×

Nic Asia
Dabur
Prabhu Bank

पूर्व दिशा फुर्रर खुल्नासाथ काल्चौरा (कालो चरा बिहानै कराउँछ) चिरचिर गर्‍यो । ‘ओई काले उठ् आज डाँडा कटाउनै पर्छ गोठ । सकेसम्म पुछार भेडिखर्कको खानीमा पुर्‍याउनुपर्छ । त्यहाँ खनेल (खानी खन्ने) मध्ये चनराम थापासँग चिनजान छ । नून होला । खुकुरी र आँसी (हँसिया) पनि जप्नुछ । टिकुरे कामीले आरण पनि राखेको होला,’ बिहानदेखि साँझसम्मको योजना सुनाउनुभयो बाजेले ।

yONNEX
IME BANK INNEWS

बाजेको कुरा सबै सुनें । आँखा खुले पो ! बाजेको सपना बिग्रिएपछि सबै पूर्खाको कथा सुन्दा निदाउन पाइएन । गाँजा–भाङ्गोको कथा पनि सुनियो । उठें अब ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
NIC ISLAND BOX

३ दिने सुत्केरी भेडीहरूसहित २ वटा भोटे कुकुर र बाजे अघि लाग्नुभयो । पाका गोठाला अगाडि न लागेसम्म भेडाको बथान हिँड्दैनन् । सुईसुई औंलाले सिठी बजाउँदै, हौ..हौ गर्दै भेडा फकाउनुभयो बाजेले । ओहो ? हजार भेडाको लस्कर । ... भ्या... भ्या गरेको आवाज । कुकुरको वनै थर्किने ग्वाङ्गग्वाङ्ग आवाज । पारी देउरालीमा थान धजा र बुकी फूल चढाउनुभयो बाजेले । देउरालीको चिल्लो ढुंगालाई आधा मिनेट जति समाई आँखा चिम्लेर रातिको सपना नलागोस् भनेर फेरि ढोग्नुभयो क्यारे ।

देउराली कट्दा भदौरे घाम त्यस्तै पञ्चासेको धुरी सीधातिर पुगेको थियो । चारै दिशातिर पहराले घेरिएको । पारी रातो पहरा । ठूलो चौर । चौरभरी स्याउलाले बारेका गोठ ।


Advertisment
Lokantar App
Saurya island

‘एर्ईई गर्दै’ कुर्लनु भयो बाजे । पारी रातो पहराको तलबाट ‘को होे... ?’ भनेर जवाफ आयो । वारिपारि पहरामा ठोक्किएको आवाज ३ पटक गुञ्जियो । ‘को हौ, को हौ ... ।’

‘बुकीबाट पाक गोठाला आयो ... !’, बाजेले जवाफ फर्काउनुभयो । तामाको धाउ निकाल्न छिनाको ठ्याइँठ्याइँ आवाज बिस्तारै सुनिन थाल्यो । यता छिना र हँसिया, गल, बाँउसो (कोदालो) चप्दै गरेका टिकुरे कामीले फलाम पिटेको आवाज त कडै थियो । 

Vianet communication

‘हम ... हम’, टिकुरेले फलाम पिट्दा लगाएको बलको आवाज एक किसिमले म्युजिक जस्तो सुनिन्थ्यो । वैशाख १५ गते औलबाट लेक पसेका बाजे र म । ५ महिनापछि बल्ल २०/२५ जना मान्छेसँग भेट भयो खानीमा । खानी खन्ने खनेलीहरूले अन्न, नून माघसम्म पुग्ने गरी बोकेर आएका रहेछन् । खानी खन्ने खनेलहरू माघे संक्रान्तिमा तमसुक फेर्न र तामा, फलाम औल झार्ने गरी योजना बनाउने भएकाले । सोहीअनुसार रासन पानीको व्यवस्था गर्थे ।

चौरमा भारी बिसाउनुभयो बाजेले । अब भेडाको हुल देउरालीदेखि तल झर्न थाले । चौर वरिपरि कान्लामा प्याँउली र बिले झार झपक्क थिए ।

