विगत केही दिनयता विश्व राजनीतिमा विकास भएका घटनाक्रमले संसारको सबभन्दा शक्तिशाली देश अमेरिकाको  प्रभाव बिस्तारै घट्दै गएको संकेत दिएका छन् । 

आरम्भमा कुरा गरौं पश्चिम एसियाको । पश्चिम एसियामा इरान र इजरायलका बीचको द्वन्द्व चर्किने स्थिति आएको छ । आफ्नो भूमिमा इरानको ड्रोन पसेको र आफूले त्यसलाई खसाएको दाबी गर्दै इजरायलले प्रतिकारस्वरूप सिरियामा भीषण आक्रमण गरेको छ । इजरायलको यो कठोर आक्रमणले ठूलै युद्ध हुनसक्ने लक्षण देखाएको छ । 

इजरायलको निकट मित्र रहेको अमेरिकाले यस्तो स्थितिमा इजरायललाई समर्थन गर्ने वक्तव्य त निकाल्यो तर युद्ध भड्किन नदिनका लागि खासै प्रयत्न गरेको देखिएन । यसअघि यस्तो स्थिति आउँदा अमेरिकाले निकै सक्रियता देखाउँथ्यो । 

अमेरिकाको यो निष्क्रियतालाई उच्चस्तरीय कूटनीतिज्ञहरूले आलोचना गरेका छन् । मध्यपूर्वमा अमेरिका नेगोसिएटर पूर्वकूटनीतिज्ञ डेनिस रोसले फरेन पोलिसी पत्रिकामा आलोचनात्मक लेख निकाले जसको शीर्षक छ, ‘ट्रम्प इरानका विषयमा गफ मात्र गर्छन्’ । उनको आशय इरानलाई तह लगाउनका लागि अमेरिका असफल रह्यो भन्ने हो ।

इजरायलका लागि एक पूर्व अमेरिकी राजदूतले पनि इरान–इजरायल द्वन्द्वमा अमेरिकाको निष्क्रियता तथा अनुपस्थिति चिन्ताजनक रहेको टिप्पणी गरेका थिए । 

त्यस्तै, अमेरिकासँग निकट सम्बन्ध रहेको भारतले पनि उसको कुरा सुन्न छोडेको संकेत पाइएको भनी एसिया टाइम्समा एमके भद्रकुमारले टिप्पणी गरेका छन् । इरानका राष्ट्रपति हसन रूहानीले बिहीवारदेखि शुरू हुने गरी भारतको तीन दिने भ्रमण गर्दैछन् ।

भारतलाई इरानसँग सम्बन्ध विकास गर्नबाट रोक्नका लागि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई फोन गरेको भद्रकुमार लेख्छन् । 

इरानलाई अमेरिका र उसका साझेदारविरुद्धको सबभन्दा ठूलो शत्रुका रूपमा ट्रम्प प्रशासनले प्रस्तुत गरेको छ । यस्तोमा भारतले इरानसँग सम्बन्ध बढाउन खोज्दा अमेरिका आत्तिनु स्वाभाविक हो । तर मोदीले विश्व राजनीतिमा अमेरिकाको प्रभाव खस्किँदै गइरहेको अनि अबको युग युरेसियाको भएको बुझेर अमेरिकाले बाधा पु–याउनुअघि नै इरानका राष्ट्रपतिलाई भारत निम्त्याएका हुन् भन्ने भद्रकुमारको विश्लेषण छ । 

यसअघि इरानमा उठेको विद्रोहलाई समर्थन गरेको अमेरिकाले त्यहाँ पनि हार नै बेहोर्नुप–यो किनकि इरानले त्यो विद्रोहलाई सजिलै दबायो । त्यस्तै इरानसँग निकटता बढाइरहेको र अमेरिकी प्रभावबाट हट्दै गएको टर्कीले पनि अमेरिकालाई हालैका दिनमा कठोर आलोचना गरिरहेको छ । 

जर्मन टीभी डोयचवालामा प्रकाशित समाचारअनुसार, टर्कीका विदेशमन्त्री मेव्लुत काभुसोग्लुले टर्की र अमेरिकाबीचको सम्बन्ध संकटको स्थितिमा पुगेको र अंकाराको विश्वास जित्नका लागि वाशिङटनले ठोस कदम चालनुपर्ने बताएका छन् । 

नाटो साझेदार यी दुई मुलुकबीचको सम्बन्ध टर्कीले गत महीना सिरियन कुर्दिश पिपुल्स प्रोटेक्सन युनिट्स (वाईपीजी) लडाकूविरुद्ध उत्तरी सिरियाको अफ्रिनमा आक्रमण गरेपछि बिग्रिएको हो । 

टर्कीले वाईपीजीलाई टर्कीमा लडिरेहका कुर्दिश विद्रोहीहरूसँग सम्बन्ध राखेको भन्दै आतंकवादी समूह मान्छ भने अमेरिकाले इस्लामिक स्टेट आतंकवादीहरूसँग लड्नका लागि कुर्दिश लडाकूलाई समर्थन गरिरहेको छ । टर्कीले अमेरिकालाई वाईपीजीको कब्जामा रहेको मन्बीज नामक स्थानबाट आफ्नो सैनिक हटाउनका लागि लगातार चेतावनी दिइरहेको छ । 

