×

Dabur
Nic Asia
Marvel

युक्रेन युद्धको भूराजनीतिक परिणाम

युक्रेन युद्ध चलिरहँदा तटस्थता त्यागेर नेटोमा जोडिन किन हतारिए फिनल्यान्ड र स्विडन ?

काठमाडाैं | जेठ ५, २०७९

Photo : REUTERS
TVS INSIDE

उत्तरी युरोपका दुई मुलुक फिनल्यान्ड र स्विडनले पश्चिमी सैन्य गठबन्धन नेटोमा जोडिनका लागि यसै साता औपचारिक निवेदन दिएका छन् । 

morang Auto yamaha

ब्रसेल्सस्थित नेटोको केन्द्रीय कार्यालयमा उनीहरूले निवेदन दर्ता गराएपछि नेटोका महासचिव जेन्स स्टोल्टनबर्गले त्यसलाई ऐतिहासिक कदम भनेका छन् । निवेदन दिएलगत्तै फिनल्यान्डका राष्ट्रपति साउली नीनिस्तो र स्विडनकी प्रधानमन्त्री म्याग्दालेना एन्डरसन अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनलाई भेट्न बिहीवार अमेरिका गएका छन् । बाइडनले ती दुई मुलुकको निवेदनलाई न्यानो स्वागत तथा दह्रो समर्थन गरेको भनी बयान दिएका छन् । 


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

दशकौंदेखि पूर्ण तटस्थताको नीति अपनाएका स्विडन र फिनल्यान्डलाई अमेरिका नेतृत्वको सैन्य गठबन्धनमा जोडिनका लागि युक्रेन युद्धले प्रेरणा गरेको हो । नेटोको सदस्य नभएकाले युक्रेनमाथि रुसले आक्रमण गरी त्यसलाई तहसनहस बनाएको बुझाइ नर्डिक मुलुकहरूमा छ । त्यसैले रुसबाट सम्भावित आक्रमण रोक्नका लागि नेटोमा जोडिनु उपयुक्त हुने सोच उनीहरूले बनाएको देखिन्छ । 

युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणअघि यी दुवै मुलुकले नेटोमा जोडिने विषयमा गम्भीर छलफल गरेको पाइँदैन । तर अहिले ती देशका बहुसंख्यक जनताले यस विषयमा गम्भीरतापूर्वक चासो लिएका छन् । 

Vianet communication
Maruti inside

युद्ध शुरू हुनुअघि ३० प्रतिशत फिन्निशहरूले नेटोमा जोडिने कुराको समर्थन गरेका थिए भने युद्ध थालिएपछि समर्थकको संख्या ८० प्रतिशत पुगेको थियो । हुँदाहुँदा फिनल्यान्डको एक बीयर कम्पनीले नेटोमा जोडिन लागेको पूर्वसन्ध्यामा (नेटोलाई उल्टोबाट पढ्दा) ओटान नामक बीयर समेत बजारमा ल्याएको छ । 

दशकौंदेखि पूर्ण तटस्थताको नीति अपनाएका स्विडन र फिनल्यान्डलाई अमेरिका नेतृत्वको सैन्य गठबन्धनमा जोडिनका लागि युक्रेन युद्धले प्रेरणा गरेको हो ।

त्यसो त युक्रेनमाथि रुसले गरेको आक्रमणले मात्र फिनल्यान्ड र स्विडनलाई नेटोमा जोडिनका लागि प्रेरित गरेको हैन । विश्लेषक फ्रेड काप्लानका अनुसार, युरोपसँग सम्बन्ध विस्तारका लागि उनीहरूले लामो समयदेखि प्रयास गरिरहेका थिए भलै उनीहरू नेटो जस्तो सैन्य संगठनमा त्यति रुचि राख्दैनथिए । 

सन् १९९५ मा यी दुवै मुलुक अर्को तटस्थ मुलुक अस्ट्रियासँग मिलेर युरोपेली संघको सदस्य बनेका थिए । अनि अमेरिकाका तत्कालीन राष्ट्रपति बिल क्लिन्टनले सोभियत संघअन्तर्गत रहेका मुलुकहरूलाई पश्चिमसँग नजिक्याउनका लागि ल्याएको पार्टनरशिप फर पीस नामक कार्यक्रममा पनि उनीहरू जोडिएका थिए । 

त्यो कार्यक्रम सैन्य प्रकृतिको नभए पनि त्यसले स्विडन र फिनल्यान्डका सेनालाई स्तरोन्नतिका लागि सहायता गरेको थियो । नेटोका सदस्य मुलुकहरूले खरिद गर्ने गरेको हतियार उनीहरूले पनि पाउने गरेका थिए । 

