×

X
Nic Asia
Dabur
Prabhu Bank
Khukuri

बुढेसकालको आँट : अठासी वर्षमा कैलाश मानसरोवर !

सुर्खेत | माघ ७, २०७९

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
TVS INSIDE

कैलाश मानसरोवर ! जहाँ लेक लाग्ने डरले तन्नेरी पुस्ता जान डराउँछन् । ट्राभल एजेन्सीहरूले वृद्ध, श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या भएका नागरिकलाई लैजान मान्दैनन् ।

yONNEX
LAxmi BAnk
nabil BANK inside

८८ वर्षको उमेरमा समुन्द्र सतहभन्दा ४ हजार ५९० मिटर उचाइमा रहेको तिब्बतको मानसरोवर र त्योभन्दा झण्डै १०० मिटर माथिको कैलाश पर्वत परिक्रमा गर्ने ठाउँ दार्चेनसम्म पुगेर सकुशल फर्किएकी वीरेन्द्रनगर–१२ की नन्दकला सुवेदीको यात्रा संस्मरण रोचक छ ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
NIC ISLAND BOX

उनको यात्रा नयाँ पुस्ता र उमेर ढल्किँदै गएकाहरूका लागि उत्पे्ररणा बन्नसक्छ । मानसरोवरका साथै नन्दकलाले भारत र पाकिस्तानका विभिन्न ठाउँको यात्रा गरिन्, नेपालका त कुनै ठाउँ बाँकी रहेनन् ।

सबैभन्दा पछिल्लो यात्रा हो मानसरोवर । सबै यात्राका संस्मरण समेटेर उनले एउटा नियात्रा संग्रह नै प्रकाशन गरिन्, त्यो पनि ९३ वर्षको उमेरमा । १९८७ माघ १ गते दैलेखको पराजुल पोखरीपाटामा जन्मिएकी नन्दकलाको परिवार सुर्खेतको नेवारे बसाइँ सरी आयो ।


Advertisment
cg elex island
Saurya island

‘अठासी वर्षमा मानसरोवर’ पुस्तक उनका ४ छोरा र ५ छोरीले प्रकाशन गरेका हुन् । प्रौढ कक्षाबाट सिकेका अक्षरहरूको संगतले उनले कृति नै लेखिन् । नियात्रा समाज नेपालका अध्यक्ष प्रतिक ढकालले भूमिकामा लेखेका छन्, ‘नन्दकला आमाका उमेरका मानिसहरू हिँड्ने त कल्पना पनि गर्न सक्तैनन्, नातिनातिनासँग झर्कोफर्को गर्दै घरकै पिँढी कुरेर बसेका हुन्छन् अधिकांश । आमा त यो उमेरमा आएर पनि अक्षरकै सगरमाथा बन्नुभयो, अनुभवकी आमा अब अक्षरकी पनि आमा हुनुभयो ।’

उनले २०७८ असारमा पुराना भजन तथा तीज गीत संग्रह बजारमा ल्याइन् । जसमा २४ वटा भजन र २५ वटा तीजका मौलिक गीत छन् । भजन र तीजका गीतमा उनलाई विशेष रुचि लाग्थ्यो । उनी आफैंले कथेर पनि गाउँथिन् । भाका चाहिँ कुनै उस्तै हुन्थे, कुनै भिन्नै पनि हुन्थे ।

Vianet communication
IME BANK INNEWS

माघ १ गते ९३औं जन्मदिन पारेर उनको नियात्रा संग्रह ‘अठासी वर्षमा कैलाश मानसरोवर’ सुर्खेतमा विमोचन गरिएको थियो । मानसरोवर यात्रापछि कान्छा छोरी ज्वाइँ नन्दु उपे्रतिले उनलाई लेख्न पे्ररणा दिइरहे, जो नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ समेत हुन् । 

‘कालले घिसारेर लग्नु अघि
रुन छाडी केइ लेख साथी
राखी छाड्नु केइ चिनो यो शून्य जगत्मा
सुकाएर नपठाउनु त्यसै भाव मनमा’

युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठको यस कवितांशलाई अनुशरण गर्दै पुस्तक लेखेर आफ्नो शेषपछि नन्दकलाले परिवारलाई मात्र नभई नेपाली यात्रा साहित्यलाई उपहार दिएर प्रशंसनीय काम गरेकी छन् । चीन–तिब्बत, नेपाल तथा भारतका विभिन्न ठाउँ, शहर बजार, गाउँ, तीर्थस्थल, देवालय, मठमन्दिर, साथीसंगी एवं परिवारजनसँग यात्रा गर्दाका नौला कुराहरू उनले आफ्नै कथ्यशैलीमा बुनेकी छन् ।

