भेनेजुएलाका विपक्षी नेता खुवान गुआइडो मंगलवार राजधानी काराकासको महत्त्वपूर्ण सैन्य अड्डामा राइफल बोकेका विद्रोही सैनिकहरूसँग उभिँदा उनका समर्थकहरूले राष्ट्रपति निकोलास मडुरोको सत्ता अन्त्य हुने आशा गरेका थिए । 

‘विद्रोह गर्ने समय अहिले नै हो,’ गुआइडोले बिहान हुन लागेको बेलामा नाटकीय घोषणा गरे । उनले सशस्त्र बलहरूलाई आफ्नै कमान्डर इन चीफविरुद्ध जान आह्वान गरे । 
तर सैनिकहरूले उनलाई टेरेनन् । 

फलस्वरूप मडुरो अझै सत्तामा छन् र भेनेजुएलाका उच्च सैन्य अधिकारीहरूले ह्युगो चाभेजका अलोकप्रिय उत्तराधिकारीप्रति बफादारिता कायम राखेका छन् । देशभरि विद्रोहको लहर उठाउने गुआइडोको प्रयास तत्कालका लागि विफल भएको देखिन्छ । 

‘यो असफलता नै हो किनकि यसले विपक्षीहरूलाई पहिलेको भन्दा पनि कमजोर बनाएको छ,’ पैरवी समूह वाशिङटन अफिस अन ल्याटिन अमेरिकाका भेनेजुएलाविज्ञ डेभिड स्मिल्डेले बताए । 

अमेरिकामा ओबामा प्रशासन हुँदा राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का भेनेजुएला सल्लाहकार बेन्जामिन गेडानले भेनेजुएलाको जासूसी सेवा तथा सेनाका बहुसंख्यक अधिकारीले जागिर छोडेर विद्रोह गर्ने सपना गुआइडोले देखेको बताए । ‘त्यो हुन सकेन,’ उनले स्वीकारे । 

तर गुआइडोको आन्दोलन पूरै सकियो भन्ने पनि हैन । 

मडुरोविरोधी प्रदर्शन जारी छ र बुधवार पनि हजारौं मानिस सडकमा उत्रिए । मडुरोले प्रदर्शनकारीमाथि चरम दमनको नीति अपनाएनन्, शायद यो उनको कमजोरीको संकेत हो कि ? सुरक्षाकर्मीको कारवाही भोगे पनि प्रदर्शनकारीहरू झुकेका छैनन् र विपक्षीहरूले उल्लेख्य अन्तर्राष्ट्यि समर्थन प्राप्त गरेका छन् । 

‘पूरै भूगोललाई नियन्त्रणमा लिएको तथा सशस्त्र बलको प्रयोगमा एकाधिकार जमाएको निरंकुश शासनलाई हटाउन गाह्रै हुन्छ ... तर संक्रमणकाल अनपेक्षित रूपमा आउँछन् र सोचेभन्दा छिटो आउँछन्,’ गेडानले भने । उनले सुडान र अल्जेरियामा हालै भएका विद्रोहको उदाहरण दिए । 

‘म भोलि नै मडुरोको शासन अन्त्य हुन्छ भन्दिनँ । तर सत्तामा रहिरहने विषयमा मडुरो विश्वस्त रहेको संकेत पनि मैले पाएको छैन,’ गेडानले थपे । ‘सरकारले देशमा पूर्ण नियन्त्रण कायम गरेको कुनै प्रमाण छैन । मडुरो राति ढुक्कले सुत्छन् भन्ने कुरा म पत्याउँदिनँ ।’

बेलायतमा गुआइडोकी दूत भानेसा नेउम्यानले मडुरोको तत्काल पतन हुने अपेक्षा विपक्षीले नराखेको बताइन् । ‘यो अजिंगरले आहारा निले जस्तो हो । केही घन्टाभित्रै यसको अन्त्य हुन्छ भनी हामीले साचेकै छैनौं ।’

