूहरूले कुनै पनि नियमकानून नतोडेको बताएको छ ।

जासूसीको आरोप लगाए पनि अमेरिकाले त्यसको दह्रो प्रमाण भने दिन सकेको थिएन । यसबाट सजिलै अनुमान लगाउन सकिन्छ, ५जी प्रविधिमा चीनको अग्रणी भूमिका रहेकोमा त्यसलाई अघि बढ्न नदिने अमेरिकाको योजना थियो । हुआवेको प्रतिष्ठा, विश्वव्यापी बजार तथा आपूर्ति शृंखलालाई ध्वस्त पार्ने ट्रम्प प्रशासनको योजना थियो । 

आफूले मात्र नभई आफ्ना साझेदारहरूले समेत हुआवेका उत्पादन उपयोग नगरून् भनी अमेरिकाले पैरवी गरेको थियो । फलस्वरूप, अस्ट्रेलिया र न्युजील्यान्डले पनि आफ्ना टेलिकम्युनिकेसन कम्पनीहरूलाई ५जी मोबाइल नेटवर्कमा हुआवेको उपकरण प्रयोग गर्न प्रतिबन्ध लगाए । 

तर न्युजील्यान्डले हुआवेमाथिको प्रतिबन्ध नलगाएको पछि गएर स्पष्ट पारेको थियो । जासिन्दा आर्डर्नको नेतृत्वमा रहेको न्युजील्यान्ड सरकारले चीनविरुद्ध अन्य साझेदार जस्तो गरी नलाग्ने स्पष्ट संकेतहरू दिइरहेको छ ।

हुन पनि सस्तो र अत्याधुनिक प्रविधियुक्त हुआवेका उत्पादनमार्फत दूरसञ्चारको क्षेत्रमा मात्र नभई कृत्रिम बौद्धिकता (आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स) मा पनि न्युजील्यान्डले धेरै लाभ लिने योजना बनाइरहेको छ । हुआवे ब्लगमा एन्ड्रु बोवाटरले उल्लेख गरेअनुसार, हुआवेको स्मार्ट फोटोभोल्टाइक सोलुसनले सौर्य ऊर्जाको क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याउँदै सोलर प्यानलहरूलाई कृत्रिम बौद्धिकतामार्फत परम्परागत प्यानलहरूको तुलनामा ३० प्रतिशतभन्दा बढी ऊर्जा दिलाउन सफलता पाएको छ । स्वच्छ ऊर्जामा जानुपर्ने अहिलेको आवश्यकतालाई हुआवेको उत्पादनले यसरी सार्थक सहयोग गरेको छ ।

न्युजील्यान्ड जस्तै दक्षिण अमेरिकी मुलुकहरूले पनि हुआवेको उत्पादन प्रयोग नगर्न अमेरिकाले दिएको दबाबको प्रतिकार गरिरहेका छन् ।  

हुआवेका उत्पादन सस्तो भएकाले धेरै देशहरू यसप्रति आकर्षित छन् । चीन सरकारले गलत तरिकाले सब्सिडी दिएको भएर हुआवेको दाम सस्तो भएको आरोप अमेरिकाले लगाउने गरेको छ । तर सस्तो भएसँगै हुआवे नोकिया र एरिकसन जस्ता प्रतिस्पर्धीहरूको तुलनामा प्राविधिक रूपमा बलियो छ । त्यसैले विभिन्न मुलुकहरूले यसलाई अपनाएका छन् । 

इन्टरनेटको भविष्यलाई आकार दिने काम हुआवेले गर्न लागेको देखेपछि अमेरिकाले त्यसलाई रोक्न खोजेको स्पष्ट छ । तर यस महत्त्वपूर्ण भूराजनीतिक लडाइँमा अमेरिका विफल भएको छ । बेलायत लगायत अमेरिकाका साझेदारहरूले समेत हुआवेका उत्पादन उचित निगरानीका साथ उपयोग गर्ने भएपछि अमेरिकाले चीनलाई प्रविधिको क्षेत्रमा अग्रता कायम गर्नबाट रोक्न नसक्ने स्थिति छ । 

