×

X
Dabur
Nic Asia
Marvel

मस्को बस्ने अमेरिकी विश्लेषकसँग अन्तर्वार्ता

रुसको प्राथमिकतामा दक्षिण एसिया छ, नेपालले लाभ लिन सक्छ– एन्ड्रु कोरीब्को [अन्तर्वार्ता]

काठमाडाैं | असार २७, २०७९

TVS INSIDE

मस्कोमा बस्ने अमेरिकी राजनीतिक विश्लेषक एन्ड्रु कोरीब्को विश्व मामिलामा व्यापक टिप्पणी गर्ने गर्छन् । विश्व व्यवस्थामा आइरहेका परिवर्तन तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा विकसित बहुध्रुवीयताका बारेमा कोरीब्कोको गहिरो बुझाइ छ । लोकान्तरका लागि विन्देश दहालले कोरीब्कोसँग ईमेल अन्तर्वार्ता लिएका छन् । बहुध्रुवीय युग शुरू हुन लागेको अवस्थामा दक्षिण एसियामा रुसको सम्पर्क विस्तार तथा त्यसले नेपाल र यस क्षेत्रका अन्य मुलुकमा पर्ने असरलाई अन्तवार्ताको केन्द्रीय विषयवस्तु बनाइएको छ ।

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

तपाईंले हालै पूवतर्फ रुसको सम्बन्ध विस्तार प्रयासका विषयमा एउटा टिप्पणी लेख्नुभएको थियो । हाल विकसित घटनाक्रमलाई मद्देनजरमा राख्दा रुसले दक्षिण एसियासँग कस्तो सम्बन्ध राख्ने देख्नुहुन्छ ?


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

– अमेरिकी नेतृत्वको पश्चिमले रुसमाथि अभूतपूर्व प्रतिबन्ध लगाएपछि युरेसिया क्षेत्रको ठूलो शक्ति (ग्रेट पावर) मुलुक रुस र युरोपेली संघबीच सम्बन्ध विच्छेदको स्थिति आयो । यसले गर्दा मस्को गैरपश्चिमी मुलुकहरूसँग सम्बन्ध विस्तार गर्न बाध्य भयो । संसारका सबै मुलुकमध्ये भारत रुसका लागि शीर्ष साझेदारमध्ये एक हो । त्यसमाथि पश्चिमले लगाएको प्रतिबन्धका कारण उत्पन्न चरम दबाबको स्थितिमा चीनप्रति पूर्ण निर्भर रहनुपर्ने खतरा रुसलाई आइलागेको थियो । तर भारतले रुसलाई त्यस परनिर्भरताबाट जोगिन सहायता गरेको छ । त्यसैले पूर्व (ग्लोबल साउथ) तर्फ रुसको सम्बन्ध विस्तारमा भारतले प्रमुख भूमिका खेल्नेछ ।

रुस र भारतले त्यही मर्मलाई समातेर इरानको बाटो हुँदै उत्तर–दक्षिण यातायात कोरिडोर (एनएसटीसी) मा पुनः जोड दिन थालेका छन् । रुसका यातायातमन्त्रीले मे महिनाको अन्त्यतिर भनेअनुसार, एनएसटीसी बृहत्तर विश्वसम्म रुसी सामान ढुवानी गर्ने एक मात्र अन्तर्राष्ट्रिय लजिस्टिक्स कोरिडोर हो । रुसको दृष्टिकोणबाट हेर्दा भारत केन्द्रमा रहेको दक्षिण एसिया युरोपेली संघको राम्रो विकल्प हो । एनएसटीसी परियोजना पूरा भएपछि रुस र भारतबीचको द्विपक्षीय व्यापार एनएसटीसीमार्फत नै हुनेछ । युक्रेन द्वन्द्वका विषयमा यस क्षेत्रका सबै मुलुकले सिद्धान्तनिष्ठ तटस्थताको नीति अवलम्बन गरिरहेका छन् । उनीहरू अमेरिका र चीनबीच सन्तुलन गर्ने विश्वसनीय तेस्रो पक्षका रूपमा रुसलाई लिने गर्छन् । 

