×

NIC ASIA

आलेख

मधेशमा चीनको उपस्थिति र सुरक्षा संवेदनशीलताका नाममा नेपालीले भोग्नुपर्ने सम्भावित सास्ती

काठमाडाैं | जेठ १६, २०८१

Prabhu Bank
NTC
Premier Steels
Marvel

जेठ ६ गते नेपाल–चीनमैत्री मञ्चद्वारा आयोजित एक कार्यक्रममा नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत छन सोङले नेपाल एक चीन नीतिमा प्रतिबद्ध रहेको बताउनुका साथै नेपालले कुनै पनि तत्त्वलाई चीनविरुद्धको गतिविधिमा लाग्न निषेध गरेको बताउनुभयो ।

विश्वमा १८२ देशसँग नेपालले कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित गरेको छ । नेपालले आफ्नो भूमि कुनै अर्को देशविरुद्ध दुरुपयोग गर्न नदिने कुरा सार्वजनिक प्रतिबद्धताको विषय हो । भूपरिवेष्ठित राष्ट्र नेपाल विश्वका दुई ठूला देश भारत र चीनको बीचमा अवस्थित रहेकाले नेपाली भूमिको प्रत्यक्ष संवेदनशीलताप्रति सबैको जिज्ञासा हुन्छ । 


Advertisment
RMC TANSEN
IME BANK INNEWS
shivam ISLAND

भारत र चीन छिमेकी भएकै कारण नेपाली भूमि अन्य मुलुकका लागि फरक ढंगको संवेदनशीलतासँग जोडिएको छ । विडम्बना के छ भने चीनले नेपालको भूमि आफूविरुद्ध अन्य देशले दुरुपयोग नगरुन् भन्ने प्रतिबद्धता चाहन्छ, तर नेपाली भूमिमा चिनियाँहरूले खुलमखुला अपराधिक क्रियाकलाप गर्दै आएको सत्यबारे चासो दिएको पाइन्न । न त यस विषयमा नेपाली नेता बोल्न नै सकिरहेका छन् ।


Advertisment
Rupse Holidays
Nabil box

नेपाल प्रहरीेले आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार नेपालमा ४२ जना चिनियाँ नागरिक पक्राउ परे । पक्राउ पर्नेहरू संगठित अपराध, ‘कलबाइपास’, अवैध मुद्राको कारोबार, जबर्जस्तीकरणीलगायत अपराधमा संलग्न रहँदै आएका थिए । गलत धन्धामा लागेका कतिपय चिनियाँ नागरिकले नेपाललाई ‘सुन तस्करीको स्वर्णिम भूमि’को रूपमा दुरुपयोग गर्दै आएका छन् ।

Vianet communication

केही वर्ष पहिला ८८ किलो सुन तस्करीको नाइके एक चिनियाँ नागरिक ठमेलमा एउटा होटल चलाएर बसेका थिए । चिनियाँले नेपालमा गर्दै आएका दर्जनौं अपराध सम्भवतः बाहिर आउन पाउँदैनन् ।   

कतिपयलाई लाग्न सक्छ, कुनै चिनियाँ नागरिक नेपाल आएर अपराध गर्छ भने त्यसमा चीन सरकारको के दोष ? तर, त्यसो होइन । आफ्ना नागरिक जोडिएका अपराधका घटनाप्रति चीन जिम्मेवार हुनैपर्छ । अर्कातर्फ नेपाल सरकारले पनि चिनियाँ नागरिकद्वारा गरिने आपराधिक क्रियाकलाप रोक्न सशक्त पहल गर्नुपर्ने हुन्छ । र, चीन मात्र होइन, अन्य मुलुकका नागरिकबाट हुँदै आएका आपराधिक घटनामा नियन्त्रणमा पनि यस्तै पहलकदमी आवश्यक छ ।