भेडाका एक हुल आएर प्याँउली र बिले झारमा लपक्कै लागेर चर्न थाले । खोल्साका झ्याउँकिरी कराउन शुरू गर्‍यो । त्यहीबेला एकाएक भेडा फुर्लुकफुर्लुक ढल्न थाले । मुखबाट फिज छोड्दै भ्या ... भ्या ... गरेर छट्पटाउन थाले । १० मिनेटको बीचमा ६० वटा भेडा चौरमा लडे । ‘थुइँक्क, रातिको सपना आजै लाग्यो,’ छट्पटाएको भेडातिर धारे हात लगाउँदै बाजे एकदम अत्तालिनुभयो । 

खनेलका नाइके चनराम कछाड माथि सारेर हर्दुला (भेडाको ऊनबाट बुनेको कोट) कुममा राखेर आए । ‘ओ सम्धी ? के भयो ?’ चनरामले सोधे ।

‘भेडा त सबै मर्ने भए सम्धी,’ बाजेले निराश हुँदै भन्नुभयो । (उनताकादेखि छोरी लेउदेउ नभए पनि सम्धी नाताबाट साथीको नाता जोड्ने चलन थियो । यद्यपि अहिलेसम्म त्यो साइनो लगाउने चलन कायमै छ ।) चनरामले भने, ‘न आत्तिनुस् ओक्टो (औषधि) छ ।’ 

‘प्याउँली र बिले झारमा पँधेरो (हरियो किरा) हुन्छ । त्यसको फिँज खाएपछि गाई/भैंसी त मात्छन्,’ चनरामले बाजेलाई सम्झाए । मैले छट्पटाउँदै गरेको भेडा गणना गर्न लागें ।

त्यहीबेला चनरामले भन्नुभयो, ‘यता आउ कान्छा । उ त्यो गाँजाको हाँगा एकमुठा लिएर आउ ।’ 

ओहो ! यो बेलासम्म मलाई गाँजाको बोटलाई बाजेले चिनाउनु भएको थिएन । अचानक चनरामले गाँजाको बोट चिनाउँदै हाँगा लाछ्न लगाएपछि म उत्साहित भएँ । भर्खर फूल खेल्दै गरेको गाँजाका हाँगा लिएर आएँ । अघिल्लो दिन आफू सञ्चो भएको र बाजेले सुत्नका लागि चिलिममा तानेको धुँवाको झल्को आयो मलाई ।

ठूला पात फ्याँक्न लगाउनु भयो चनरामले । साना पात र फूल खेल्दै गरेका चोप सहितको गाँजाको मुठालाई ठूलो ढुंगामा पिस्न लगाउनुभयो चनरामले । त्यसमा टिमुर पनि मिसाउनु भन्नुभयो । मैले ढुंगामा बेस्सरी लेदो हुने गरी पिसें । नून लिएको एउटा ढुंग्रो खाली रहेछ । त्यही ढुंग्रोमा पिसिएको लेदो पानीमा घोल्न थाल्नुभयो चनरामले ।

ढुंग्रोको झोल चनरामले, बाजेले भेडाको च्यापु समाएर आँ ... गराउनुभयो, मैले भेडाका खुट्टा समाएँ । ढुंग्रामा भरिएका गाँजाको झोल छट्पटाएका भेडालाई खुवाइयो । त्यसको आधा घण्टा जतिमा बिस्तारै भेडाहरू उठेर हल्लिँदै मुखबाट हरियो झोल फ्याँक्न थाले ।
 
बुकीबाट झारेको भेडाको मोटो सुकुटी । बुकी चढेका भेडाका चाम्ले घ्यू । खनेलले लिएका अन्न, नून जमघट, खानपिन राम्रै हुने देखियो । धाउबाट निखारिएका तामाको सानोतिनो पर्खाल जस्तै थियो कुनामा । ‘काँचो ३०० धार्नी ५ बिसौली जति छ सम्धी तामो,’ बाजे र चनरामबीच गफ शुरू भयो ।

