×

Dabur
MG

पुरातात्त्विक क्षेत्र र सम्पदा जोगाउने नेतृत्वमा महिला

पुरातत्वको संरक्षण र खोजबिन गर्दै नेतृत्वसम्म पुगेकी सौभाग्य

बुटवल | साउन २०, २०८०

NTC
Marvel
IME BANK INNEWS
Premier Steels

सांस्कृतिक शहर भक्तपुरको मध्यपुर ठिमीमा जन्मिएकी सौभाग्य प्रधानाङ्ग सानैदेखि संस्कृतिप्रति औंधी मोह राख्थिन् । आफ्नो रुचिको विषयमा धैर्यताका साथ अध्ययन र मेहनत गर्ने उनी अन्वेषणबाट पर्याप्त अनुभव संगाल्दै पुरातत्व विभाग रामशाहपथको महानिर्देशक बनेकी छन् ।

yONNEX
Sagarmatha Cement
Kumari

आफ्नो विज्ञता देखाउँदै यसै हप्ता सौभाग्य पुरातात्विक क्षेत्र र सम्पदा जोगाउने जिम्मेवारीको उच्च नेतृत्वमा पुगेकी हुन् । साढे २ दशकदेखि संरक्षण अभियानमा लागेकी सौभाग्य पुरातात्विक क्षेत्रको अभिन्न अंग बनेकी विज्ञ हुन् । यसअघि राष्ट्रिय अभिलेखालयको महानिर्देशक हुँदा पनि उनले सबल भूमिका देखाइसकेकी थिइन् । संस्कृति, सम्पदा र अभिलेखहरूको काम चुनौतीपूर्ण पनि मानिन्छ । आफ्नै घरआँगन र क्षेत्रमा मासिँदै र हराउन थालेका सम्पदा, वस्तु र संस्कृति जोगाउन निरन्तरको खटाइपछि उनलाई यो क्षेत्रमा लाग्ने प्रेरणा मिलेको हो ।


Advertisment
RMC TANSEN
Mahindra Agni Group
shivam ISLAND

‘नेपाली संस्कृति र सम्पदा जन्मदेखि नै जोडिएर आउँछन्,’ उनी भन्छिन्, ‘मेरो घर, परिवारमा संस्कृति र सम्पदासँग ‘रिलेटेड कन्जर्भेसन’ बचाउनुपर्छ भन्ने प्रभाव बढी थियो । त्यसैबाट म पनि संस्कृति र सम्पदाहरू जोगाउनुपर्छ भनेर लागेपछि अहिले यो स्थानसम्म आइपुगेकी हुँ ।’


Advertisment
Tezz
Berger
Pardeshi

विद्यालय तहको पढाइ सकेपछि उनले नेपाली इतिहास, संस्कृति र पुरातत्व विषय लिएर अध्ययन अघि बढाउँदै लगिन् । पढाइसँगै उनले बीचमा नेपाल ‘हेरिटेज सोसाइटी’बाट सम्पदाको क्षेत्रमा काम पनि गर्दै गइन् । 

Vianet communication
Laxmi Bank

विक्रम संवत् २०५५ सालमा उनले स्नातकोत्तर तहमा नेपाली इतिहास संस्कृति र पुरातत्व विषयमा प्रथम हुँदै ‘गोल्ड मेडल’ प्राप्त गरिन् । जसले उनलाई यो क्षेत्रमा लाग्ने हौसला बढायो । पढाइ पूरा हुने बित्तिकै उनले युनेस्कोको परियोजनामा २ वर्ष ‘सिनियर आर्कोलोजी’को रूपमा काम गर्ने अवसर पाइन् । त्यो बेला देशका विभिन्न ठाउँ र ऐतिहासिक क्षेत्रहरूमा पुगिन् । २ वर्ष परियोजनामा काम गरेपछि फेरि उनलाई तत्कालीन ललितपुर उपमहानगरपालिकामा संस्कृति र पुरातत्व विभागमा काम गर्ने अवसर मिलिहाल्यो । त्यहाँ उनले १ दशक काम गर्दै आफ्नो विज्ञतालाई बलियो र पूर्ण बनाइन् ।

त्यो बेला ललितपुर क्षेत्रका ढुंगेधारादेखि विभिन्न ऐतिहासिक क्षेत्रको पहिचान गरी सूचीकृत गरिएको सौभाग्य बताउँछिन् ।

विक्रम संवत् २०६६ सालमा लोक सेवा आयोगबाट संग्रहालय अधिकृतबाट सरकारी सेवामा प्रवेश गरिन् । त्यसको ६ महिनामै उनले फेरि उपसचिवमा नाम निकाल्न सफल भइन् । उपसचिवसँग उनले पुरातत्व विभागको प्रमुख पुरातत्व अधिकृत भएर काम गरिन् । त्यसपछि उनको राष्ट्रिय अभिलेखालयमा सरूवा भयो । महाभूकम्प २०७२ का बेला उनले रातदिन नभनी सम्पदा बचाउनुपर्छ भनेर काम गरिन् । त्यहाँ उनले झण्डै ८ वर्ष काम गरिन् ।

