×

X
Dabur
Nic Asia
Marvel

विश्व व्यवस्थामा बदलाव

विश्वमा विकसित केही घटनाक्रम, जसले गर्छन् अमेरिकाको ओरालो यात्राको संकेत

काठमाडाैं | असार २२, २०७९

Image: Reuters
TVS INSIDE

अमेरिकाको विजयोन्माद पुनः देखिन थालेको छ । भ्लादिमिर पुटिनको सेनाले युक्रेनमाथिको आक्रमणका क्रममा बेहोरेका कठिनाइलाई देखाउँदै शीतयुद्धकालीन भाषा उपयोग गरी अमेरिकी नेतृत्वको अपरिहार्यता, विश्वव्यापी लोकतन्त्रका लागि संघर्ष र पश्चिमी एकताको ढोल पिट्न थालिएको छ । स्वतन्त्र विश्वको नेताका रूपमा अमेरिका पुनः तम्तयार रहेको बताइँदैछ । 

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

दुर्भाग्यवश, पुटिनले युक्रेन युद्ध हार्ने कुनै संकेत पाइएको छैन । सम्झौतामार्फत वा लामो समयसम्म युद्ध लम्बिएको अवस्थामा युक्रेनका विशाल भूभाग रुसको नियन्त्रणमा रहिरहेमा जतिसुकै मूल्य चुकाउनुपरे पनि पुटिनले युक्रेनको क्षेत्रफलमा परिवर्तन ल्याउने लक्ष्य सफलतापूर्वक हासिल गर्नेछन् । उनले क्राइमियालाई रुसमा मिसाइसकेका छन् र जर्जियालाई नेटोबाट बाहिर राख्न पनि सफल भएका छन् । फिनल्यान्ड र स्विडन नेटोमा जोडिएमा मस्कोलाई प्रतीकात्मक अपमान गरेको जस्तो हुनेछ तर रुसले ती दुई मुलुकमाथि आक्रमण गर्ने कुनै योजना बनाएकै छैन । 


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

विश्वव्यापी स्तरमा अमेरिकाले अन्य मुलुकलाई रुसविरुद्ध आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएर युक्रेनमाथिको आक्रमणका लागि दण्ड दिलाउन अभियान चलाएको भए पनि त्यो पूर्णतः विफल भएको छ । रुसमाथि प्रतिबन्ध लगाउने मुलुकहरूको नक्सा हेर्ने हो भने त्यसमा अमेरिका र क्यानडा, युरोपका केही मुलुक, जापान, दक्षिण कोरिया, अस्ट्रेलिया र न्युजील्यान्ड मात्र भेटिन्छन् । संसारका बाँकी मुलुकले प्रतिबन्ध लगाउन पूरै अस्वीकार गरेका छन् । दोस्रो शीतयुद्धमा असंलग्न खेमा पुनः फर्केको छ । 

अमेरिकी संसद्ले युक्रेनमा रुसविरुद्ध चलाइएको छद्मयुद्धमा रुसलाई रक्तश्राव गराएर झुकाउनका लागि हतियारहरू पठाउने निर्णयलाई अनुमोदन गरेको भए पनि संसारका अन्य कुनामा अमेरिकाले लज्जास्पद रणनीतिक पराजय बेहोरिरहेको छ । अफगानिस्तानमा दुई दशकसम्मको लडाइँपछि वाशिङटन अचानक त्यस मुलुकबाट हिँडिदियो । दक्षिण भियतनामबाट भागेको भन्दा बढी अव्यस्थित तवरले अमेरिका अफगानिस्तानबाट बाहिर गयो र तालिबानलाई शासन सुम्पियो । 

Vianet communication
Maruti inside

सद्दाम हुसेनपछिको इराकमा अमेरिकाको बचेखुचेको उपस्थितिलाई पनि बहुमत इराकीहरूले विरोध गरिरहेका छन् । इराकी संसद्ले हालै एउटा कानून पारित गरेर इजरायलसँगको सम्बन्धलाई सामान्यीकरण गर्ने कामलाई दण्डनीय अपराध मानेको छ र त्यसको सजाय मृत्युदण्ड वा आजीवन कारावास हुने बताएको छ । 