तर धेरै विश्लेषकहरूले गुआइडोमा सत्तापलट छिट्टै हुन्छ भन्ने भ्रम रहेको र उनी विफल भएको बताएका छन् । मंगलवार बिहान ४ बजे आफ्ना राजनीतिक गुरु लियोपोल्डो लोपेजसँग सडकमा देखिँदा गुआइडोले मडुरो सत्ताच्युत भइहाल्लान् भन्ने सपना देखेका थिए । 

आफ्नो सम्बोधनले सेनामा विद्रोहको लहर आउला अनि मडुरो ढल्लान् भन्ने अपेक्षा गुआइडोले गरेको स्मिल्डे बताउँछन् ।

एक ठूला अधिकारीलाई चाहिँ गुआइडोले विद्रोह गर्न विश्वस्त तुल्याए । ती हुन् भेनेजुएलाका कुख्यात जासूसी संस्थाका निर्देशक म्यानुएल रिकार्डो क्रिस्टोफर फिगेरा । उनले एउटा खुलापत्र लेख्दै ‘फटाहा र दुष्टहरूले’ भेनेजुएला लुटिरहेको जबकि जनता चाहिँ भोकभोकै मरेको भन्दै आफूले पदबाट राजीनामा दिएको बताए । 

तर अस्त्र भिरेका केही मात्र समर्थकका साथ क्यामरामा देखिएर गुआइडोले शुरूदेखि नै असफलताको बाटो खनेको देखिन्थ्यो । 

गुआइडोलाई अब पक्राउ गरिने सम्भावना छ र लोपेज स्पेनी दूतावासमा शरण लिन पुगेका छन् । ‘यो नै विपक्षीको आन्दोलनमाथिको सबभन्दा ठूलो प्रहार हो किनकि उनी प्रतीकात्मक नायक थिए अनि आन्दोलनको जीवित शहीद पनि । अहिले त उनले भेनेजुएलाभित्र बसेर संघर्ष गर्न नसकेको देखाएका छन्,’ स्मिल्डेले भने । 

अमेरिकाका पूर्व कूटनीतिक अधिकारी तथा काउन्सिल अफ दी अमेरिकाजका उपाध्यक्ष एरिक फार्न्सवर्थले वरिष्ठ सैन्य अधिकारीहरूलाई अर्को पक्षमा ल्याउन युद्धस्तरमा वार्ता भइरहेको विश्वास आफूले लिएको बताएका छन् । 

ब्राजिलमा लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाको तत्कालीन वामपन्थी सरकारले ह्युगो चाभेजको नेतृत्वमा रहेको भेनेजुएला सैनिकसँग निकट सम्बन्ध कायम गरेको थियो । त्यसैले ब्राजिल र कोलम्बियाले सैन्य अधिकारीसँगको वार्तामा मध्यस्थता गर्ने सम्भावना देखिन्छ । 

‘विपक्षीहरूलाई सेनाका टुकडीको नेतृत्व सम्हाल्ने एकजना चाहिएको छ जसले शायद काराकास बाहिर गएर भन्न सकोस् – हुनुसम्म भयो, अब हामीहरू मडुरोको आज्ञापालन गरिबस्दैनौं ।’

भेनेजुएला सेनाको शीर्ष नेतृत्वमा चिरा परेको विश्वास ब्राजिली जासूसी संस्थाहरूले लिएको बुधवार ब्राजिलका राष्ट्रपति जेर बोल्सोनारोले बताए । ‘शीर्ष तहका अधिकारीहरूले खेमा परिवर्तन गर्ने सम्भावना छ र यसैले सरकार ढाल्न सक्छ,’ उनले पत्रकारहरूलाई बताए ।

‘हुन त मडुरोको शासन हिजो ढलेन,’ फार्न्सवर्थले भने, ‘तर अन्तिम अध्याय लेखिसकिएको छ भन्ने मलाई लाग्दैन ।’

द गार्डियनमा प्रकाशित विश्लेषण