×

X
Nic Asia
Khukuri

समरकन्द शिखर बैठक

एससीओ शिखर बैठक : विश्व व्यवस्थामा पश्चिमी प्रभुत्वलाई चुनौती ?

काठमाडाैं | भदौ ३०, २०७९

NTC
Argakhanchi Cement
Russian Foreign Ministry/TASS
Premier Steels
TVS INSIDE

विश्व राजनीतिमा व्यापक परिवर्तन आइरहेको बेलामा मध्य एसियाली मुलुक उज्बेकिस्तानले शांघाई कोअपरेसन अर्गनाइजेसन (एससीओ) को शिखर बैठक आयोजना गरिरहेको छ । 

LAxmi BAnk
nabil BANK inside

बिहीवार र शुक्रवार (१५–१६ सेप्टेम्बर) मा उज्बेकिस्तानको ऐतिहासिक शहर समरकन्दमा आयोजना भइरहेको बैठक धेरै अर्थमा महत्त्वपूर्ण छ । तीन वर्षमा पहिलोपटक एससीओका शीर्ष नेताहरू प्रत्यक्ष भेटघाट गरिरहेका छन् । भेटघाटमा उनीहरूले द्विपक्षीय, क्षेत्रीय र विश्वव्यापी विषयमा कुराकानी गर्नेछन् । 


Advertisment
RMC TANSEN
cg elex island
NIC ISLAND BOX

एससीओमा आठ सदस्य मुलुक छन् । ती हुन् चीन, कजाकस्तान, किर्गिजस्तान, ताजिकिस्तान, उज्बेकिस्तान, भारत, पाकिस्तान र रुस । युरेसिया क्षेत्रमा सघन राजनीतिक, आर्थिक तथा सुरक्षा सहकार्यका लागि यो संगठनको निर्माण गरिएको हो । यसले विश्व जनसंख्याको ४० प्रतिशत, विश्वव्यापी कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको एकतिहाइ र युरेसियाली भूक्षेत्रको लगभग दुईतिहाइ भाग ओगेटेको छ ।

सन् २००३ बाट औपचारिक रूपमा आरम्भ भएको एससीओले आफूलाई आतंकवाद, पृथक्तावाद र अतिवादविरुद्धको रक्षाकवचका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ । आफ्नो छिमेकमा रहेका मध्य एसियाली मुलुकहरू सन् १९९० को दशकमा चरम अस्थिर हुँदा आफूलाई सुरक्षा खतरा आइलाग्ने भनी चीनले शांघाई ५ नामक संगठन खोलेको थियो । पछि त्यसैलाई विस्तार गरी एससीओ बनाइएको हो । 


Advertisment
Saurya island

एससीओ सदस्य मुलुकहरूले यो कुनै खेमा वा गुटबन्दी नभएको बताउने गरेका छन् । उनीहरूका अनुसार, यस संगठनले बहुपक्षीय सहकार्यलाई प्रवर्धन गर्छ र कुनै पनि भूराजनीतिक लक्ष्य लिएर काम गर्दैन । 

अनि कुनै मुलुकविरुद्ध यसले एजेन्डा पनि बनाउँदैन । यी सिद्धान्तहरू एससीओको बडापत्रमै निहित रहेको उनीहरू स्मरण गराउँछन् । 

Vianet communication
IME BANK INNEWS

तर युक्रेन युद्धपछि एससीओको महत्त्वपूर्ण सदस्य राष्ट्र रुस पश्चिमसँग दीर्घकालीन द्वन्द्वमै जाने देखिन्छ । पश्चिमविरुद्धको लडाइँमा उसलाई एससीओ सदस्य चीनले पनि सहयोग गरिरहेको छ यद्यपि अहिलेसम्म त्यो सहयोग सैन्य प्रकृतिको छैन । 

युक्रेन युद्धपछि एससीओको महत्त्वपूर्ण सदस्य राष्ट्र रुस पश्चिमसँग दीर्घकालीन द्वन्द्वमै जाने देखिन्छ । पश्चिमविरुद्धको लडाइँमा उसलाई एससीओ सदस्य चीनले पनि सहयोग गरिरहेको छ यद्यपि अहिलेसम्म त्यो सहयोग सैन्य प्रकृतिको छैन । 

पश्चिमी प्रभुत्वलाई कमजोर बनाउने रुस र चीनको स्वार्थ मिलेकाले उनीहरू एससीओलाई भूराजनीतिक चरित्र दिँदै गैरपश्चिमी खेमाका रूपमा विकसित गर्न चाहन्छन् कि भन्ने आशंका पश्चिमा विश्लेषकहरू व्यक्त गर्छन् । 