अमेरिकाको प्रमुख महाशक्ति प्रतिस्पर्धी चीन हो । युक्रेनलाई दिनका लागि अमेरिकासँग जेभलिन र स्टिंगर क्षेप्यास्त्र सकिन थालेको खबरले चिनियाँहरूमाझ रहेको अमेरिकाको कागजी बाघको छवि थप बलियो बनेको छ । 

सिरियामा बशर अल असदलाई अमेरिकाले हटाउनका लागि गृहयुद्ध चर्काएको भए पनि उनी अझै सत्तामै छन् । लिबियामा मुअम्मार गद्दाफीलाई अमेरिका र नेटोले सत्ताच्युत गरेपछि त्यहाँ अव्यवस्था फैलिएको छ । 

इजिप्टको ताहरिर स्क्वेयर याद छ ? त्यस देशमा पुनः सैनिक शासन लागू गरिएको छ । जर्ज डब्ल्यू बुशको विश्वव्यापी लोकतान्त्रिक क्रान्ति र बाराक ओबामाको अरब क्रान्ति बेकामे साबित भइसकेका छन् ।

अमेरिकाको प्रमुख महाशक्ति प्रतिस्पर्धी चीन हो । युक्रेनलाई दिनका लागि अमेरिकासँग जेभलिन र स्टिंगर क्षेप्यास्त्र सकिन थालेको खबरले चिनियाँहरूमाझ रहेको अमेरिकाको कागजी बाघको छवि थप बलियो बनेको छ । 

रुसले झैं चीनले पनि भूभागीय परिवर्तनमा सफलता पाइरहेको छ । दक्षिण चीन सागरमा सैन्य अखडा बनाएका टापुहरूलाई चीनले कुनै हालतमा छोड्ने छैन । अमेरिकाले जतिपटक त्यस सागरमा जलआवागमन स्वतन्त्रता कारवाही चलाए पनि चीन आफ्नो अडानमा कायम रहनेछ । उसले वीगरहरूलाई चिनियाँकरण गर्ने अभियान पनि जारी राख्नेछ । 

चीनलाई अमेरिका, जापान, अस्ट्रेलिया र भारत सम्मिलित क्वाडले घेराबन्दी गर्नेछ भनी हामीलाई बताइँदैछ । तर भारत–चीन सीमामा चिनियाँ सैनिकहरूले गरेको भारतीय सैनिकको हत्यामा चीनले अहिलेसम्म कुनै गम्भीर परिणाम भोग्नुपरेको छैन । अनि अस्ट्रेलिया र जापान दुवैको सबभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार चीन नै हो । अमेरिकाका यी साझेदारहरू एकैपटक चीनसँग आर्थिक सम्बन्ध बढाउन र वाशिङटनसँग मिलेर चीनविरोधी सैन्य योजना बनाउन हिचकिचाउँदैनन् । एउटा विन्दुमा पुगेपछि चाहिँ चीनले यिनीहरूलाई लगाम कस्छ । 

त्यसो त अमेरिकाले सबभन्दा बढी आयात चीनबाटै गर्ने हो । विगत केही वर्षयता चीनसँग अमेरिकाको व्यापार घाटा बढ्दो छ । पहिलो शीतयुद्धमा अमेरिका र उसका साझेदारहरूले सोभियत संघका विरुद्ध चौतर्फी नाकाबन्दी लगाएका थिए । तर अमेरिकाका व्यापारिक तथा बैंकिङ सम्भ्रान्तहरू चीन र पश्चिमबीच आर्थिक सम्बन्ध विच्छेदको विरोध गर्छन् ।

ट्रम्पले लगाएको आयातशुल्क र अमेरिकामा नै चिपहरू बनाउनका लागि ल्याइएको चिप्स ऐन जस्ता चीनविरोधी आर्थिक युद्धका केही उपाय यति कमजोर छन् कि तिनीहरूले चिनियाँ उत्पादनमा आधारित अमेरिका र उसका पश्चिमा साझेदारको आर्थिक निर्भरता घटाउन केही पनि योगदान गर्न सक्दैनन् ।