उनको सहसचिवमा बढुवा पनि भयो । केही दिनअघि उनी आफैंले रोजेको र मनले खाएको क्षेत्रको प्रमुख बनेर फेरि पुरातत्व विभागको महानिर्देशक बनेर काम गर्ने ठाउँमा आइपुगेकी छन् । ‘संस्कृति र सम्पदाले हाम्रो देश धेरै धनी छ,’ उनी भन्छिन्, ‘लुम्बिनीमा तेस्रो सताब्दीका मानव पाइला छन् । हिमाली क्षेत्रमा मानव इतिहास त्योभन्दा अझै अघिदेखि जोडिएको छ ।’

नेपाल कला सम्पदाहरूले भरिपूर्ण देश हो । यहाँ सांस्कृतिक पुरातात्विक महत्त्वका सम्पदाहरूले विश्वमै विशिष्ट र मौलिक पहिचान बोकेका छन् । हाम्रो पहिचानको धरोहरका रूपमा रहेका सांस्कृतिक सम्पदाहरू नास र चोरी हुनेक्रम समेत बढेकाले सबै सचेत हुनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

‘हामीले सम्पदाहरू पाएका छौं तर विकास निर्माणका बेलामा सम्पदा जोगाउने र बचाउनेबारे कसैलाई सचेत भएको देखिँदैन । त्यसैले पढ्दै, देख्दै र मान्दै आए पनि संरक्षणबारे अझै सचेतना आइसकेको छैन,’ प्रधानाङ्गले भनिन्, ‘हामी संस्कृति र सम्पदालाई काठमाडौं केन्द्रित मात्र नभई गाउँगाउँमा भएका तर नदेखिएका सम्पदा र ठाउँ जोगाउनुपर्नेछ । संरक्षण नहुँदा प्रमाणहरू लोप हुन पुगेका छन् ।’

राष्ट्रिय अभिलेखालयमा सौभाग्यले ८ वर्ष काम गर्दा पुराना कागजपत्रको थुप्रोको व्यवस्थापनको प्रक्रियादेखि अहिले त्यसको संरक्षण एवं व्यवस्थापन गरेर राखिएको बनाइन् । अभिलेखालयले अहिले धेरै काम गरिसकेको छ । अभिलेखालयले अभिलेखहरू संरक्षण र सुरक्षित गर्दै आएको छ । अभिलेख संकलन, प्रकाशन र व्यवस्थापन गर्दै सबैको पहुँचमा पुर्‍याउँदै अध्ययन र सम्पादनका साथै डिजिटल रूपमा राख्दै आएको सौभाग्यले बताइन् । 

अभिलेखालय वातावरण अनूकुल पनि बनाइएको छ । अभिलेख बनाउने र संरक्षण गर्नेबारे जनचेतनाको अभाव रहेकाले पुराना कागजातहरू मानिसहरूले फाल्ने गरेको छन् । ‘तपाईं/हाम्रो १०० वर्ष पुराना लालपूर्जाहरू पनि अभिलेख हुन्, तिनीहरूको पछि ठूलो महत्त्व हुन्छ । हामीले घरमा जोगाउन नसके हामीले सुरक्षित बनाएर राख्छौ भन्ने पनि अभियान चलाएका थियौं,’ सौभाग्यले भनिन् । 

अभिलेख भएका संस्थाहरूसँग संरक्षणका लागि सहकार्य र समन्वय, जनमानसमा अभिलेख सम्बन्धी जनचेतना विस्तार, हस्तलिखित, धार्मिक ग्रन्थलाई मात्रै अभिलेख मान्न थालेका छन् । अभिलेख भनेको पुरानो कागज मात्रै होइन, आज हुने वा भएका महत्त्वपूर्ण सन्धिसम्झौता लगायत महत्त्वपूर्ण कागजात भोलिका अभिलेख हुन् । त्यसैले हरेक कामको कागजात, प्रमाण संरक्षण गर्नुपर्छ भनेर चेतना सबैमा जरूरी रहेको उनी बताउँछिन् । नेपालका धेरै स्थानमा संरक्षणको पर्खाइमा छन्, जहाँ राज्यको ध्यान पुग्न सकेको छैन ।

‘पुरातात्विक सम्पदा, अलिखित ऐतिहासिक दस्तावेज र तिनीहरूको संरक्षण अतिआवश्यक छ, मेरो काम गर्ने सोच र योजना छ,’ उनी भन्छिन्, ‘स्मारक र पुरातात्विक स्थलहरूको संरक्षण र संरक्षण, पुरातात्विक अन्वेषण र पुरातात्विक उत्खनन गर्ने र प्रतिवेदन प्रकाशन, नेपालको इतिहास, संस्कृति र पुरातत्व सम्बन्धी अनुसन्धान, अभिलेखीय सामग्रीहरू संकलन, अनुसन्धान र प्रकाशित, संग्रहालयहरू स्थापना र विस्तार, विश्व सांस्कृतिक सम्पदा स्थलहरूको संरक्षण, सांस्कृतिक सम्पदाको सूची तयार र अवैध निकासी नियन्त्रण गर्ने गरी योजना अघि सारिएको छ ।’