विश्लेषकहरूका अनुसार, फिनल्यान्ड र स्विडनले नेटोको मापदण्ड र अभ्यास अनुकूलको काम लामो समयदेखि गर्दै आएका छन् । नेटोमा जोडिनका लागि चाहिने योग्यता उनीहरूले बनाउँदै लगेको बताइन्छ । 

कोसोभो र अफगानिस्तानमा आफ्ना सैनिक पठाएर नेटो सदस्यहरूलाई यी दुई देशले सहयोग पनि गरेका थिए । अनि सन् २०११ मा नेटोले लिबियामा चलाएको सैन्य कारवाहीमा स्विडनले गोप्य सूचना र निगरानी समेत उपलब्ध गराएको थियो । 

यति हुँदाहुँदै पनि यी दुई देशले नेटोमा जोडिनका लागि धेरै चासो दिएका थिएनन् । शीतयुद्धको अन्त्यपछि रुसले फिनल्यान्ड र स्विडनको परराष्ट्रनीतिमा खासै हस्तक्षेप नगरेकाले उनीहरूलाई पश्चिमको सुरक्षा छातामा गइरहनुपर्ने आवश्यकता अनुभव भएन । 

अनि युरोपेली संघमार्फत पश्चिमसँग सम्बन्ध बढाएको भए पनि उनीहरू पश्चिमको नीति अपनाउँदै रुसलाई चिढ्याउने पक्षमा थिएनन् । विशेषगरी फिनल्यान्डले त स्थलसीमा जोडिएको रुससँग कुनै पनि जोरी खोज्नु खतरनाक हुन्छ भन्ने कुरा बुझेको थियो । 

फिनल्यान्डलाई रुससँग सतर्क रहन इतिहासमा भएको घटनाले समेत प्रेरित गरेको हो । सन् १९३९ मा दोस्रो विश्वयुद्ध शुरू भएको तीन महिनामा तत्कालीन सोभियत संघले फिनल्यान्डमाथि आक्रमण गरेको थियो । 

फिनल्यान्ड सीमाबाट जम्मा २० माइल पर रहेको आफ्नो महत्त्वपूर्ण शहर लेनिनग्राद (अहिले सेन्ट पिटर्सबर्ग) लाई सुरक्षित बनाउन सोभियत संघले उक्त आक्रमण गरेको थियो । त्यसलाई विन्टर वार नामले चिनिन्छ ।

फिनल्यान्डले तीन महिनासम्म सोभियत संघको प्रतिकार गरेको भए पनि पछि दुई मुलुकले एक सन्धि गरे । त्यसमार्फत रुसले फिनल्यान्डको १० प्रतिशत भूमि पायो र तटस्थताको प्रत्याभूति पनि लियो । 

तर त्यसको १५ महिनापछि फिनल्यान्डले सोभियत संघमाथि आक्रमण गरेको थियो । गुमेको भूमि फिर्ता लिनका लागि उक्त आक्रमण गरिएको बताइन्छ । सन् १९४४ मा उक्त युद्ध अन्त्य गरियो र फिनल्यान्डले सोभियत संघलाई थप भूभाग सुम्पियो । 

यस्तो तिक्ततापूर्ण सम्बन्ध बनेको भए पनि लगभग ८० वर्षसम्म फिनल्यान्ड (र स्विडन)ले रुसको सुरक्षा चासोलाई सम्मान गर्दै नेटोमा जोडिन प्रयास गरेनन् । उनीहरू पश्चिमले बनाएका अन्य संस्थाको सदस्य बनिरहे । रुसले त्यसमा खासै आपत्ति जनाएन । रुस र पश्चिम दुवैसँग सन्तुलित सम्बन्ध कायम रहेमा आफूहरूको सुरक्षा बलियो रहिरहने सोच उनीहरूमा थियो । 

तर युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणले फिनल्यान्ड र स्विडनलाई नराम्ररी झस्काइदिएको छ । रुससँग सीमा जोडिएको युक्रेन रुसी कोपभाजनको शिकार हुनुपरे जस्तो स्थिति आफूलाई आइनलागोस् भनी फिनल्यान्ड र स्विडनले नेटोमा जोडिन चाहेको देखिन्छ । 