अमेरिकाको उत्पादन क्षेत्रलाई पुनर्निर्माण गर्ने यी बेअसरदार प्रयासलाई पनि वाल स्ट्रीट, सिलिकन भ्याली र अमेरिकी चेम्बर अफ कमर्सको पैरवीमा रोकिने सम्भावना छ । 

उता चीनले अमेरिका र उसका साझेदारहरूलाई विश्व बजारबाट क्रमशः विस्थापित गरिरहेको छ । सन् २०१० मा चीन अमेरिकालाई पछि पार्दै संसारको अग्रणी उत्पादक बन्यो । सन् २०२१ मा दक्षिण कोरियालाई पछि छोड्दै चीन संसारको अग्रणी जहाजनिर्माता बन्यो । चीनको एउटा कम्पनी डीजेआईले संसारको ७० प्रतिशत नागरिक ड्रोनहरू बनाउँछ । विश्वभरि उपयोग गरिने औद्योगिक रोबोटमध्ये एकतिहाइ चीनमा बन्छन् र त्यस्ता रोबोटको सबभन्दा ठूलो बजार पनि चीन नै हो । अमेरिका, युरोप र जापानलाई एयरोस्पेस तथा गाडीहरूको क्षेत्रमा समेत चीनले पछि पार्ने समय छिट्टै आउनेछ ।

दक्षिण चीन सागरमा चीनले लगातार भूभाग कब्जा गरिरहेकोमा त्यसलाई रोक्न नसक्नु अनि पश्चिम एसिया तथा उत्तरी अफ्रिकामा प्राप्त अल्पकालीन सैन्य विजयलाई दीर्घकालीन कूटनीतिक विजयमा परिणत गर्न नसक्नु अमेरिकाको कमजोरी हो । वास्तवमा अमेरिकी परराष्ट्रनीतिले युरोपमा मात्र सफलता पाएको छ ।

जता हेरे पनि अमेरिका पछि हटिरहेको वा पराजित भइरहेको वा अनिर्णित अवस्थामा रहेको देख्न सकिन्छ । भियतनामको साइगोनबाट अमेरिका भागेदेखि अमेरिका र उसका साझेदारहरूले प्राप्त गरेको दीर्घकालीन सैन्य तथा भूराजनीतिक विजय युरोपमा मात्र हो । लाल सेनाबाट पूर्वी युरोपलाई रक्तपातविहीन तरिकाले मुक्त गर्नु पहिलो विजय हो । युगोस्लाभिया टुक्रिएपछि सर्बियालाई पराजित गरिएको अर्को विजय हो । 

दक्षिण चीन सागरमा चीनले लगातार भूभाग कब्जा गरिरहेकोमा त्यसलाई रोक्न नसक्नु अनि पश्चिम एसिया तथा उत्तरी अफ्रिकामा प्राप्त अल्पकालीन सैन्य विजयलाई दीर्घकालीन कूटनीतिक विजयमा परिणत गर्न नसक्नु अमेरिकाको कमजोरी हो । वास्तवमा अमेरिकी परराष्ट्रनीतिले युरोपमा मात्र सफलता पाएको छ ।

कार्यालयको मर्यादाक्रमका विषयमा जर्मनहरूले एउटा उखान बनाएका छन् : ‘हाकिमको अगाडि पर्दा झुक, पछाडि लात हान ।’ तीव्र गतिमा भइरहेको पतनलाई लुकाउने अमेरिकाको विश्वव्यापी रणनीतिलाई यस उखानले राम्रोसँग वर्णन गर्न सक्छ । शक्तिशाली उदीयमान मुलुक चीनलाई व्यावहारिक रूपमा तुष्टीकरण गर्ने अमेरिका सर्बिया, इराक, सिरिया, लिबिया र शक्तिहीन बनेको रुससँग झगडा गरिबस्छ । विश्वव्यापी कारोबार र कूटनीतिमा अमेरिका पतनोन्मुख शक्ति हो तर उत्तर अमेरिका र युरोपमा उसको प्रभावक्षेत्र कायम रहेकाले ऊ अझै ठूलो पल्टेर विगतका उपलब्धिहरूलाई पुनर्जीवित गर्न खोज्दैछ । 

लिन्डन बी जोनसन स्कूल अफ पब्लिक अफेयर्सका प्राध्यापक माइकल लिन्डको द नेसनल इन्ट्रेस्टमा प्रकाशित लेखलाई लोकान्तरका लागि विन्देश दहालले अनुवाद गरेका हुन् ।

TATA Below
NLIC
साउन २२, २०७९

चीनको चेतावनीलाई बेवास्ता गर्दै अमेरिकी संसद्की सभामुख न्यान्सी पलोसीले ताइवान भ्रमण गरेपछि आक्रोशित चीनले ताइवान क्षेत्र नजिक सैन्य अभ्यास जारी राखेको छ ।  आइतवार (७ अगस्ट) सम्म भएको अभ्यास अब नियम...