उनी कर्णाली राजमार्गको बाटो हुँदै जुम्ला र राराताल पुगिन् । जीवनमा एकपटक मुक्तिनाथ पुग्नुपर्छ भन्ने सुनेकी उनी मुक्तिनाथ पनि पुगेकी थिइन् । त्यहाँ मुस्ताङ बजार पार गरेपछि बास पाउन मुस्किल भएको रोचक प्रसंग छ । स्वर्गद्वारी, लुम्बिनी, मनकामना, देवघाट पुगेका प्रसंग छन् । उनीसँग दैलेखको पञ्चकोशी र भारतको हरिद्वार, केदारनाथ, ऋषिकेश, दिल्ली, लालकिल्ला, गान्धी निवास, भारत गेट यात्राका अनेकन स्मरणीय क्षण छन् ।

प्रौढकक्षा पढेर प्रौढ कक्षाकै गुरु

२०२६ सालमा सुर्खेतमा प्रौढकक्षा आयो । उनको काँखमा काइँली छोरी हुर्कंदै थिइन् । पानीपधेंरो, घाँस दाउरा आउँदा–जाँदा बाटोमा समेत पढ्ने गर्थिन् । दियालो बालेर मध्यरातसम्म पढ्थिन् । २०२८ सालमा प्रौढ शिक्षा पढाउने मास्टर चाहिएछ । त्यो सुनेर उनी पनि जिल्ला शिक्षाको अफिसमा गइन्, अरु साना उमेरका केटीहरू पनि पुगेका थिए । त्यतिबेला शिक्षाको हाकिम भएर काठमाडौंकी रमादेवी श्रेष्ठ आएकी थिइन् । नन्दकलाको लेखपढ क्षमता देखेर उनले चकित हुँदै बधाई दिइन् । छनौटमा परिन् ।

उनी भन्छिन्, ‘प्रौढ कक्षा पढेर प्रौढ कक्षाकै गुरु बनें, प्रौढ कक्षा पढाउँदा पाएको मासिक १८० रुपैयाँ तलबले छोराछोरी पढाउन सजिलो भयो । नेपाल परिवार नियोजन संघ सुर्खेतको मोटिभेटर हुँदै संघको जिल्ला कोषाध्यक्ष समेत भइन् । राजनीतिमा उनी सुर्खेत नगर पञ्चायतको वडा सदस्य चुनिएकी थिइन् ।

पोखरामा नेपाल परिवार नियोजन संघको केन्द्रीय सम्मेलन हुँदा उनी सुर्खेतबाट गएकी थिइन् । पोखरामा तत्कालीन राजा वीरेन्द्रका काका हिमालयको घरमा पुगेर चिनजान गर्दै एक रात त्यहीँ बास बसिन् । वीरेन्द्रकी काकी कमल शाह संघको अध्यक्ष र कान्छी भाइबुहारी पे्रक्षा कोषाध्यक्ष भएका थिए । कमल शाहले ‘आज यतै बसौं’ भनेपछि हिमालय गृहमै एक रात बसेको उनी स्मरण गर्छिन् ।

उनी भन्छिन्, ‘भोलिपल्ट डुंगा चढेर फेवाताल घुम्नुका साथै वाराही मन्दिर दर्शन गर्‍यौं, महेन्द्र गुफा, विन्दवासिनीदेवी दर्शन गर्‍यौं, पोखराबाट काठमाडौं घुम्न गयौं ।’

अठासी वर्षमा कैलाश मानसरोवर  

नन्दकला परिवारसहित नेपाल, भारत र पाकिस्तानका धेरै ठाउँ घुमिसकेकी थिइन् । चीनको मानसरोवर कैलाश पर्वत घुम्ने धोको पूरा हुन पाएको थिएन । श्रीमान् छँदै जाने इच्छा थियो, अधुरै थियो । उनका साइँला छोरा ट्राभल एजेन्सीसँग जाने चाँजोपाँजो मिलाउँदै थिए । ८८ वर्षको वृद्धलाई लिन सकिँदैन भन्ने जवाफ आयो ।

‘बाटोमा केही गाह्रो परे, उपचार गर्नुपरे सबै आफैं गर्ने गरी छोराहरूले कागज गरे, अरु यात्रुहरूको भन्दा ६० हजार रुपैयाँ बढी तिरेर जाने गरी कुरा मिल्यो,’ नन्दकला भन्छिन्, ‘जाने मिति नजिकिँदै गर्दा भतिजाको निधन भयो । जुठो परेपछि यात्रा रोकियो, बल्लतल्ल मिलेको मौका गुम्ने त्रास बढेको थियो । ३ हप्ताजति पर्खेर अर्को समूहमा जान मिल्ने चाँजोपाँजो मिलाएछ ट्राभल एजेन्सीले ।’ 