विभाग पुरातात्विक अनुसन्धान र देशको सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणको लागि प्राथमिक निकाय हो । पुरातात्विक स्थलको संरक्षण र मर्मत सम्भार, राष्ट्रिय महत्त्वका अवशेष लगायतका प्राचीन सम्पदा, संग्रहालय तथा अभिलेख व्यवस्थापन पुरातत्व विभागको प्रमुख चासो रहँदै आएको छ । पुरातत्व विभागले पनि देशका सबै पुरातात्विक गतिविधिलाई नियमन गरेको सौभाग्य बताउँछिन् ।

hAMROPATRO BELOW NEWS
MAW JCB
NLIC
TATA Below
भदौ १९, २०८०

भदौ १६ गते शनिवार काठमाडौंको चन्द्रागिरि नगरपालिका वडा नम्बर २ मा आयोजित पार्टी सभालाई सम्बोधन गरिरहेको समयमा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले फोनमा कसैलाई निर्देशन दिँदै गरेको भिडियो सामाज...

भदौ २३, २०८०

विराटनगरका ५३ वर्षीय अनुज सापकोटाको जीवन २० वर्षअघि अर्कै थियो । उनी शुरूमा लागुऔषधका सामान्य प्रयागकर्तामात्रै थिए । विस्तारै उनी पछि लागुऔषध दुर्व्यसनीसम्म बन्न पुगे ।   आफू बुझ्ने भएदेखि नै चुरोट खान...

भदौ १६, २०८०

राजनीतिलाई नीतिहरूको पनि सर्वाेत्कृष्ट नीति मानिन्छ । यो देश, समाज र जनताको सेवाको रुपमा समेत चित्रृत छ । तर पछिल्लो समय राजनीति कमाउने भाँडो भयो भन्ने जनगुनासो बढ्न थालेको छ । हुन पनि अहिले उपप्रधानमन्त्रीदे...

असोज ५, २०८०

विगत १२ वर्षदेखि काठमाडौंको बागबजारस्थित फूटपाथमा व्यापार  गर्दै आएकी सरस्वती कार्कीलाई आजभोलि हातमुख जोर्नै धौ-धौ छ । 'इनर वेर', मोजालगायतका कपडा बेचेर गुजारा गर्दै आएकी सरस्वतीका सबै सामान...

भदौ ३०, २०८०

कतै हिलाम्यै ठाउँ देखियो भने ‘ढोर मेलाको हिलोजस्तो’ भन्ने ढोरपाटन वरपरका बासिन्दाको चलन हो । यस वर्ष (२०८० भदौ १४)को जनैपूर्णिमाको छेको ढिला पर्यो । जनैपूर्णिमा ढिला परेसँगै झरी पनि परेन । यसैक...

असोज १३, २०८०

अहिले नेपाली युवामा नैराश्यता छ । स्वदेशमा केही गर्न सकिँदैन भनेर उनीहरू विदेश पलायन हुने क्रम जारी छ । यही भएको युवा पुस्ताको ठूलो जमात के गर्ने भन्नेमै अन्योलमा छ । तर, मेहनत गर्नेका लागि स्वदेशमै पनि अवसर...

पत्रकारको डायरी : संविधान जारी हुने पूर्वसन्ध्यामा देखिएको मधेशको दृश्य

पत्रकारको डायरी : संविधान जारी हुने पूर्वसन्ध्यामा देखिएको मधेशको दृश्य

असोज ३, २०८०

तराई/मधेशमा भएको आन्दोलनका क्रममा सञ्चारकर्मी र सञ्चारमाध्यमले भोग्नुपरेका समस्या अध्ययन एवं प्रेस तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सहज अभ्यासका लागि वातावरण निर्माणमा आवश्यक पहलका गर्न नेपाल पत्रकार महासंघको ‘मिडिय...

संशोधन आवश्यक भएका केही संवैधानिक प्रावधान

संशोधन आवश्यक भएका केही संवैधानिक प्रावधान

असोज ३, २०८०

नेपाली जनताका तर्फबाट उनीहरूका प्रतिनिधिले बनाएको संविधान कार्यान्वयनको सात वर्ष पूरा भई आठौं वर्षमा प्रवेश गरेको छ । यो ६५ वर्ष अघिदेखि सार्वभौम जनताका तर्फबाट संविधान बनाउने नेपाली साझा इच्छाको अभिव्यक्ति हो ...

सरी बाबा ! मैले तपाईंको मुख हेर्न सकिनँ

सरी बाबा ! मैले तपाईंको मुख हेर्न सकिनँ

भदौ २८, २०८०

मेरो पूर्वीय संस्कृतिको मलाई विछट्टै माया छ । मैले समाजको विरासतमा प्राप्त गरेका केही संस्कार र परम्पराहरूले मलाई जीवनको मूल्य बोध गराएका छन् । एकै भान्छामा तीन पिँढी रहने मेरो संस्कारको आनन्द शायद आधु...

x