युक्रेन युद्ध चलिरहेकै बेलामा एससीओ सम्मेलन आयोजना गरिएकोमा त्यस युद्धको चर्चा अवश्यम्भावी छ । हुन पनि रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङबीच युक्रेनका विषयमा गहन छलफल हुने पुटिनका सहयोगी युरी उशानोभले स्पष्ट पारेका छन् । 

चीनले युक्रेनमाथि रुसको आक्रमण पश्चिमको गलत नीतिका कारण भएको बताउँदै आएको छ तर रुसलाई कुनै पनि किसिमको सैन्य सहयोग गर्न अस्वीकार गरेको छ । युक्रेन युद्धपछि पश्चिमले रुसमाथि लगाएको आर्थिक प्रतिबन्धको नकारात्मक असरलाई निस्तेज पार्नका लागि चाहिँ चीनले रुसलाई आर्थिक कारोबारमार्फत सहयोग गरिरहेको छ । 

उता चीनलाई अमेरिकाले ताइवान संकट चर्काएर असहज स्थितिमा पार्न खोजेको छ । अमेरिकी संसद्की सभामुख न्यान्सी पलोसीले अनावश्यक रूपमा ताइवान भ्रमण गरी चीनलाई उत्तेजित पार्ने कोशिश गरेकी थिइन् । 

उक्त भ्रमणलाई देखाउँदै चीनले ताइवानमाथि आक्रमण गरोस् अनि त्यही बहानामा चीनमाथि आर्थिक प्रतिबन्ध लगाउन पाइयोस् भन्ने अमेरिकाको दाउ थियो । तर चीन त्यस जालोमा फसेन । अहिले चीनले ताइवानमाथि आक्रमणको सोच पनि नबनाओस् भन्दै अमेरिकाले चीनमाथि विभिन्न किसिमका प्रतिबन्ध लगाउने योजना बनाइरहेको छ । 

यसरी अमेरिकाको कोपमा परेका चीन र रुसका राष्ट्रप्रमुख एससीओ शिखर सम्मेलनमा भेट हुँदा उनीहरूले यसलाई पश्चिमविरुद्ध मोर्चा दह्रो बनाउने अवसरका रूपमा लिने सम्भावनालाई नकार्न सकिन्न । 

एससीओको अर्को महत्त्वपूर्ण मुलुक भारत चाहिँ कुनै पनि खेमामा बस्न इच्छुक रहँदैन । तर एससीओले उपलब्ध गराउने क्षेत्रीय सम्पर्कको अवसरलाई भारत गुमाउन पनि चाहँदैन । 

मध्य एसियाली मुलुकहरूसँग ग्यास पाइपलाइन तथा अन्य परियोजनामा सहकार्य गर्न खोजेको भारतले एससीओको सदस्यतालाई सम्पर्क वृद्धिको माध्यम पनि बनाउन खोजेको छ अनि यसैमार्फत सुरक्षा चिन्तालाई सम्बोधन पनि गराउन खोजेको छ । 

ह्याप्पीमोन जेकब लगायत कतिपय विश्लेषकहरूले भारत द्वैध सुरक्षा चिन्तामा रहेको बताउने गरेका छन् । एकातर्फ क्वाडका रूपमा भारतलाई जलक्षेत्रीय सुरक्षाका लागि अमेरिकाको साथ आवश्यक छ भने अर्कातिर स्थलक्षेत्रीय सुरक्षाका लागि उसलाई रुस र एससीओ मुलुकहरूको साथ अपरिहार्य छ ।

चीनसँगको सीमाविवाद कायम रहेकोमा सम्बन्ध सुधारको लक्ष्यसहित बैठकको साइडलाइनमा मोदी र सीबीच भेट हुने अपेक्षा छ ।

बहुपक्षीय संलग्नताको परराष्ट्रनीति अपनाउँदै भारतले एससीओ मुलुकहरूसँग पनि सुमधुर सम्बन्ध कायम गर्ने अनि त्यसलाई पश्चिमविरोधी खेमामा परिणत हुन नदिने कोशिश गर्नेछ । भूराजनीति भन्दा पनि सुरक्षा तथा आर्थिक मामिलालाई नै केन्द्रमा राख्ने भारतको कोशिश हुनेछ । 

एससीओ शिखर बैठकमा आयोजक राष्ट्र उज्बेकिस्तानका राष्ट्रपति शौतक मिर्जियोयेभले संगठनलाई आधुनिकीकरण गर्नका लागि विभिन्न प्रस्ताव र पहलहरू पेश गर्ने अपेक्षा छ । उनको प्रस्तावले मध्य एसिया तथा बृहत्तर युरेसियाली क्षेत्रमा स्थिरता, सुरक्षा र बहुपक्षीय सहकार्यलाई सुनिश्चित गराउने बताइएको छ । 