Vianet communication
Maruti inside

यसलाई थप व्याख्या गर्नुपर्दा, भारतीय चिन्तक सञ्जय बारुले केही वर्षअघि अहिलेको विश्व व्यवस्थाका विषयमा टिप्पणी गरेका थिए । उनका अनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध अहिले द्विबहुध्रुवीय अन्तरिम चरणमा छ र यो बहुध्रुवीयतातर्फ बढिरहेको छ । वर्तमान विश्व घटनाक्रममा अमेरिका र चीनको प्रभाव सबभन्दा बढी हुन्छ भने त्यसपछि रुस र भारत जस्ता ठूला शक्ति आउँछन् । उनीहरूभन्दा मुनि तुलनात्मक रूपमा मध्यम र साना आकारका राज्यहरू आउँछन् । बारुले ठूला तथा मध्यम शक्तिराष्ट्रहरूले आफूआफूबीच सन्तुलन कायम गरेर अमेरिका तथा चीनरूपी दुई महाशक्तिहरूसँग रणनीतिक स्वायत्तता कायम गर्नेछन् भनेका थिए । 
रुस र भारतले इरानसँग मिलेर प्रभावशाली तेस्रो ध्रुव निर्माण गर्न खोज्दैछन् । त्यस ध्रुवमा अन्य मुलुकहरू पनि जोडिएर यस जटिल विश्व प्रणालीमा आफ्नो स्वायत्ततालाई अभिवृद्धि गर्नेछन् । 

संसारका सबै मुलुकमध्ये भारत रुसका लागि शीर्ष साझेदारमध्ये एक हो । त्यसमाथि पश्चिमले लगाएको प्रतिबन्धका कारण उत्पन्न चरम दबाबको स्थितिमा चीनप्रति पूर्ण निर्भर रहनुपर्ने खतरा रुसलाई आइलागेको थियो । तर भारतले रुसलाई त्यस परनिर्भरताबाट जोगिन सहायता गरेको छ । त्यसैले पूर्व (ग्लोबल साउथ) तर्फ रुसको सम्बन्ध विस्तारमा भारतले प्रमुख भूमिका खेल्नेछ ।

नेपालको दृष्टिकोणबाट हेर्दा रुससँगको निकट सम्बन्धले अमेरिका र चीन जस्ता महाशक्तिबाट मात्र नभई छिमेकी मुलुक भारतबाट हुने दबाब पनि थेग्न मद्दत गर्नेछ । उदाहरणका लागि, बंगलादेश पनि यस्तै स्थितिमा छ भने श्रीलंकाको पनि हालत त्यस्तै छ । तुलनात्मक रूपमा मध्यम र साना आकारका यी राज्यहरूले रुससँगको सम्बन्ध बलियो बनाएमा अवश्य पनि लाभ लिन सक्नेछन् । 

रुसको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, भारतमाथि रुसको क्षेत्रीय निर्भरतालाई साना राज्यहरूले विविधता दिन मद्दत गर्नेछन् । तर दक्षिण एसिया वा संसारका अन्य कुनै पनि कुनामा भारत नै रुसको शीर्ष सहयोगी राष्ट्र रहिरहनेछ । त्यस्तो अवस्थामा पनि रुसले दुई महाशक्तिहरूबीचको सन्तुलन मिलाउनका लागि अन्य मुलुकहरूलाई सहयोग गरिरहनेछ किनकि उसको विशाल रणनीतिक भिजन यससँग मेल खान्छ । यसको प्रतिफल पाउनका लागि केही समय लाग्छ तर अहिले सबै कुरा त्यसतर्फ नै अघि बढिरहेको छ । विशेषगरी एनएसटीसी अघि बढ्दा निकट भविष्यमा पारस्परिक व्यापारको विस्तार हुनेछ । 

रुस र चीनले संयुक्त युरेसियाली आर्थिक परियोजनामा जोड दिएको जस्तो लाग्छ तपाईंलाई ? हो भने त्यसले नेपाल र दक्षिण एसियालाई कस्तो असर पार्छ ?