खानी खन्ने अन्य सहयोगीहरू पनि खुशी थिए । धेरै दिनपछि भेडाको सुकुटी, दूध, घ्यूसँग खान पाइने साँझ थियो । बाजे र म यसै खुशी थियौं । पेटभर आटो–ढिडो र धित मरुञ्जेल नून लागेको तरकारी खान पाएका थिएनौं ।

हामीले यता ढिडो, मासु पकाउन शुरू गर्‍यौं । त्यहीँ तामा राखेको कुनाबाट ३ माने भुर्की–पुछै (काठको ठेकीको आकार रक्सी राख्ने काठको भाँडो) बाट रक्सी झिकेर फलामका ग्रहुँगा कचौरामा पिउन शुरू गर्नुभयो बाजे र खनेलको मुख्य चनरामले ।

२ बुढाहरूको गफ सुन्न उत्सुक थिएँ । यता ढिडो मस्काउन हतार,  त्यसैमाथि चिसो दाउराको धुँवाले आँखा पिरो भयो । आँसु पुछ्दै दाबिलो समाएर २ बुढाबीच पुराना गज्जबको गफ सुन्न पाइयो ।

पुराना माघे संक्रान्तिको गफ शुरू भयो उनीहरूको । त्यो बेला ठेलो हानेर पहिलो बाजे र दोस्रो चनरामा हुनुभएको रहेछ । बाजेहरूको दोस्त पुरानो रहेछ । ढिडो मस्काउन छोडेर यसो सुनें ।

बाजेको जिज्ञासा थियो, ‘ओ सम्धी ! त्यो डाँडाकी घर्तीकी छोरी थाइँली कहाँ पोइल गयो पछि ?’

चनराम –हाहाहाहाहा ... लामै हाँसे) । 

‘तपाईं र म पहिला, दोस्रा हुँदा उनीहरूले कति दिन छेकेर राखेका थिए, बिर्सनुभयो र ?’ बाजेले फेरि प्रश्न गर्नुभयो ।

‘हँसिली, रंगेली थिई विचरा ! पोइला त पल्लो गाउँ पोन्थोकेको छोराले लगेको हो । कर्मै दुखिया रैछ । बिहे गरेको ३ महिनामा बुढा खर काट्दा भीरबाट पल्टिएर मर्‍यो । उ माइत मै फर्कियो । अहिले त दाँतसाँत झरेर बुढी भाको छ सम्धी,’ बाजेलाई चनरामले थाइँलीको कथा सुनाउनुभयो ।

खाना पाक्यो । पहिले पाकाहरूलाई खान भन्यौं । थाल पुग्ने थिएनन् । बाजे र चनरामलाई खाना खुवाईवरी हामीले खान शुरू गर्‍यौं । सुत्ने बेला म र ३ जना कामदार चौरमा सुत्न जानुपर्ने भयो । भेडाका पाठाहरू र कुकुरसँग । कुकुर पनि निकै भुके रातभर । धेरै दिनपछि कुकुरले बढी नूनिलो र धेरै मान्छेको कोलो खान पाएको थियो । बिहान उठ्दा भेडा जसकोतस् ।

‘ओ सम्धी देख्यौ गाँजाको चमत्कार ? मान्छेलाई पखाला लागेमा, पेट फुल्लिएपछि, चिसो लागेमा गाँजालाई कंकडमा मिसाएर ताने पछि चट हुन्छ । अब गाँजालाई मानेर अत्तर (चरेश) बनाएर साथमा राख्नुस् । तपाईं जस्तो पाक गोठ्लाले पनि थाहा नपाउने ?’ बिहान सबै भेडा ठीक भएपछि चनरामले बाजेलाई गाँजाको फाइदा र गुणबारे सिकाउँदै सामा (साथमा राख्ने) गर्न सुझाउनुभयो । 