समरकन्द बैठकले एससीओको संगठन विस्तारलाई पनि औपचारिकता दिनेछ । इरानले यस बैठकमा दायित्व पत्र (मेमोरेन्डम अफ अब्लिगेसन्स) मा हस्ताक्षर गर्ने सम्भावना छ । त्यसले इरानलाई एससीओको सदस्य बनाउनका लागि बाटो खोल्नेछ । 

त्यससँगै इजिप्ट, कतार र साउदी अरबलाई डायलग पार्टनरको हैसियत दिने स्मरणपत्रहरूमा हस्ताक्षर गरिनेछ । नेपाल, श्रीलंका, टर्की, कम्बोडिया, अजरबैजान र आर्मेनिया एससीओका डायलग पार्टनर हुन् । बहराइन र माल्दिभ्सलाई पार्टनरको हैसियत दिनका लागि परेको निवेदन स्वीकृत गरिने अपेक्षा पनि छ । 

यसरी एससीओको विस्तारको बाटो खुल्दै गएपछि यसको रणनीतिक आयाम प्रकट हुने भारतका लागि उज्बेकिस्तानका राजदूत दिलशोद अखातोभले बताएका छन् । विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाको विविधीकरण भइरहेको सन्दर्भमा युरेसिया क्षेत्रमा रेल तथा सडक कारिडोरहरूको निर्माण गरी एससीओले रणनीतिक आयाम हासिल गरिरहेको उनको भनाइ छ । 

त्यससँगै एससीओले सामरिक रूप पनि धारण गर्न थालेको छ । पोहोर साल रुसको ओरेनबर्गमा एससीओ सदस्यका सैनिकहरूले आतंकवादविरुद्धको संयुक्त सैन्य अभ्यास पीस मिसन २०२१ आयोजना गरिएको थियो । त्यसअघि पनि यस्ता संयुक्त अभ्यास हुने गरेको भए पनि पोहोर सालको अभ्यासमा सदस्य मुलुकहरूले संयुक्त कमान्डको लक्ष्य हासिल गर्नका लागि जोइन्ट डिरेक्टर यान्ड कमान्ड अर्गनाइजेसन बनाएका थिए । त्यसले सहभागी मुलुकहरूलाई सहकारवाहीको सहजता प्रदान गरेको छ । 

एससीओले रणनीतिक र सामरिक आयाम हासिल गर्दै जाँदा पश्चिमले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने विश्लेषकहरू बताइरहेका छन् । यसलाई खोक्रो बहुपक्षीय संगठनका रूपमा गिल्ला गरिएको भए पनि यसको विस्तार र भूराजनीतिक चरित्र विकासले पश्चिमलाई झस्काउन थालेको छ । 

विश्व राजनीतिको दिशामा परिवर्तन ल्याउने गरी भइरहेको युरेसियाको उदयमा मध्य एसियाली मुलुकहरूको भूराजनीतिक महत्त्व उच्च हुनाले पनि एससीओलाई पश्चिमले उचित सम्मान दिनुपर्ने हुन्छ । यसको भूरणनीतिक तथा सुरक्षा आयामलाई सदस्य राष्ट्रहरूले युरेसियाली एकताको लक्ष्यप्राप्तिमा उपयोग गर्न सकेमा पश्चिमी प्रभुत्वको विश्व व्यवस्थामा आमूल परिवर्तन आउन सक्छ । 

अस्ट्रेलियाको प्रभावशाली थिंकट्यांक संगठन लावी इन्स्टिच्युटका निक बिस्लेको विश्लेषणअनुसार, एससीओ अनुदारवादी महत्त्वाकांक्षा बोकेका मुलुकहरूको संगठन हो । यसका सदस्य मुलुकहरू नाम मात्रका लोकतन्त्र भएको बिस्लेको कथन छ । 

उनको यो विश्लेषणलाई दृष्टिगत गर्दा अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमले चलाएको नयाँ शीतयुद्धको भाष्य (लोकतन्त्र विरुद्ध निरंकुशतन्त्र) एससीओलाई मूल्यांकन गर्ने मापदण्ड बन्न सक्छ । यसरी पश्चिमले नै एससीओलाई भूराजनीतिक चश्माले हेर्ने सम्भावना छ । 

विश्व राजनीतिको दिशामा परिवर्तन ल्याउने गरी भइरहेको युरेसियाको उदयमा मध्य एसियाली मुलुकहरूको भूराजनीतिक महत्त्व उच्च हुनाले पनि एससीओलाई पश्चिमले उचित सम्मान दिनुपर्ने हुन्छ । यसको भूरणनीतिक तथा सुरक्षा आयामलाई सदस्य राष्ट्रहरूले युरेसियाली एकताको लक्ष्यप्राप्तिमा उपयोग गर्न सकेमा पश्चिमी प्रभुत्वको विश्व व्यवस्थामा आमूल परिवर्तन आउन सक्छ । 