स्विडन र रुसबीच स्थलसीमा छैन तर बाल्टिक सागररूपी जलसीमामार्फत उनीहरू जोडिन्छन् । फिनल्यान्ड र रुसबीच चाहिँ १३ सय ४० किलोमिटर लामो स्थलसीमा छ ।

नेटोको धारा ५ ले कुनै एक मुलुकमाथिको आक्रमण सबै सदस्य मुलुकमाथिको आक्रमण मान्ने भनी व्यवस्था गरेकाले नेटोमा जोडिँदा रुसी आक्रमणको सम्भाव्यतालाई घटाउने सोच यी दुई नर्डिक मुलुकहरूमा देखिएको छ । 

यी दुई देशले आफ्नो सुरक्षाका लागि नेटोमा जोडिन चाहेको भए पनि पश्चिमले आफ्नो स्वार्थपूर्तिका लागि उनीहरूको उपयोग गर्न खोजेको देखिन्छ । 

विशेषगरी फिनल्यान्डलाई आफ्नो भूरणनीतिक स्वार्थको माध्यम बनाउने पश्चिमको प्रयास हो । फिनल्यान्डबाट उत्तरतर्फ रहेका मुर्मान्स्क र सेभेरो–मोर्स्क नामक रुसी क्षेत्रको सैन्य अड्डामा निगरानी गर्न नेटोलाई फिनल्यान्डको भूमि महत्त्वपूर्ण ठहर्छ । 

त्यसबाहेक (अहिले युक्रेनमा भइरहेको जस्तो प्रोक्सी युद्ध नभई) नेटो र रुसको प्रत्यक्ष युद्ध भएको खण्डमा रुसको श्वेत सागर (ह्वाइट सी) मा प्रवेश गर्नका लागि पनि फिनल्यान्डको भूमि भएर जाँदा नेटोलाई सहज हुनेछ । यस महत्त्वपूर्ण भूरणनीतिक लाभलाई विचार गरेर नै पश्चिमले फिनल्यान्डलाई नेटोमा जोडिन प्रेरित गरिरहेको हो । 

स्विडन र फिनल्यान्ड नेटोमा जोडिनेबित्तिकै बाल्टिक सागर पनि पूर्णतया नेटो सदस्यले घेरिनेछ । त्यस्तो स्थितिमा बाल्टिक मुलुकहरू इस्टोनिया, लाट्भिया र लिथुएनिया पनि रुसी आक्रमणको सम्भावनाबाट सुरक्षित हुने आकलन पश्चिमले गरेको छ ।

त्यसबाहेक फिनल्यान्ड र स्विडनलाई आफ्नो हतियार बेच्नका लागि पश्चिमले राम्रो बहाना पाउने भएको छ । नेटोको सदस्य बनेपछि फिनल्यान्डको भूमिमा आणविक हतियार राखेर पश्चिमले रुसलाई आणविक ब्ल्याकमेल गर्ने गर्ने सम्भावना बढ्नेछ । युक्रेनी भूमिमार्फत त्यसैगरी पश्चिमले ब्ल्याकमेल गर्न खोज्दा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेको तथ्य यहाँ स्मरणीय छ । 

तर फिनल्यान्डकी प्रधानमन्त्री सान्ना मरिनले इटालेली पत्रिका कोरिएर डेला सेरालाई बिहीवार दिएको अन्तर्वार्तामा फिनल्यान्डको भूमिमा आणविक हतियार वा सैन्य अड्डा राख्ने सोच नेटोमा नरहेको बताएकी छन् ।

फिनल्यान्डका २१ हजार ५०० र स्विडनका २४ हजार सैनिक संख्या निकै सानो हो । युद्धको समयमा भने उनीहरूले तीन लाख जति सैनिक खटाउन सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन् । भविष्यमा ती सैनिकहरूलाई तालिम दिने नाममा पश्चिमी सैन्य अधिकृतहरूले लाखौं डलरको चलखेल गर्ने अनि आफ्नो बढुवाका लागि बाटो खोल्ने देखिन्छ । 

अनि फिनल्यान्डको काठमा पनि पश्चिमको आँखा गढेको छ । भविष्यमा युरोपले पूर्ण रूपमा रुसको तेल र ग्यासमाथि प्रतिबन्ध लगाएमा जाडोमा पानी तताउन फिनल्यान्डको काठ उपयोगी हुन सक्ने सोच पश्चिमले बनाएको हुनुपर्छ ।