– रुसको विशाल रणनीति नै बृहत्तर युरेसियाली साझेदारी (जीईपी) हो । उसले केही वर्षअघि त्यसलाई सार्वजनिक गरेको थियो । त्यस रणनीतिले रुसको युरेसियाली आर्थिक संघ (ईएईयू)लाई युरेसियाली क्षेत्रको भूआर्थिक एकीकरणको केन्द्रमा राखेको छ । आरम्भमा यो युरोपेली संघ र चीनबीचको सेतुका रूपमा रहने परिकल्पना गरिएको थियो तर अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमले रुसमाथि लगाएको अभूतपूर्व प्रतिबन्धका कारण रुस र युरोपेली संघबीच सम्बन्ध विच्छेद भएकाले अब त्यो सम्भव छैन । तथापि जीईपीले अब ग्लोबल साउथमा मात्र जोड दिएर आफूलाई सान्दर्भिक राखिरहेको छ । विशेषगरी रुसले जीईपीमार्फत भारतसँग छिट्टै खुला व्यापार सम्झौता गर्ने आशा राखेको छ । 

चीनको विशाल रणनीति चाहिँ साझा भविष्यको समुदाय (सीएसएफ) हो । आफ्नो बेल्ट यान्ड रोड इनिसिएटिभमार्फत उसले त्यस किसिमको समुदाय बनाउन खोजेको छ । यसअन्तर्गत विश्वव्यापी रूपमा विशाल परियोजनाहरूमा काम गरी समग्र युरेसियाली क्षेत्रलाई सामूहिक रूपमा एकताबद्ध गर्ने लक्ष्य हो । रुस र चीनका विशाल भूआर्थिक रणनीतिहरू एकअर्काका परिपूरक हुन् र यिनले सबै युरेसियाली मुलुकहरूको स्वार्थलाई तटस्थ रूपमा पूरा गर्नेछन् । तिनीहरू मध्य एसियामा एकीकृत हुनेछन् र त्यो क्षेत्र उनीहरूको साझा भिजनको केन्द्रविन्दु बन्नेछ । 

दक्षिण एसियाली मुलुकहरू ठूला शक्तिसँग सहकार्य गर्छन् तर रुससँग भन्दा पनि चीनसँग उनीहरूको घनिष्ठ सहकार्य छ । तथापि रुससँगको निकट सम्बन्धले दक्षिण एसियाली मुलुकहरूलाई चीनसँग सम्भावित अत्यधिक निर्भरताको स्थितिबाट जोगाउँछ र ती मुलुकहरूको रणनीतिक स्वायत्ततालाई सुरक्षित पार्छ । 

नेपाल रोचक भूआर्थिक स्थितिमा छ किनकि यो ठ्याक्कै चीन र भारतको बीचमा पर्छ अनि दुवै देशसँग यसको राम्रो सम्बन्ध छ । तर केही शक्तिहरूलाई नेपाल एक वा अर्को छिमेकीमा आश्रित हुने हो कि भन्ने चिन्ताले सताउँछ ।

हो, यहीँनेर तटस्थ तेस्रो पक्षका रूपमा रुसको महत्त्व छ । छिमेकीप्रति नेपालको अतिनिर्भरतालाई रोक्नका लागि रुस सन्तुलनकारी शक्ति बन्न सक्छ । मैले अघि पनि उल्लेख गरिसकेको छु, रुसले अहिले भारतमा जोड दिइरहेको अवस्थामा दक्षिण एसियाका अन्य मुलुकसँगको आर्थिक सम्बन्ध विस्तारका लागि समय लाग्छ तर त्यो अवश्यम्भावी छ । 

यस प्रक्रियालाई तीव्रता दिनका लागि क्षेत्रीय मुलुकहरूले रुससँग सक्रियतापूर्वक सम्बन्ध गाँस्नुपर्छ । त्यसो हुँदा पूर्वाधार परियोजना तथा अन्य लगानी जस्ता पारस्परिक हितकारी भूआर्थिक अवसरको अन्वेषण गर्न सकिन्छ । क्षेत्रीय मुलुकहरूले रुससँग सम्पर्क बढाएमा मस्कोलाई उनीहरूको आवश्यकता के हो र आवश्यकता पूर्तिका लागि कसरी उसले मद्दत गर्न सक्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट चित्र दिनेछ ।

Photo : AFP

रुसले नेपाल तथा दक्षिण एसियाका अन्य साना मुलुकलाई भारत र चीनको नजरबाट हेर्ने कुरा सत्य हो ?