साउन २४, २०७९

मंसिर ४ गते हुने प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभा निर्वाचनमा चुनावी तालमेल गर्ने निर्णय गरेको पाँचदलीय गठबन्धन सोमवारदेखि सीट बाँडफाँडको छलफलमा प्रवेश गरेको छ । सीट बाँडफाँड गर्न गठबन्धनले बनाएको कार्यदल सोमवारबाट...

साउन २०, २०७९

अमेरिकी सभामुख न्यान्सी पलोसीले ताइवान भ्रमण गरेपछि आक्रोशित चीनले ताइवान वरपर लगातार युद्धाभ्यास गरिरहेको छ ।  ताइवानमा उठेका स्वतन्त्रता (अलग राष्ट्र बनाउने) स्वरहरूलाई क्रमशः दबाउँदै जाने रणनीतिअन्तर्ग...

साउन २४, २०७९

आगामी मंसिर ४ गते हुने आम चुनावमा तालमेल गर्ने निर्णय गरेको सत्तारूढ ५ दलीय गठबन्धनले सिट बाँडफाँटबारे औपचारिक छलफल थालेको छ । सिट बाँडफाँट गर्न गठबन्धनले कार्यदल बनाएको छ । चुनावी तालमेलको सैद्धान्तिक स...

साउन २३, २०७९

चीन र अमेरिकाबीचको सम्बन्ध अहिले निकै चिसिएको छ र त्यसको प्रमुख कारण ताइवान हो ।  अमेरिकी संसद्की सभामुख न्यान्सी पलोसीले चीनलाई रणनीतिक पासोमा पार्ने उद्देश्यले ताइवान भ्रमण गरेपछि चिनियाँ जनमुक्ति से...

साउन २४, २०७९

विगत केही समययता युक्रेनका विषयमा पश्चिमा सञ्चारमाध्यमहरूमा आएका सामग्री हेर्दा भोलोदीमीर जेलेन्स्कीलाई पश्चिमले परित्याग गर्न खोजेको संकेत पाइन्छ ।  एम्नेस्टी इन्टरनेसनल नामक मानवअधिकारवादी संस्थाले पाँच ...

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

साउन २३, २०७९

नेपालको आर्थिक विकासमा सार्वजनिक, निजी र सहकारी ३ खम्बे नीतिलाई अवलम्बन गरिएको छ । संविधानमा समाजवादको परिकल्पनासहित सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रको प्रवर्द्धन गरी तीब्र दीगो आर्थिक विकासको मार्गनिर्देशन भएको ...

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

साउन २२, २०७९

थुक्क कुकुर्नी भनेर कडा स्वभावका आमाहरूले आफ्ना छोरीलाई गाली गर्दा 'त्यसो नभन्नु न यार' भनेर मैले धेरैपटक खिन्नता प्रकट गरेको छु । तर, मलाई पनि आमाले यदाकदा कुकुर भनेर सम्बोधन गर्नुभएको छ । धन्न पण्डित ...

राजनीतिसँगका जनअपेक्षा– अवस्था बदल्ने कि नेता ?

राजनीतिसँगका जनअपेक्षा– अवस्था बदल्ने कि नेता ?

साउन २२, २०७९

राजनीति एउटा त्यस्तो विशेष नीति, दर्शन वा मार्गचित्र हो जसका माध्यमबाट नागरिक जीवनलाई सुखद्, सहज र प्रतिष्ठापूर्ण बनाउन सकिन्छ । यो कठोर साधना पनि हो । राजनीतिले सार्वजनिक जीवनलाई सदैव उच्च महत्त्व दिन्छ र आफ्नो घो...

ad
x