१५ असार २०८३, सोमबार
काठमाडौं, १४ जेठ – विगत केही वर्षयता सामाजिक सञ्जाल साइट फेसबूक अनेकौं विवादमा परेको छ । कहिले विज्ञापन, कहिले न्युज फीडमा हेरफेरका कारण फेसबूक विवादमा परिरहन्छ ।
हालै फेसबूकले आफ्ना प्रयोगकर्ताको निजी जानकारी उनीहरूको अनुमति विना व्यापारिक प्रयोजनका लागि प्रयोग गरेको कुरा उठ्यो । उसले उक्त जानकारी तेस्रो पक्षलाई प्रयोग गर्न दिएको थियो ।
यस्ता विवाद आएपिच्छे फेसबूकको मृत्यु हुँदैछ भन्ने दाबी गरिए ।
तर यो असम्भव देखिएको छ ।
अघिल्लो महिना फेसबूकका सीईओ मार्क जुकरबर्ग अमेरिकी संसद्को समितिसमक्ष कडा प्रश्नहरूको उत्तर दिँदै थिए ।
जुकरबर्गले अमेरिकी सांसदहरूलाई फेसबूकका कारण पश्चिमी देशको लोकतन्त्रलाई खतरा नरहेको बताए । अनि आफ्ना प्रयोगकर्ताहरूको निजी जानकारीमा लापरवाही पनि नगरेको उनको भनाइ थियो ।
सुनुवाइका बेलामा जुकरबर्गले फेक न्युजलाई रोक्न आवश्यक कदम नउठाएको चाहिँ माने । फेसबूकले अन्य देशको चुनावमा हस्तक्षेप रोक्न तथा डाटा लीक रोक्नका लागि सफल कदम नउठाएको पनि बताए ।
गत मार्च महिनामा बेलायतको राजनीतिक सल्लाहकार कम्पनी क्याम्ब्रिज एनालाइटिकाले फेसबूकका प्रयोगकर्ताहरूको निजी जानकारी उनीहरूको अनुमतिविना प्रयोग गरेको खुलेको थियो ।
यो विवाद उठेपछि संसारभरि निकै ठूलो हल्लाखल्ला भएको थियो । त्यसपछि फेसबूकले आफ्नो गल्ती मानेर काम गर्ने तरिकामा सुधार ल्याउने वाचा गरेको थियो ।
अमेरिकी संसद्पछि जुकरबर्गले युरोपेली संघको संसद्को पनि सामना गरे । उनले अमेरिकामा भन्दा बढी अप्ठ्यारो प्रश्नको सामना गरेका थिए । युरोपले आफ्ना नागरिकहरूको निजी जानकारी सुरक्षित गर्नका लागि जनरल डेटा
प्रोटेक्सन रेगुलेसन पनि शुक्रवारदेखि लागू गरेको छ ।
फेसबूक जस्तै खालका माइस्पेस कम्पनीहरू बन्द भए तर तमाम विवाद भएपनि फेसबूक कसरी बाँचिरहेको छ ? भोलिपर्सि फेसबूकको हालत पनि माइस्पेस जस्तो हुन्छ त ?
हुँदैन ।
फेसबूक किन सफल भयो भने यसले सही समयमा र सही स्थानमा इन्टरनेटको संसारमा आफ्नो व्यापार शुरु ग–यो ।
अक्सफोर्ड इन्टरनेट इन्स्टिच्युटका बर्नी होगन भन्छन्, ‘माइस्पेस वा फ्रेन्डस्टरको असफलताको कारण साधारण थियो । त्यतिखेर त्यसको समय नै आएको थिएन । कुनै पनि व्यापार सफल हुनका लागि त्यसको उत्पादन समयको
माग हुनुपर्छ ।’
सामाजिक सञ्जाल त्यतिखेरको माग थिएन । अनि फेसबूकको सफलताका लागि आवश्यक प्रविधि विकसित पनि भएको थिएन ।
आज फेसबूक जुन इन्जिनियरिङबाट चल्छ, फ्रेन्डस्टरको जमानामा त्यो प्रविधि थिएन । तर सन् २००४ सम्म आउँदा इन्टरनेटको गतिमा तीव्रता आयो । वेबसाइटको कोडिङ राम्रो हुँदै गयो ।
फ्रेन्डस्टर र फ्रेन्ड्स रियुनाइटेड जस्ता कम्पनीहरूले जुन प्राविधिक चुनौती सामना गर्नुप–यो, फेसबूकलाई त्यसबाट फाइदा भयो ।
फेसबूकअघिका सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरू बजारमा आउँदा मानिस आफ्नो निजी जानकारी सार्वजनिक मञ्चमा राख्न आनाकानी गर्थे । उनीहरूलाई इन्टरनेटमा पनि शंका थियो ।
सन् १९९० को दशकमा मानिसलाई इन्टरनेटमा आफ्नो पहिलो नाम नबताउनू पनि भनिन्थ्यो । तर अहिले जमाना सेल्फी र ओभरशेयरिङको हो । 
एक्काईसौं शताब्दीमा फेसबूकले सिलिकन भ्यालीबाट राम्रो र समर्थ आईटी इन्जिनियरलाई जागिर दियो ।
त्यसैले फेसबूकले यस्तो संरचना बनाउन सक्यो जसले तीव्रताका साथ बढिरहेका ग्राहक अर्थात् युजर बेसको माग र आवश्यकतालाई पूरा गर्न सक्छ ।
जस्तो, फेसबूकको न्युज फीड सुविधाको कुरा गर्नुस् । यसले आफैं काम गर्दैन ।
यसका लागि फेसबूकका इन्जिनियरहरूले तमाम आँकडाहरूबाट यस्तो सिस्टम तयार गरेका हुन्छन्, जसले तपाईंको साथीको सबभन्दा राम्रो र तपाईंलाई मन पर्ने अप्डेट तपाईंलाई दिन्छ ।
अनि फेसबूकको सफलतामा मोबाइल फोनले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ । सस्ता स्मार्टफोनहरूका कारण हरेक व्यक्ति अहिले इन्टरनेटको पहुँचमा छ ।
मोबाइलको बजार बढ्दै जाँदा फेसबूक पनि सफलताको राजमार्गमा बत्तियो ।
मनोवैज्ञानिकहरूले फेसबूकबाट मानिसको एक आधारभूत आवश्यकता पनि पूरा हुन्छ । त्यसैले यसको मृत्युको भविष्यवाणी गर्नु गलत हुन्छ ।
हरेक मानिस एकअर्कासँग जोडिन चाहन्छ । आफ्ना खुशी, दुःख, सफलता, प्रसिद्धि र उपलब्धिहरू अरूसँग बाँड्न चाहन्छ । फेसबूकले यो आवश्यकतालाई पूरा गर्छ ।
फेसबूकबाट हट्नका लागि ह्याशट्याग डिलिटफेसबूक जस्ता अभियान पनि चले । तर प्रयोगकर्ताहरू फेसबूकमा फर्किए ।
अमेरिकाको विस्कन्सिन विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक क्याटालानिया टोमाका अनुसार, फेसबूक छोडेर जाने लगभग सबै मानिस फर्केर आएका छन् ।
कारण प्रस्ट छ । फेसबूकले मानिसमा रहेको एकअर्कासँग जोडिने आधारभूत इच्छालाई पूरा गर्छ ।
बीबीसीबाट