चीन नेपालको छिमेकी हो, जोसँग ऐतिहासिक सम्बन्ध रहँदै आएको छ । चीनसँग नेपालको सीमा जोडिएका १५ वटा जिल्ला छन् । बेलाबखत चीनसँग नेपालको सीमा विवाद चर्चामा आइरहेको हुन्छ । सन् १९६० मा त चीनले सगरमाथामाथि नै दाबी गरेको इतिहास छ । तर, तत्कालीन राजा महेन्द्र र प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालाको अडानका कारण सगरमाथा नेपालको स्वामित्वमा रहन गएको थियो । नेपालको भूमिलाई फगत ‘सामरिक रूपले रणनीतिक’ जमिनको रूपमा लिँदै आएको चीनसँग नेपालको दुई मात्र प्रमुख व्यापारिक मार्ग (केरुङ र तातोपानी) सञ्चालनमा रहँदै आएको थियो । 

लेखक सुजीव शाक्य आफ्नो पुस्तक, ‘अर्थात् अर्थतन्त्र’मा लेख्नुहुन्छ, वि.सं. १६५६ को मध्यतिर काठमाडौं र तिब्बतबीच एक सन्धि भएको थियो । त्यसले तिब्बतको भारतसँग हुने व्यापारका लागि एउटै मात्र मार्गका रूपमा उपत्यकालाई स्थापित गरिदिएको थियो । तिब्बतको चाँदीको मुद्रा पनि नेपालमै छापिन्थ्यो र बदलामा तिब्बतले चाँदी वा सुन दिनुपर्थ्यो । आज आवतजावतका लागि नेपालीले चिनियाँ पक्षलाई परिचयपत्र पठाई आज्ञा लिनुपर्ने अवस्था छ । 

प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र परराष्ट्रमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठले पछिल्लोपटक गरेका चीन भ्रमणपश्चात् नेपाल र चीनबीच १४ वटा परम्परागत नाका खोल्ने भनी सहमति कार्यान्वयनमा गएको छ । यी नाकाबाट नेपालले व्यापारिक फाइदा कति लिन सक्छ, त्यो समयक्रमले देखाउने छ ।  

नेपाली भूमिको संवेदनशीलतामाथि ध्यान दिने चिनियाँहरू नेपाल–भारतबीचको खुला सीमाको ऐतिहासिक महत्त्वप्रति असंवेदनशील देखिएका हुन्छन् । झट्ट हेर्दा मधेश प्रदेशमा चिनियाँ उपस्थिति देखिँदैन । तर, गत वर्ष चैत १६ गते नेपालको आर्थिक राजधानी वीरगञ्जबाट तीनजना चिनियाँ नागरिकलाई नेपाल प्रहरीले ‘साइबर’सम्बन्धी अपराधमा पक्राउ गर्‍यो । नेपाल प्रहरीका अनुसार ती चिनियाँ नागरिकले वीरगञ्जमा अवैध तरिकाले एउटा ठूलो ‘कल सेन्टर’ सञ्चालन गरिरहेका थिए । भारतमा निर्वाचन चल्दै गरेको समयमा बोर्डरमा पर्ने वीरगञ्जमा चिनियाँहरूले ‘कलबाइपास’को धन्धा चलाउनुले चिनियाँहरूले नेपाली भूमिको संवेदनशीलताप्रति ख्याल नगरेको प्रस्ट देखिन्छ । 

त्यस्तै, दुई वर्ष पहिला जलेश्वर–भिठ्ठामोड चेकपोस्ट नजिक संदिग्ध अवस्थामा दुई चिनियाँ नागरिक पक्राउ परेका थिए । पक्राउ परेकाहरू वित्तीय अपराधमा संलग्न रहेका थिए । समातिएका चिनियाँ नागरिकले उत्तर प्रदेशको नोएडा (सेक्टर–७२) मा ‘लकइन क्लब प्रालि’ नामक रिसोर्टमा ‘ब्रिज चेन टेक्नोलोजी लिमिटेड’ सञ्चालन गर्दै आएको भारतीय पक्षको दाबी छ । उक्त कम्पनी थाइल्यान्ड ठेगाना भएको व्यक्तिले इंग्ल्यान्ड वेल्समा दर्ता गराएका थिए ।

खुला बोर्डरबाट स्थलमार्ग प्रयोग गरी नोएडामा दर्जनौं चिनियाँ नागरिक ‘डिजिटल गेमिङ’ र ‘क्रिप्टो करेन्सी’मार्फत करोडौं रकम बराबरको वित्तीय अपराधमा संलग्न रहेको पाइएको थियो ।