‘२/३ टुक्रा त चरेश हुन्छ सम्धी । हिजो काले दुखालु भयो र खुवाएँ । यहाँसम्म आउने भयो । राति निद्रा लागेन र सर्को तानियो । यत्तिको धेरै भेडा एकैपटक कहिल्यै मातेका थिएनन् सम्धी,’ बाजेले भन्नुभयो ।

चौरको पाखामा साना गरा बनाएर खनेलहरूले छरेका रहेछन् त्यो गाँजा, भाङेगो । फूल खेलेर भर्खर चोप बस्दै गरेको थियो । बिहानीको चिसो सिरेटोसँगैको झुल्के घाममा गाँजाको चोप टल्किरहेको थियो । साना तर रंगीचंगी देखिने रानी चरीको हुल आएर गाँजाका हाँगामा बसेर हल्लाउन थाले । गाँजाको गन्ध वरैसम्म मङ्ग बसायो । यसो सोंचे मेरो पेट सञ्चो गराउने, बाजेको निद्रा लगाउने र हाम्रा भेडा बचाउने गाँजा, भाङ्गो !

बिहानको सल्लाह अनुसार १ हप्ता त्यहीँ बस्नुपर्ने भयो । जेठको कचहरीको सल्लाह अनुसार असोज ५ गते मात्रै औल फुकुवा हुने रहेछ । बाजे र चनरामको १ हप्तासम्म यस्तै गफसँगै बिते । १ दिन बिहानको खाना खानेबेलाको गफले मलाई अलिक बढी चासो लाग्यो । किनभने म १८ मा लागेको थिएँ । अब १०–१२ पाथी नून बोक्न सक्ने भएको थिएँ ।

पुसको ५ गतेतिर भोटतिर नून लिन जाने सल्लाह बाजे र चनरामबीच भयो । हामीले घ्यु पनि त्यहीबेला बेच्नुपर्ने, चनरामले तामा । बेच्दै जाँदा पुसको १२ गते दाना तातोपानी सुनमती थकाल्नीको पसलमा जो पहिले पुग्छ खबर छोड्ने सल्लाह भयो ।
 
‘यो काले पनि यसपालि नून लिन भोट जान्छ मसँगै । यो पन्थे (नयाँ धाकर) हुन्छ । खुट्टा के हुने हो !’ बाजेले मतिर औंला सोझाउँदै चनरामलाई सुनाउनुभयो ।

‘परार साल थाक सात सय कोबाङ थकालीहरूले यताको गाँजा (चरेश) निकै मिठो र औषधि हुन्छ भनेका छन् । सुका–मोहोर पनि पर्ने राम्रोसँग चरेश निकालेर भाङ्ग (गेडा) पनि ५/१० पाथी बोकाउनु होला । थकाल्नीहरूले भाङ्गोको छोप (अचार) साह्रै मिठो पनि बनाउँछन्,’ बाजेले चनरामलाई भन्नुभयो ।

‘चोप असाध्यै राम्रो छ । कात्तिकको १५–१६ हातले माडेर अत्तर बनाउने, गेडा सुकाउनु पर्ला । यसपालि भने जस्तो तामा पनि निस्किएन । यही चरेशबाट केही खेलोमेलो गर्नुपर्ला सम्धी । त्यहीँ दाना तातो पानीमा भेटौंला,’ चनरामले भन्नुभयो । अब पुस १२ कहिले आउला ? थकाल्नीहरू कस्तो होलान् ? भाङ्गो र टिमुरको मिठो छोप बनाउने ? त्यसपछि मेरो मनमा कुरा खेल्न थाल्यो ।

hAMROPATRO BELOW NEWS
Maruti inside
TATA Below
चैत ६, २०७९

१० बुँदे विराटनगर घोषणापत्र जारी गर्दै ३ दिने नेपाल–भारत साहित्य महोत्सव सम्पन्न भएको छ ।  विराटनगर महानगरपालिका र भारतको मेरठस्थित क्रान्तिधरा साहित्य अकादमीको संयुक्त आयोजनामा विराटनगरमा जारी ...

