काठमाडौं, १५ जेठ– के तपाईलाई थाहा छ, विश्वभर सबैभन्दा बढी कुन जनावरको तस्करी हुन्छ ? यो जनावरको नाम हो पैंगोलिन जसलाई नेपालीमा सालक भनिन्छ ।

पश्चिमी देशहरुमा धेरै मानिसलाई यो जनावरको बारेमा खासै जानकारी थिएन् । तर अब त्यहाँका धेरै मानिसहरुले यो जनावरबारे जानकारी पाएका छन् । किनकी यो जनावरको तस्करी लाखौं डलरको अवैध धन्दामा सामेल भइसकेको छ ।

सालक एक लोपोन्मुख वन्यजन्तु हो । यो जनावर प्राय नेपाल, भारत, चीन लगायतका दक्षीण एसियाली राष्ट्रहरू तथा अफ्रिकाका उष्ण भू–भागमा पाइन्छ । यसको शरीरमा ठुलाठुला कत्लाले ढाकको हुन्छ । यस बाहेक खबटा मुनि पहेँला जगरजस्ता रौं पनि उम्रेका हुन्छन् । यी रौं कत्लाको बीचबाट बाहिर निस्केको देखिन्छ र रौं धेरै हुँदा सालक सुनौलो पहेँलो रंगको देखिन्छ । यसले पुच्छरको सहायताबात रुखको हाँगामा झुन्डिन सक्छ ।

यो जनावरले आफुलाई खतरा महसुस भएमा त्यसबाट जोगिन गुँडुल्किएर भकुण्डो जस्तै डल्लो पर्छ । यसरी जोगिन आफ्ना बलिया मांसपेशीको पकडले एकै ठाउँमा टाँसिएर गुँडुल्किरहन सक्छ ।

विश्वभर आठ जातिका सालक पाइन्छन् । नेपालमा भने संकटग्रस्त कालो सालक र लोपोन्मुख तामे सालक मात्र पाइन्छन् । तर पनि धादिङको थाङसिङ बेसी, काभ्रेको बलथली, काठमाडौंको नागार्जुन साथै रामेछापका केही स्थानमा सेतो सालक पनि पाइने वन्यजन्तुविज्ञ बताउँछन् । २ हजार ५ सय मिटर उचाइको सालको जंगलमा भेटिने सालकको दाँत हुँदैन । तर, ६० देखि ७० सेन्टिमिटरसम्म फैलने यसले जिब्रोले धमिरा र कमिलाको प्रायः धमिरा र कमिला खान्छ । राति आहार खोज्न निस्कने सालक माटोकै रंगको भएकाले छुट्टयाउन मुस्किल पर्छ । कतैबाट आक्रमणको चाल पाउँदा डल्लो परेर बस्छ ।

अहिले विश्वभर सालकको तस्करी भइरहेको छ । विशेष गरी चीन, भियतनाममा औषधि बनाउन र माशु उत्पादनका लागि साललको बढी माग हुन्छ ।

चीन र भियतनमका धेरैजसो रेष्टुरेन्टमा पहिले ज्युँदो सालकलाई पाहुनाहरुको टेबुलमा पस्किने गरिन्थ्यो । पछि ग्राहकहरुकै सामुन्ने त्यसलाई काटिन्थ्यो । ताकि ग्राहकहरुालाई परिकार ताजा भएको यकिन दिलाउन सकियोस् ।

जानकारहरुका अनुसार पछिल्ला १० वर्षहरुमा विश्वभर करिब १० लाख सालकहरुको तस्करी भएको छ । पछिल्ला आंकडाहरुका अनुसार सालक विश्वको सबैभन्दा बढी तस्करी हुने जनावर बनेको छ ।

त्यसमा पनि सालकको संख्या विश्वमा घट्दो क्रममा छ । तर यसको माग भने बढ्दो क्रममा छ । लागुऔषध ब्राउन सुगर, कोकिनको भन्दा पनि पछिल्लो समय सालकको तस्करी बढीरहेको अध्ययनकर्ताको भनाइ छ ।

चीनमा चिकित्सा शास्त्र (मेडिकल साइन्स) मा अध्ययन गरिरहेकाहरुको भनाइ छ कि सालकको छाला केरेटिन नामक तत्वबाट बनेको हुन्छ । जसलाई धेरैजसो बिमारीको उपचारका लागि प्रयोग गर्ने गरिन्छ ।

केही सोधकर्ताहरुको भनाइ यो पनि छ कि सालकको छालामा भएको कत्लाले क्यान्सर जस्तो खतरानाक रोगलाई ठीक पार्न सक्छ । एजेन्शीहरुको सहयोगमा