हुन पनि प्राविधिक दुनियाँ अत्यन्तै जटिल छ । अनि विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाहरू अन्योन्याश्रित छन् । र आधुनिक जीवनमा उपयोग गरिने प्रविधिहरू एकअर्कासँग गहिरो गरी जेलिएका छन् । त्यसैले तत्कालीन ट्रम्प प्रशासनले चाहेमुताबिक चीनलाई प्रविधि तथा कारोबारको क्षेत्रमा सम्बन्ध विच्छेद गराउन सम्भव थिएन ।

बहालवाला बाइडन प्रशासनले यो कुरा राम्ररी बुझेको देखिन्छ । त्यसैले उसले मङविरुद्धको सुपुर्दगीको अनुरोधलाई फिर्ता लियो । त्यसपछि क्यानडाले मङलाई थुनामा राखिरहनुपर्ने कुनै कारण थिएन ।

यसबीचमा चीनले पनि क्यानडाका दुई नागरिकलाई बन्दी बनाएर राखेको थियो । माइकल स्पाभोर र माइकल कोभरिगलाई चीनले एक हजार २० दिनसम्म थुनामा राखेको थियो । त्यसले गर्दा क्यानडा सरकारले चीनविरुद्ध बन्धक कूटनीति (होस्टेज डिप्लोमेसी) को आरोप लगाएको थियो । 

हुन पनि मङलाई स्वेच्छाचारी रूपमा पक्राउ गरेपछि प्रतिशोधका रूपमा दुई माइकललाई चीनले पक्राउ गरेको हो । तर मङलाई क्यानडाले रिहा गरेसँगै उनीहरू पनि घर फर्किन पाएका छन् र यस प्रकरणको सुखद अन्त्य भएको छ । 

यस प्रकरणबाट क्यानडाको कमजोर हैसियत छताछुल्ल भएको छ । अमेरिकाको भूराजनीतिक लडाइँको हतियार बन्ने अनि अमेरिकाको परराष्ट्रनीतिलाई आँखा चिम्लेर अनुसरण गर्ने काम क्यानडाले गरेको देखियो । उसको सार्वभौम रणनीतिक स्वायत्तता कतै झल्किएन । 

मङ प्रकरणपछि अमेरिका र उसका साझेदारहरूले चीनलाई उन्नाईसौं शताब्दीमा जस्तो अपमान गर्न सफलता नपाएको र देशभक्ति तथा राष्ट्रिय संकल्पको प्रदर्शन भएको चिनियाँ जनताको सोच छ । जस्तो कठिन परिस्थिति बेहोर्नुपरे पनि चिनियाँ मानिस पश्चिमीहरूसँग नझुक्ने यसले देखाएको छ । 

ग्लोबल टाइम्समा छापिएको चन छिङछिङ, शन वेतुवो र साओ सिछीको लेखमा उल्लेख भएअनुसार, कानूनी र राजनीतिक लडाइँमार्फत चीनले यस प्रकरणको सुखद अन्त्य गर्न सकेको हो । थ्यानचिनमा चीन र अमेरिकाका शीर्ष अधिकारीहरूबीचको वार्तामा मङको रिहाइलाई चीनले पूर्वशर्त बनाएको थियो । 

मङविरुद्धको आरोपमा दम हुन्थ्यो भने अमेरिकाले कुनै हातलमा पनि उनीविरुद्ध अभियोग पुष्टि गरेर सजाय दिन्थ्यो । तर चीनलाई रोक्नका लागि खेलेको भूराजनीतिक खेलको शिकार मङलाई बनाएको अमेरिकाले अन्ततोगत्वा त्यसबाट आफ्नो पक्षमा कुनै परिणाम नआएको देखेपछि उनलाई रिहा गरेको हो ।

पूर्ववर्ती ट्रम्प प्रशासनले चीनलाई विश्व आपूर्ति शृंखलाबाट बाहिर राख्न गरेको मूर्खतापूर्ण प्रयास कुनै पनि हालतमा सफल हुँदैनथियो र बाइडन प्रशासनले त्यो कुरा बुझेको छ । 

चीनसँगको भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धामा व्यक्तिलाई शिकार बनाउन नहुने पाठ अमेरिकाले पढेको हुनुपर्छ । 

विन्देश दहाल
विन्देश दहाल

लेखकबाट थप...

कमेन्ट गर्नुहोस्