स्विडन र फिनल्यान्ड दुवै उत्तरी ध्रुवीय (आर्कटिक) मुलुक हुन् । आर्कटिकलाई रुसले सैन्यीकरण गरिरहेको र आफू पछि परेको भनी अमेरिकाले चिन्ता लिएको छ । फिनल्यान्ड र स्विडन नेटोमा जोडिएपछि रुस मात्र आर्कटिक क्षेत्रको गैरनेटो मुलुक रहनेछ । त्यस्तो अवस्थामा रुसलाई सैन्यीकरण तथा खनिज उत्खनन गर्न रोकेर कमजोर बनाउन सकिने सोच अमेरिकाले बनाएको देखिन्छ ।

अनि स्विडन र फिनल्यान्ड दुवै उत्तरी ध्रुवीय (आर्कटिक) मुलुक हुन् । आर्कटिकलाई रुसले सैन्यीकरण गरिरहेको र आफू पछि परेको भनी अमेरिकाले चिन्ता लिएको छ । फिनल्यान्ड र स्विडन नेटोमा जोडिएपछि रुस मात्र आर्कटिक क्षेत्रको गैरनेटो मुलुक रहनेछ । त्यस्तो अवस्थामा रुसलाई सैन्यीकरण तथा खनिज उत्खनन गर्न रोकेर कमजोर बनाउन सकिने सोच अमेरिकाले बनाएको देखिन्छ ।

स्विडन र फिनल्यान्ड नेटोमा जोडिने विषयलाई आफूहरूले ध्यानपूर्वक नियालिरहेको रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनका प्रेस सचिव दिमित्री पेस्कोभले बताएका छन् । ती दुई मुलुक नेटोमा जोडिएर युरोपको सुरक्षा संरचना बलियो नहुने उनको भनाइ छ । 

त्यस्तै रुसका परराष्ट्र राज्यमन्त्री सर्गे र्‍याबकोभले नेटोको विस्तार हुँदा रुस चुप लागेर नबस्ने बताएका छन् । यसले सैन्य तनाव बढाउने पनि उनको भनाइ छ । रुसले अब के कदम चाल्छ त भन्नेमा पनि धेरैको चासो छ । 

रुसले फिनल्यान्ड सीमा नजिक भाइबोर्ग शहरमा आणविक क्षमतायुक्त क्षेप्यास्त्र तैनाथ गर्न खोजेको समाचार प्रकाशित भएको छ । फिनल्यान्डलाई तर्साउनका लागि रुसले त्यो तैनाथी गरेको हो । 

त्यसबाहेक रुसले फिनल्यान्ड र स्विडनविरुद्ध साइबर आक्रमण गराउन सक्ने सम्भावना पनि कतिपयले औंल्याएका छन् । तर यी दुई मुलुकविरुद्ध रुसले सैन्य कारवाही नै थाल्ला भनी अनुमान गर्न सकिँदैन किनकि एकैपटक कैयौं मोर्चामा रुसले लड्ने सोच शायद बनाएको छैन । तर माथि पनि उल्लेख भएबमोजिम, पश्चिमले आणविक ब्ल्याकमेल गर्न खोजेमा रुसले फिनल्यान्डविरुद्ध सैन्य कारवाही चलाउन सक्छ ।

त्यसो त स्विडन र फिनल्यान्डलाई नेटोमा जोडिन नदिनका लागि टर्कीले प्रयास गरिरहेको छ । स्विडनमा रहेका कुर्दिश समूहहरूलाई टर्कीले आतंकवादी भन्ने गरेको छ र तिनलाई आश्रय दिएको भन्दै आलोचना गर्ने गरेको छ । 

दुई नर्डिक मुलुकलाई नेटोको सदस्य बनाउनका लागि टर्कीले विभिन्न शर्त तेर्स्याएको छ । ती शर्तहरूलाई पश्चिमले मान्न सक्ने आकलन विश्लेषकहरूले गरेका छन् । एक वर्षभित्रमा फिनल्यान्ड र स्विडन दुवै नेटोको सदस्य बनिसक्ने सम्भावना छ ।

फिनल्यान्ड र स्विडन पनि नेटोमा जोडिएमा रुसको छिमेक झनै बढी अस्थिर हुने देखिन्छ । नेटोको विस्तार हुन नहुने भनी पुटिनले राखेको मागविपरीत नेटो झन् बढेर नयाँ सदस्य थप्ने क्रम जारी छ । यसले आणविक युद्धको सम्भावनालाई प्रबल बनाएको देखिन्छ । 

Mega
TATA Below
NLIC
असार २३, २०७९

युक्रेन युद्धसँगै रुसले पश्चिमसँगको सम्बन्ध औपचारिक रूपमै विच्छेद गरेको देखिन्छ । पश्चिमप्रति अनुराग राख्ने रुसी रणनीतिकारहरू समेत त्यसबाट विरक्त भएर एसियातर्फ रुसको ध्यान जानुपर्ने पैरवी गर्न थालेका छन् ।  ...