– त्यसो हैन । यी दुई शक्तिराष्ट्रहरू रुसका शीर्ष साझेदार भए पनि रुसले तुलनात्मक रूपमा मध्यम तथा साना आकारका मुलुकहरूलाई चीन र भारतको दृष्टिबाट हेर्दैन । मध्यम तथा साना आकारका मुलुकलाई उसले स्वतन्त्र राज्यका रूपमा सम्मान गर्छ । 

तर भारत र चीन जस्ता छिमेकी मुलुकहरूसँग मिलेर दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा संयुक्त परियोजना निर्माण गर्नु हितकारी हुन्छ भन्ने कुरा रुसलाई थाहा छ । नेपालमा रुसले त्यही विधि अपनाउन सक्छ । नेपाललाई भारतले जस्तो अरू कुनै पनि मुलुकले नचिन्ने भएकाले रुसले बेइजिङभन्दा अगाडि दिल्लीसँग मिलेर यस विकल्पको अन्वेषण गर्न सक्छ ।

बृहत्तर तस्वीर नियाल्ने हो भने नेपाल जस्ता तुलनात्मक मध्यम तथा साना आकारका मुलुकहरूलाई भारत र चीन जस्ता ठूला मुलुकसँग अतिनिर्भर बन्नबाट जोगाउनका लागि आफूले भूरणनीतिक भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने तथ्यका बारेमा रुस जानकार छ । बहुध्रुवीयतातर्फको संक्रमणमा रहेको विद्यमान द्विबहुध्रुवीय अन्तरिम चरणमा तुलनात्मक मध्यम तथा साना मुलुकको रणनीतिक स्वायत्तताको सुरक्षा तथा अभिवृद्धि गर्ने रुसको भिजन यससँग मेल खान पुग्छ । निकट भविष्यमा अन्य मुलुकहरूसँग यही विचारधारा साझा गरिने अपेक्षा रुसले लिएको छ । 

अमेरिकाले नेपालमा आक्रामक रूपमा हिन्द–प्रशान्त रणनीति लागू गराइरहेको छ र यस क्षेत्रलाई नै सामरिकीकरण गरिरहेको छ । अमेरिकाको यस प्रयासलाई प्रतिकार गर्न रुसले कस्तो कदम चाल्ला ?

– रुसले ‘दक्षिण एसियामा पुनरागमन’ नीतिलाई हालै मात्र कार्यान्वयन गर्न शुरू गरेको छ । पश्चिमले प्रतिबन्धमार्फत दिएको दबाबका कारण चीनप्रतिको अत्यधिक निर्भरतालाई रोक्न भारतले राम्रो विकल्प उपलब्ध गराएपछि रुसले उक्त नीतिको कार्यान्वयन थालेको हो । त्यसैले भारतलाई रुसले दिइरहेको महत्त्वलाई थप विविधीकरण गर्ने विस्तृत क्षेत्रीय रणनीति रुसले अझै पनि बनाएको छैन तर यस्तो रणनीतिको निर्माण अवश्यम्भावी छ किनकि नेपाल जस्ता मुलुकले विशाल छिमेकीहरूलाई सन्तुलनमा राख्नका लागि सहायता दिने आफ्नो भूरणनीतिक भूमिकालाई रुसले बुझेको छ ।

भारतलाई आधार बनाएर दक्षिण एसियासँग थप सम्पर्क विस्तार गर्ने रुसको दीर्घकालीन लक्ष्य हो । विशेषगरी अघि चर्चा गरेको खुला व्यापार वार्ता र इरानसँगको एनएसटीसी पूरा भएपछि रुस दक्षिण एसियामा झन् खुलेर आउनेछ । 

यी दुई विकासले दक्षिण एसियामा रुसको पुनरागमनलाई गति दिनेछन् किनकि रुस दक्षिण एसियाली मुलुकहरूसँग सामान्य कूटनीतिभन्दा एक कदम अघि बढेर व्यावहारिक रूपमै अर्थपूर्ण सम्बन्ध गाँस्न चाहन्छ । यसका लागि समय त लाग्छ तर सबै तयारी भइसकेका छन् । आफ्नो कूटनीतिमा सन्तुलनको खोजी गरिरहेका मुलुकहरूका लागि तटस्थ तेस्रो पक्षको सन्तुलनकारी शक्तिको भूमिका खेल्न सकिने आशा मस्कोले लिएको छ । 

पश्चिम भित्रभित्रै विस्फोटित भइरहेको अवस्थामा रुसले बहुध्रुवीय विश्वलाई कस्तो आकार दिनेछ ?