तर पाकिस्तान र चीनसँग भारतको सीमाविवादका साथै स्थिर बन्न नसकेको अफगानिस्तानका कारण एससीओले अपेक्षा गरे जस्तो एकीकृत मोर्चा निर्माण गर्न चुनौतपूर्ण देखिन्छ ।  

Maruti inside
Mega
NLIC
TATA Below
ncc inside
मंसिर ११, २०७९

'जय मधेशके मन्तर हेरा गेलै दैया गे, बीचेबाट पार्टीए फेरा गेलै दैया गे, साइकिलसे छ्त्ता ल'के गाछी पर जे चढलै, सूर्य दिस बढलै आ सेरा गेलै दैया गे, कोनो गेलै सम्धीमे ट कोनो दाजु-भौजीमे, कोनो एक...

मंसिर ७, २०७९

यसै साता सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले देशमा एकप्रकारको राजनीतिक उथलपुथल ल्याइदिएको छ । पुराना र स्थापित राजनीतिक दललाई झस्का दिनेगरी केही नयाँ दलको उदय भएको छ । नवगठित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले राज...

मंसिर १३, २०७९

रुस–युक्रेन द्वन्द्व लम्बिँदै जाँदा पश्चिमाहरूबीच आफैं चिरा पर्न लागेको देखिन्छ ।  आन्ध्र महासागरको वारि र पारि रहेका देशबीच विग्रहका संकेतहरू पाइन थालेका छन् । पोलिटिको पत्रिकाले बिहीवार (नोभेम्बर...

मंसिर १२, २०७९

चीनमा कोरोना संक्रमण रोक्नका लागि लगाइएको कठोर बन्दाबन्दीको विरोध गर्दै अभूतपूर्व रूपमा प्रदर्शन भइरहेका छन् ।  कोभिडशून्य नीति अपनाउँदै चीन सरकारले कठोर बन्दाबन्दी लगाएको भए पनि कोरोना संक्रमण नघटेपछि ...

मंसिर ११, २०७९

प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मतगणना अन्तिम चरणमा पुग्दै गर्दा अब सबैको चासो नयाँ सरकार कहिले र कस्तो बन्दैछ भन्नेमा छ । स्याङ्जा, दोलखा र बाजुराबाहेक प्रत्यक्षतर्फको मतगणना अन्तिम चरणमा पुगेको छ । समानुपातिकतर्फको मतगण...

मंसिर ४, २०७९

अन्ततः प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको छ । आवधिक निर्वाचन लोकतान्त्रिक प्रणालीको जग हो । संविधान र व्यवस्थाले सही ढंगले काम गरिरहेको प्रमाण पनि हो, आवधिक निर्वाचन । नेपालले अभ्यास गरिरहेको बहु...

मधेशमा सीके राउतको उदय भयो भनिहाल्नु हतारो हुन्छ : सीके लाल [कुराकानी]

मधेशमा सीके राउतको उदय भयो भनिहाल्नु हतारो हुन्छ : सीके लाल [कुराकानी]

मंसिर ९, २०७९

मधेश आन्दोलनबाट उदाएका राजनीतिक दलहरूको अहिले भएको हार स्वाभाविक नै हो । केही दिनपछि मान्छेमा वितृष्णा आउनु स्वाभाविक नै हो । मधेश आन्दोलनको आक्रोश मत्थर भएको छ । सबै आ-आफ्नै कामधन्दामा लागेका छन् । नुन, तेल,...

जनताको बीचमा रहेर काम गरेकाले मैले चुनाव जित्ने निश्चित छ– परशुराम बस्नेत [कुराकानी]

जनताको बीचमा रहेर काम गरेकाले मैले चुनाव जित्ने निश्चित छ– परशुराम बस्नेत [कुराकानी]

मंसिर १, २०७९

परशुराम बस्नेत प्रदेशसभा सदस्य उम्मेदवार, मोरङ, क्षेत्र नम्बर ६ (ख) म निर्वाचनमा उम्मेदवारी दर्तापछि विभिन्न अभियानमा सहभागी हुनका लागि बिहान ५ बजे उठ्छु । व्यस्तता बढी हुने भएकाले प्रायःजसो राति १ बजे सुत्छु ...

रुपन्देहीका सपनालाई विपनामा बदल्ने नेता विष्णु पौडेल

रुपन्देहीका सपनालाई विपनामा बदल्ने नेता विष्णु पौडेल

कात्तिक ३०, २०७९

डी.आर. घिमिरे पुराना बेठीक नयाँ ठीक भन्ने भाष्य अहिले नेपाली राजनीतिमा खडा गरिएको छ । निर्वाचनका सन्दर्भमा यो कति ठीक हो भन्ने समीक्षा गर्न पाँच वर्ष कुर्नुपर्ने अवस्था छ । तथापि फोहोर बनेको राजनीतिलाई...

ad
x