अनि टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप अर्दोगान तय्यपले अमेरिकाबाट बिस्तारै चिढिँदै गएर रुससँग निकटता बढाएको कुरा पनि सर्वविदितै छ । अस्ति मात्र उनले वाईपीजीको समर्थन गरेको भन्दै अमेरिकाको कठोर आलोचना गर्दै 'ओट्टोमान झाप्पु' के हो देखाइदिने बताए । अमेरिकी विदेशमन्त्री रेक्स टिलरसनले बिहीवारदेखि टर्कीको भ्रमण गरेर सम्बन्ध सुधार्ने प्रयास गर्दैछन् तर यसमा आशावादी हुने ठाउँ देखिएको छैन ।

पश्चिम एसियामा यसरी अमेरिकाको प्रभाव क्षयीकरण हुँदै गर्दा पूर्वी एसियामा पनि त्यस्तै लक्षण देखिएको छ । ट्रम्पका पूर्ववर्ती बाराक ओबामाले ट्रम्प प्रशासनको सबभन्दा ठूलो चुनौती उत्तर कोरिया भएको बताएका थिए । हुन पनि निर्वाचन अभियानमा उत्तर कोरियाका नेता किम जोङ–उनप्रति नरम धारणा राखेका ट्रम्पले राष्ट्रपति भएपछि भने किमलाई लगातार चिढ्याइरहे । 

तर दक्षिण कोरियामा आयोजित शीतकालीन ओलम्पिकमा आफ्ना खेलाडीहरूले भाग लिने बताएर किमले अमेरिकालाई उसको साझेदार दक्षिण कोरियाबाट केही टाढा पार्न सफल भए । शीतकालीन ओलम्पिकको उद्घाटन समारोहमा भाग लिन पुगेका अमेरिकी राष्ट्रपति माइक पेन्सलाई उत्तर कोरियाले पूर्णतः एक्ल्याउन सफल भयो । कोरियाली प्रायद्वीपमा शान्तिको सम्भावनालाई किमले प्रस्तुत गर्न सफल भए, भलै त्यो उनको गोप्य रणनीतिको एक चाल हुनसक्ला । 

किमले बहिनी किम यो–जोङलाई ओलम्पिक समारोहमा पठाए अनि उनको त्यहाँ हाईहाई भयो । उनले त दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति मून जे–इनलाई उत्तर कोरियाको भ्रमण गर्ने निमन्त्रण पनि दिइन् । 

दुई कोरियाबीच यसरी सम्बन्धमा न्यानोपन देखिँदा अमेरिकाले चाहिँ वातावरण बिग्रने हिसाबले कठोर टिप्पणी गरेर नबोलाइएको पाहुनाजस्तो व्यवहार ग–यो । शीतकालीन ओलम्पिक समारोहमा एक्लै परेका पेन्सले अमेरिका फर्किने क्रममा उत्तर कोरियाले आणविक हतियार कार्यक्रम नत्यागेसम्म उनीहरूसँग वार्ता नगर्ने कठोर रवैया देखाएपनि कोरियाली प्रायद्वीपमा विकसित घटनाक्रमसँग यसले एकरत्ति मेल नखाएको देखियो । 

त्यसो त दुई कोरियाबीच सम्बन्धमा न्यानोपनलाई नजिकैबाट देखेका पेन्सले द वाशिङटन पोस्ट पत्रिकाका जोस रोगिनसँग कुरा गर्दै उत्तर कोरियालीहरूले चाहेमा उनीहरूसँग अमेरिकाले कुरा गर्न सक्ने पनि सम्भावना देखाए । 

तर किम यो–जोङप्रति दक्षिण कोरियालीहरूले देखाएको आत्मीयता र दक्षिण कोरियाले उत्तरका खेलाडीलाई ओलम्पिकमा निमन्त्रण गरेर देखाएको न्यानोपनबाट दक्षिण कोरिया अब बिस्तारै आफ्नो बाटो आफैं हिँड्न तयार रहेको र उसले अमेरिकासँग साझेदारी कायम राखेमा दुई कोरियाबीचको सम्बन्ध कहिल्यै सामान्य नहुने बुझेको विश्लेषण हुन थालेका छन् ।

यसअघि अमेरिकामा पूर्णतः निर्भर दक्षिणले अहिले आएर अमेरिकासँग टाँस्सिनु खतरनाक रहेको र आफ्नो कार्यदिशा आफैं निर्धारण गर्ने सोच राख्नु आफैंमा आश्चर्यजनक छ र यसले पनि अमेरिकी प्रभाव क्षयीकरण भइरहेको संकेत दिन्छ । 

त्यसो त अमेरिकाको सैन्य र आर्थिक शक्ति अझै पनि संसारमै अग्रणी छ । चीन र रुसले सैन्य शक्तिमा उसलाई गम्भीर चुनौती भने दिइरहेका छन् । तर ट्रम्पको राष्ट्रपतित्वमा अमेरिकी प्रशासनले विश्वराजनीतिमा प्रभाव गुमाउँदै गएको देखिन्छ । हुन पनि ट्रम्पले आफ्नै देशको आन्तरिक समस्यामा ध्यान दिएर विश्वको प्रहरी नबन्ने बताउँदै चुनाव जितेका हुन् ।

तर दोस्रो विश्वयुद्धपछि संसारमा निकै प्रभावशाली रहेको अमेरिका यत्तिका वर्षपछि यस्तो कमजोर स्थितिमा पुग्ला भन्ने अनुमान कमैले गरेका थिए । अमेरिकी नेतृत्वको एकध्रुवीय विश्व अब बिस्तारै बहुध्रुवीय विश्वतर्फ लम्किँदै गर्नु आफैंमा सुखद संकेत चाहिँ हो । 

एजेन्सीहरूको सहयोगमा