असार १५, २०७९

स्पेनको राधजानी मड्रिडमा मंगलवार (२८ जुन) बाट पश्चिमी सैन्य गठबन्धन नेटोको शिखर सम्मेलन शुरू भएको छ ।  बिहीवारसम्म चल्ने यस सम्मेलनमा नयाँ रणनीतिक अवधारणाका विषयमा चर्चा गरिने नेटोको वेबसाइटमा उल्लेख ...

असार १९, २०७९

पश्चिमी सैन्य संगठन नेटोको गत साता सम्पन्न शिखर सम्मेलनले रुस (र चीन) सँगको द्वन्द्व चर्काउन विभिन्न गतिविधि गरेको छ । स्पेनको राजधानी मड्रिडमा सम्पन्न उक्त सम्मेलनमा केही महत्त्वपूर्ण घटनाक्रम विकसित भए जसको दीर्घकाली...

असार १७, २०७९

युक्रेनको डोनबास क्षेत्रमा लगातार विजय प्राप्त गरिरहेको रुसले कृष्ण सागरमा रहेको सर्प टापु (स्नेक आइल्यान्ड) बाट चाहिँ पछि हट्नुपरेको छ ।  युक्रेनीहरूले जिमिनी टापु भन्ने गरेको त्यस क्षेत्रबाट रुसीहरूलाई ह...

असार २२, २०७९

अमेरिकाको विजयोन्माद पुनः देखिन थालेको छ । भ्लादिमिर पुटिनको सेनाले युक्रेनमाथिको आक्रमणका क्रममा बेहोरेका कठिनाइलाई देखाउँदै शीतयुद्धकालीन भाषा उपयोग गरी अमेरिकी नेतृत्वको अपरिहार्यता, विश्वव्यापी लोकतन्त्रका...

असार २०, २०७९

तत्कालीन नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का बहुमत सचिवालय सदस्य आइतबार छलफलमा बसेपछि वामपन्थी राजनीतिक वृत्तमा पोखरीमा ढुंगा फालेजस्तो तरंग उत्पन्न भएको छ । एमाले र माओवादी केन्द्र एकीकृत बनेर बनेको नेपाल कम्...

'एकपछि अर्को प्रभावशाली नेता सिध्याउने मिसनको साक्षी नबनून् प्रचण्ड'

'एकपछि अर्को प्रभावशाली नेता सिध्याउने मिसनको साक्षी नबनून् प्रचण्ड'

असार २२, २०७९

‘सौ चुहा खाके बिल्ली चला हजको’ (सय मुसा खाएर बिरालो हज गयो ) भन्ने हिन्दी उखानलाई चरितार्थ गर्ने गरी नारायणहिटी दरबारभित्रको बतास काण्ड, पशुपतिनाथ धर्मशाला, वायुसेवा निगमको वाइडबडी, ओम्नी ग्रुप क...

संस्मरण : सडकका खाल्डा पुरिएलान् कि भनेको उल्टै मविरुद्ध उजुरी पो परेछ !

संस्मरण : सडकका खाल्डा पुरिएलान् कि भनेको उल्टै मविरुद्ध उजुरी पो परेछ !

असार १९, २०७९

गएको जेठ महिनायता (यो आलेख लेख्दासम्म) मैले ललितपुर महानगरपालिका वडा नम्बर २२ स्थित चुनिखेल र भैँसेपाटीको उकालोमा राज्यले थापेको धरापमा परेर लडेका चारजना स्कूटी चालक (आमा–बच्चासहित)लाई आफ्नो गाडीमा र...

'यसरी कम गर्न सकिन्छ मुलुकमा आर्थिक संकटको जोखिम'

'यसरी कम गर्न सकिन्छ मुलुकमा आर्थिक संकटको जोखिम'

असार १९, २०७९

विदेशी मुद्रा सञ्चिति नै अर्थतन्त्रको अवस्था देखाउने एउटा चित्र हो । सामान्यतया धनी देशहरूमा ३ महिनाका लागि विदेशी मुद्राको सञ्चिति भए पनि पुग्छ । तर, नेपालजस्तो गरीब देशका लागि भने कम्तिमा ६ महिनाका लागि मौज्दा...

ad
x