अहिले पक्राउ परेका ती चिनियाँ नागरिक नोएडामै जेलमा छन् । तेस्रो देशका नागरिकबाट भारतसँगको खुला सीमा दुरुपयोग भएको विषयले सीमा क्षेत्रका नेपाली नागरिक पनि प्रभावित हुनुपरेको छ । सदियौंदेखिको नेपाल–भारत खुला बोर्डरको ऐतिहासिकता र पृथकता धुमिल हुँदै गएको छ । केही दशक पहिलासम्म ‘कोर मधेश’मा चिनियाँ परियोजना चलेको रेकर्ड भेटिँदैन । 

वि‍.सं. २०१९ सालमा राजा महेन्द्रले नवलपरासीको गैँडाकोटमा पूर्वपश्चिम राजमार्गको शिलान्यास गर्दा त्यतिबेला चीनले पनि जनकपुरदेखि पूर्व झापासम्म सडक निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो । त्यतिबेला भारत र चीनको लडाई‌ं भर्खर सकिएको थियो ।

चिनियाँ प्राविधिकहरूलाई भारतीय सीमाछेउमा राख्दा सडक निर्माणका साथै तिनीहरूले अरू काम पनि गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ भनी दलिल दिँदै बरु त्यो बाटो हामी नै बनाइदिन्छौं भनी भारतले भनेको स्मरण डा. भेषबहादुर थापाले आफ्नो पुस्तक ‘राष्ट्र–परराष्ट्र’मा गर्नुभएको छ ।

तर, अहिले मधेश प्रदेश अन्तर्गत पर्ने धनुषाको कमलादेखि सप्तरीको कञ्चनपुरसम्मको सडक खण्ड निर्माणको ठेक्का चाइना रेल्वे कम्पनी ग्रुप–२ ले पाएको छ । सन् २०२० मा बन्न शुरू भएको उक्त सडक खण्डमा धिमा कार्यप्रगतिका कारण स्थानीयहरू पटक–पटक आन्दोलित हुनुपरेको छ । 

गत वर्ष मंसिरमा डिभिजन वन कार्यालय लहानले चाइना रेल्वे कम्पनीका साइट इन्चार्ज चिनियाँ नागरिकलाई पक्राउ गरेको थियो । चुरे सिरानको खुट्टी खोलामा अवैध तरिकाले माटो उत्खनन् गराएका कारण पक्राउ गरिएको थियो । स्थानीय सरकार र प्रशासनमाथि दबदबा बनाएका कारण अहिले पनि अवैध उत्खनन् कार्य रोकिएको छैन ।

मधेश प्रदेशमा केही पहिलासम्म सामान्य राहत सहयोग बाँड्दै आएको चीनले यही मे ९ तारिखमा चिनियाँ अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था, ‘चाइना फाउन्डेसन फर रुरल डेभलपमेन्ट’अन्र्तगत महामारी रोकथाम र हरित पुनःस्थापनाका लागि दुर्गम क्षेत्रका विद्यालय तथा समुदायलाई सहयोग भन्ने विशेष परियोजना अनावरण गरिसकेको छ । यो चीनको बढ्दो सक्रियताका उदाहरण हुन् ।

मधेशमा चिनियाँ गतिविधिले सुरक्षा संवेदनशीलताका नाममा सीमाञ्चल (बोर्डरल्यान्ड)मा बसोबास गर्ने नागरिकमाथि प्रभाव पर्नेछ । त्यसकारण यसबारे नेपाल सरकार पनि संवेदनशील हुनु आवश्यक छ । साथै, नेपालले आफ्नो भूमिमा चिनियाँ नागरिक संलग्न अपराधका शृंखला रोक भन्न सक्नुपर्छ ।

(चौधरी शान्ति, विकास अनुसन्धान केन्द्रसँग आबद्ध छन् ।)

hAMROPATRO BELOW NEWS
TATA Below
पुस १९, २०८०

धरान उपमहानगरपालिकाका मेयर हर्क साम्पाङले राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको फोटो नगरपालिकाबाट हटाएको विषय अहिले निकै चर्चामा छ । २०५४ मा त्यही प्रकृतिको क्रियाकलाप गरेका थिए, लीला थापा मगरले । जिल्ला विकास समिति...