– युक्रेन द्वन्द्व शुरू हुनुभन्दा निकै अघि पश्चिमको ओरालो यात्रा शुरू भइसकेको थियो । तर युक्रेन द्वन्द्वपछि पश्चिमले रुसमाथि लगाएको प्रतिबन्ध युरोपका लागि प्रत्युत्पादक सिद्ध भयो । यसले गर्दा उनीहरूको, विशेषगरी युरोपेली संघको, अर्थतन्त्र डामाडोल भयो । 

तथापि, पश्चिम पूरै विस्फोट भएर धराशायी हुन्छ भनी पूर्वानुमान गर्नु हतारो हुनेछ । अहिले युरोपेली संघ पीडादायी परिवर्तनको संघारमा छ किनकि अमेरिकाले पतनोन्मुख एकध्रुवीय प्रभुत्वलाई आफ्नो परम्परागत प्रभावक्षेत्रका रूपमा रहेको युरोपमा सफलतापूर्वक पुनः कायम गर्न सफलता पाएको छ । 

युरोपेलीहरूको अर्थतन्त्र डामाडोल हुन्छ भन्ने थाहा पाए पनि अमेरिकाले युरोपेलीहरूलाई रुसविरुद्ध प्रतिबन्ध लगाउन बाध्य बनायो । युरो मुद्रालाई कमजोर बनाउने तथा पश्चिमी खेमामा रहेका आफ्ना कम्पनीहरूको प्रतिस्पर्धीलाई टाट पल्टाउने अमेरिकाको धूर्त योजनाअन्तर्गत यो कदम चालिएको थियो । तर रणनीतिक स्वायत्तता नभएकाले युरोपेली संघले अमेरिकाको कुरा मान्यो । अनि रुसको निरंकुशतावादी विस्तारको सामना गर्न पश्चिम ऐक्यबद्ध हुनुपर्छ भन्ने अमेरिकाको गलत दाबीले पनि युरोप भ्रमित बन्यो । 

नेपाल रोचक भूआर्थिक स्थितिमा छ किनकि यो ठ्याक्कै चीन र भारतको बीचमा पर्छ अनि दुवै देशसँग यसको राम्रो सम्बन्ध छ । तर केही शक्तिहरूलाई नेपाल एक वा अर्को छिमेकीमा आश्रित हुने हो कि भन्ने चिन्ताले सताउँछ । हो, यहीँनेर तटस्थ तेस्रो पक्षका रूपमा रुसको महत्त्व छ ।

युरोपेली संघका लागि आगामी समय कठिन छ । युक्रेन दुवन्द्वअघि उसको स्थिति जस्तो थियो, द्वन्द्व अन्त्य भएपछि त्यसमा व्यापक परिवर्तन देखिनेछ । यहाँ स्मरण गराऔं, अमेरिकाले युक्रेनमा समर्थन गरेको शहरी आतंकवादको शृंखला युरोमैदान भनिने फासीवादी कूका रूपमा विस्फोट भएपछि अहिलेको द्वन्द्वको पृष्ठभूमि तयार भएको हो । 

पश्चिम परिवर्तन हुँदै गर्दा रुसले आफू ग्लोबल साउथको अग्रणी शक्ति बन्न सक्ने अवसर पाएको अनुभूति गरेको छ । आर्थिक आवश्यकताका कारण पनि ग्लोबल साउथतर्फ रुसको सम्पर्क बढेको हो । 

यसका लागि रुसले भारतसँगको विशेष तथा गौरवशाली सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिएको छ । अघि पनि उल्लेख गरेजस्तै, खुला व्यापार सम्बन्धी वार्ता र एनएसटीसी पूरा भएपछि रुसले दक्षिण एसियामा पुनरागमनको नीतिलाई अवलम्बन गर्नेछ । यस्तै किसिमका कदमहरू अफ्रिका, दक्षिण अमेरिका र पश्चिम एसियामा पनि चालिँदैछन् तर दक्षिण एसिया रुसको प्राथमिक केन्द्रमा परेको छ । नेपाल, बंगलादेश र श्रीलंका जस्ता मध्यम तथा साना आकारका मुलुकका लागि अपरिहार्य सन्तुलनकारी शक्तिका रूपमा काम गर्ने भिजन मस्कोले लिएको छ । 

सम्पर्क विस्तारको यो मोडल दक्षिण एसियामा अभ्यास गरिएर उम्दा बनाइएपछि अन्यत्र पनि, विशेषगरी अफ्रिकामा, लागू गरिनेछ ।