फागुन १३, २०७९

वरिष्ठ साहित्यकार तथा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पूर्व कुलपति मुन्धुमविद् बैरागी काइँलालाई नागरिक अभिनन्दन गरिनेभएको छ । काइँलालाई कविता–काव्य एवम् मुन्धुमको खोज–अन्वेषण तथा लेखनगरी नेपाली कविता तथा ...

फागुन १६, २०७९

प्रसिद्ध साहित्यकारद्वय वैरागी काइँला र गोपाल पराजुलीलाई ‘वानीरा प्रज्ञा पुरस्कार’ प्रदान गरिने भएको छ । साहित्यकार डा वानीरा गिरीको स्मृतिमा स्थापित उक्त पुरस्कारको राशि एक लाख ५० हजार रुपै...

फागुन २५, २०७९

अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाजले साहित्यकार गीता खत्रीलाई अनेसास डायस्पोरा नारीरत्न २०२३‘ पुरस्कारबाट पुरस्कृत गर्ने भएको छ । अनेसास बोर्ड अफट्रष्टीका निवर्तमान सभापति खत्रीले साहित्यिक सिर्जनाका साथै अनेस...

चैत ७, २०७९

विगत ३ दशकदेखि नेपाली साहित्यमा पृथक पहिचान बनाएका लेखक रवीन्द्र समीरको १३औं पुस्तक कोरोनातन्त्र बजारमा आएको छ । लघुकथा विधाका अब्बल सर्जक समीरको यो दशौं लघुकथा संग्रह हो भने दोस्रो उपन्यास पनि हो । कोरोना...

फागुन २८, २०७९

पाल्पाको तानसेनस्थित धवल पुस्तकालय प्रदान गर्दै आएको धवल दीर्घ साधना पुरस्कार वरिष्ठ साहित्यकार शशि पन्थी र धवल सिर्जना पुरस्कार कृष्ण उपन्यासका लेखक डा. शंकरप्रसाद गैरेलाई अर्पण गरिएको छ । पुरस्कारको राशी नगद २...

स्वप्नद्रष्टा इलोन मस्क र सपनाविहीन नेपालको राजनीति

स्वप्नद्रष्टा इलोन मस्क र सपनाविहीन नेपालको राजनीति

चैत ९, २०७९

आज अलि फरक तरिकाबाट छलफल शुरू गरौं जस्तो लाग्यो । राजनीति बाहिरका सन्दर्भले पनि राजनीति र राजनीतिमा लाग्ने पात्र एवं प्रवृत्तिलाई केही सकारात्मक प्रभाव पार्ला कि भन्ने मनसायले फुर्सदलाई सदुपयोग गरी इलोन मस्कलाई ...

‘लोकरिझ्याइँ’वादीहरूको फन्डामा फसेको मुलुक !

‘लोकरिझ्याइँ’वादीहरूको फन्डामा फसेको मुलुक !

चैत ८, २०७९

प्रधानमन्त्री पुष्ककमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले सदनमा चैत ६ गते दोस्रोपटक विश्वासको मत माग्दै गर्दा एउटा निराशाजनक धारणा व्यक्त गरे, ‘अहिले देशको सार्वजनिक बहसको स्तर खस्केको छ । समाधान होइन, दोषारोपणम...

बेलायतको बदलिँदो शरणार्थी नीति र बीबीसीका एक प्रस्तोताले तताइदिएको माहोल

बेलायतको बदलिँदो शरणार्थी नीति र बीबीसीका एक प्रस्तोताले तताइदिएको माहोल

चैत ३, २०७९

गत साताभर बेलायती समाचारमा सबैभन्दा बढी चर्चा गेरी लिनेकरको भयो । विगत ३० वर्षदेखि बीबीसीमा फूटबल प्रस्तोताका रूपमा कार्यरत उनी सबैभन्दा महंगा कर्मचारी मानिन्छन् । लिनेकरले ट्विटमा 'अहिलेको सरकारक...

ad
x