कात्तिक २४, २०८०

राजधानी काठमाडौंबाट कयौं सय माइल टाढा रहेका जाजरकोट र रुकुम पश्चिम यतिबेला भूकम्पले इतिहासकै सर्वाधिक पीडामा छन् । गोधूलि साँझसँगै ओठ काँप्ने जाडो शुरू हुन थाल्छ । आमाको मजेत्रोमा लपेटिएका बच्चाहरू चि...

कात्तिक ३०, २०८०

केही वर्षअघि विद्वान प्राध्यापक डा. अभि सुवेदीले कान्तिपुरमा लेख्नुभएको एउटा प्रसंगबाट आजको चर्चा शुरू गर्नु उपयुक्त हुनेछ । त्यस प्रसंगमा नेपाली कांग्रेसका वर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्व प्रधानमन्त्रीको हैस...

पुस ११, २०८०

नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, विशेषतः निजामती सेवामा व्यावसायिक सदाचारिता विकास भएन भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्दै आएको छ । कर्मचारीमा स्वाभाविक रूपमा हुनुपर्ने कार्यसम्पादनलाई व्यवस्थित बनाउने सीप, संस्कार र अनुभवजन्य...

मंसिर ३, २०८०

मखमली फुल्दा, मार्सी धान झुल्दा बहिनी आउने छिन्,​ दैलाको तस्वीर छातीमा टाँसी आँसु बगाउने छिन् .....।  हाम्रो समयका चर्चित गायक नारायण रायमाझीको ‘नमुछे आमा दहीमा टीका’ बोलको गीत नि...

कात्तिक ३०, २०८०

कमेडी क्लब चलाउने मुन्द्रे उपनाम गरेका एकजना मान्छे छन्। एकै श्वासमा चारवटा प्रश्न सोध्न सक्ने क्षमता भएका जानेमाने पत्रकार ऋषि धमलाको कार्यक्रममा पुगेर तिनले भन्न भ्याए, 'यो टिकटकका कारण मान्छेहरू अल्छी भए, कुन...

मुलुक सुशासनतिर अघि बढेको हो ?

मुलुक सुशासनतिर अघि बढेको हो ?

असार ५, २०८१

जबसम्म भ्रष्टाचार, अनियमितता र बेथिति रहन्छ, तबसम्म मुलुक सुशासनतिर जाँदैन । जबसम्म सुशासन कायम हुँदैन, तबसम्म मुलुक समृद्धितिर अघि बढ्दैन । सारमा भन्नु पर्दा समृद्धि पैसा वा धन सम्पत्ति मात्र होइन । समृद्धि जब हु...

संघीयताकै औचित्यमा प्रश्न उठेका बेला प्रदेशले कस्तो ल्याउनुपर्छ बजेट ?

संघीयताकै औचित्यमा प्रश्न उठेका बेला प्रदेशले कस्तो ल्याउनुपर्छ बजेट ?

जेठ ३२, २०८१

कानूनअनुसार असार १ प्रदेश सरकारले आ–आफ्नो सभामा बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन हो । नेपालको संविधान र कानूनले बजेट प्रस्तुत गर्ने समय तोकिदिएको छ । यसरी बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन नै तोक्नुका २ कारण छन् । पहिलो, तह...

कहाँ हरायो कांग्रेस महासमितिको निर्णय ?

कहाँ हरायो कांग्रेस महासमितिको निर्णय ?

जेठ ३१, २०८१

अढाइ वर्षअघि नेपाली कांग्रेसको १४औं महाधिवेशन नेतृत्व मात्र चयन गरी ६ महिनाभित्र नीति महाधिवेशन आयोजना गर्ने र आवश्यक निर्णय लिने निष्कर्षमा पुगेको थियो । तत्पश्चात् निकै लामो समय पार्टीभित्र र बाहिर नीति महाधिवे...

x