त्यस्तो अवस्थामा रुसले आफ्ना सहयोगी मुलुकहरूको रणनीतिक स्वायत्ततालाई उकास्न मद्दत गरी बहुध्रुवीयतातर्फको विश्वव्यापी संक्रमणमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्नेछ । त्यसले द्विबहुध्रुवीयताको क्रमिक विकासलाई भारत र इरानसँगको त्रिध्रुवीयताको चरणमा लैजानेछ । अन्ततोगत्वा यसको परिणामस्वरूप विश्वमा जटिल बहुध्रुवीयता कायम हुनेछ । 

TATA Below
NLIC
जेठ १२, २०७९

जनता समाजवादी पार्टीका कार्यकारिणी समिति अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले गठबन्धनका घटक दलहरूबाट जसपाका उम्मेदवारलाई हराउनका लागि राजनीतिक षड्यन्त्र र बेइमानी भएको आरोप लगाएका छन् । लोकान्तरसँगको अन्तर्वार्तामा उनले गठब...

जेठ २५, २०७९

स्थानीय तहको निर्वाचनमा जुन अपेक्षा गरिएको थियो त्यसअनुसारको नतिजा आएन । तर, जुन नतिजा आएको छ त्यो नै नकरात्मक भयो भन्ने चाहिँ होइन ।  अपेक्षा अनुसारको नजिता नआउनुमा विविध कारणहरू छन् । सबैभन्दा पहिल...

जेठ २५, २०७९

लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा)का वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले जनता समाजवादी पार्टी (जसपा)सँग तत्काल एकताको सम्भावना नरहेको बताएका छन् । जसपाका केन्द्रीय कार्यकारिणी समिति अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले पार्टीमा आफ...

असार २२, २०७९

सरकारले प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभा निर्वाचनको मिति घोषणाको गृहकार्य गरिरहेको छ । निर्वाचन आयोगले पनि सरकारलाई निर्वाचन मिति घोषणाका लागि सुझाव दिइरहेको छ । तर, यसबीचमा निर्वाचनको मिति घोषणापछि संसद् रहने क...

जेठ ११, २०७९

स्थानीय तहमा फेरि पनि पहिलो राजनीतिक शक्ति बन्ने उद्घोषका साथ चुनावमा होमिएको एमाले करीब एकतिहाइ शक्ति गुमाएर दोस्रो दलमा सीमित भयो । अध्यक्षको लोकप्रियता र पार्टी प्रवेशको लहरको आधारमा जीत निकाल्ने एमाले न...

साउन १२, २०७९

सत्तारूढ पाँचदलीय गठबन्धनभित्रका वामपन्थी झुकाव राख्ने दलहरू मिलेर समाजवादी केन्द्र वा मोर्चाको रूपमा उप–गठबन्धन बनाउनेबारे नेताहरूबीच घनिभूत छलफल चलिरहेको छ ।  त्यसमा पनि नेकपा माओवादी केन्द्रका...

३०० वर्षको इतिहासमा बेलायतका ५७ प्रधानमन्त्री– वालपोलदेखि जोनसनसम्म

३०० वर्षको इतिहासमा बेलायतका ५७ प्रधानमन्त्री– वालपोलदेखि जोनसनसम्म

साउन २६, २०७९

बेलायतको आधुनिक राजनीतिक इतिहासमा धेरै नेताहरू लामो समयसम्म प्रधानमन्त्री वा पार्टीको नेता भएको देखिँदैन । सत्तापक्ष मात्रै होइन, कुनै पनि पार्टीको प्रमुखबाट एकपटक हटेपछि वा असफल भएपछि पुनः त्यहीँ पदका लागि उ...

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

साउन २३, २०७९

नेपालको आर्थिक विकासमा सार्वजनिक, निजी र सहकारी ३ खम्बे नीतिलाई अवलम्बन गरिएको छ । संविधानमा समाजवादको परिकल्पनासहित सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रको प्रवर्द्धन गरी तीब्र दीगो आर्थिक विकासको मार्गनिर्देशन भएको ...

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

साउन २२, २०७९

थुक्क कुकुर्नी भनेर कडा स्वभावका आमाहरूले आफ्ना छोरीलाई गाली गर्दा 'त्यसो नभन्नु न यार' भनेर मैले धेरैपटक खिन्नता प्रकट गरेको छु । तर, मलाई पनि आमाले यदाकदा कुकुर भनेर सम्बोधन गर्नुभएको छ । धन्न पण्डित ...

ad
x