केही दिनअघि भारतको अरुणाचल प्रदेशमा चिनियाँ सैनिकहरू प्रवेश गरेको घटनामा यार्सागुम्बा पनि एक कारण रहेको भारतको एक थिंकट्यांक आईपीसीएससीले दाबी गरेको छ ।

उसको पछिल्लो प्रतिवेदनमा उल्लेख भएअनुसार, चिनियाँ सैनिकहरू यार्सागुम्बा चोर्नका लागि भारतमा प्रवेश गर्ने गरेका छन् । 

यार्सागुम्बा हिमाली क्षेत्र तथा दक्षिणपश्चिम चीनमा रहेको छिङ्हाई–तिब्बती पठारमा निकै अग्लो स्थानमा पाइन्छ । नेसनल लाइब्रेरी अफ मेडिसिनका अनुसार, सिक्किमभन्दा ४५ सय मिटरमाथि यार्सागुम्बा पाइन्छ । त्यति उचाइमा ट्रीलाइन अर्थात् रुखबिरुवा हुँदैन । 

गर्मी याममा हिउँ पग्लेपछि यार्सागुम्बा देखिन थाल्छ । 

हिमालय र तिब्बती पठार क्षेत्रमा घरेलु आम्दानीको ८० प्रतिशत स्रोत नै यार्सागुम्बा हो । 

नपुंसकता तथा मिर्गौलाको रोग निको पार्न यार्सागुम्बा उपयोग गर्ने गरिन्छ । यसको लाभका विषयमा पहिलोपटक १५औं शताब्दीको तिब्बती औषधीय ग्रन्थ एन ओसन अफ एफ्रोडिजियाकल क्वालिटिज (अंग्रेजी) मा उल्लेख भएको थियो । 

चीन यार्सागुम्बाको सबभन्दा ठूलो उत्पादक तथा निर्यातक हो । विगत दुई वर्षमा चीनको छिङ्हाईमा फंगसको कमीका कारण यार्सागुम्बाको कमी देखिएको छ । 

तर यसको माग निरन्तर बढिरहेको छ । बढी माग तथा सीमित स्रोतका कारण यसको अत्यधिक दोहन हुने गरेको छ । 

सन् २०१८ मा नै यसको उत्पादन निकै घटेको थियो । 

छिङ्हाईमा चीनका यार्सागुम्बा कम्पनीहरूले हालैका वर्षमा स्थानीयहरूलाई लाखौं युआन दिएका छन् । मानिसहरूले अत्यधिक यार्सागुम्बा नटिपून् भनी पहाडमा पहुँच बन्द गराउन यो पैसा दिइएको छ । बढी टिपेका कारण यार्सागुम्बाको उत्पादन घट्न थालेको छ । 

चीनमा यार्सागुम्बा कम हुन थालेपछि भारतीय सीमामा पर्ने हिमालमा त्यो टिप्नका लागि चिनियाँ सैनिकहरू प्रवेश गरेको आईपीएससीको दाबी छ ।