२०७५ साउनको अन्तिममा काठमाडौंबाट टोखा देवीघाट, स्याफ्रुबेसी हुँदै केरुङको बाटो भएर सुवेदी परिवार मानसरोवरको यात्रामा हिँड्यो । नेपाल–चीन सीमा क्षेत्र केरुङमा उनीहरूसँगै अन्य तिर्थालूहरू पनि थपिए । महेन्द्रनगरका ४ जना मान्छे थपिए । नन्दकलाले यात्रा वृतान्तमा लेखेकी छिन्, ‘साँझ तिब्बतको ब्रह्मपुत्र नदीको किनार सांगा पुग्यौं, बाटोमा ठूल्ठूला पाटनहरू देखिन्थे, भोटे कुकुरहरू वरपर दौडिरहेका थिए, चौंरी घोडाहरू चरिरहेका थिए, गोठालाहरू पनि देखिन्थे कतै कतै, गाडीबाट देखेको दृश्य सारै राम्रो थियो, अक्सिजन कम होला कि भनेर नेबुलाइजर बोकेका थिए छोराबुहारीले । बेला–बेला त्यसबाट औषधि राखेर वाफ लिन लगाउँथे ।’ 

मानसरोवर पुग्दा उज्यालै थियो । संसारै ढाकेजस्तो ठूलो ताल देखियो । माथि चमचम चम्केको कैलाश पर्वत महादेव शंकर भोलेको घर । तालको छेवैमा बस्ने व्यवस्था गरिएको थियो । नन्दकलालाई सास फेर्न गाह्रो भयो । ‘नेबुलाइजर जोडेर बसेपछि अलि सजिलो भयो, सासै फेर्न नसकेर मरिहाल्छु कि जस्तो भएको थियो, जुनी फर्किएजस्तै भयो,’ उनी सम्झिन्छिन्, ‘बिहान उठेर बाहिर निस्किँदा पूर्व दक्षिणतर्फ स्वर्ग झरेजस्तै सुन्दर ताल देखियो । मनै चंगा भयो । तालको पानी साह्रै चिसो । छोए हातै चुँडिएलाजस्तो । तालमा नुहाउँदा फोहोर हुन्छ भनेर अलिअलि छेउमा बारेर नुहाउने बनाइएको रहेछ । कैलाश पर्वतलाई हिउँले नै हिउँले ढाकेको थियो ।’

जान सक्नेहरू गौरीकुण्डसम्म पुग्छन्, नन्दकला दार्चेनसम्म पुगिन् । त्यहाँ पुग्न मानसरोवरबाट गाडीलाई कैलाशतिर २–३ घण्टाजति लाग्दो रहेछ । दार्चेन हुँदै यमद्वारसम्म पुग्यो नन्दकलाको टीम । यमद्वारमा छिरेपछि मृत्युपछि यमद्वारमा छिर्नुपर्दैन भन्ने जनविश्वास रहेछ । यमद्वारभन्दा माथि २ दिनको बाटोपछि गौरीकुण्ड छ । 

यात्रामा सम्धिनी गुमाउँदा ...

सपरिवारसहित नन्दकला पूर्वी नेपालको यात्रामा निस्केकी थिइन् । साथमा उनकी साहिँली सम्धिनी पनि थिइन् । २०४५ फागुनको कुरा हो । इलाम, दार्जिलिङ, सिक्किम घुम्ने योजनामा थिइन् । इलामको पशुपतिनगर खाना खाएर सकुशल सुतेकी सम्धिनी भोलिपल्ट ओछ्यानमै मृत भेटिइन्, आधा रातमा कुराकानी गरेर सुतेकी सम्धिनी बित्दा उनलाई अचम्म लाग्यो, पत्याउनै गाह्रो भयो, सबैका आँखामा आँसु बगे, बोल्ने कुरा केही आएन, सासु आमासँगै सुतेकी छोरी ज्ञानुले बितेको पत्तै नपाएकी रहिछन् । ‘आफैं खाटमा सुतेकी सम्धिनीलाई बोकेर आँगनमा ल्याएर सुताएँ, सम्धिनी भनिरहें, बोल्नुभएन, ममात्रै बोलिरहें,’ त्यो दुःखान्त क्षण सम्झिँदै उनी भन्छिन्, ‘छोरा बुहारीले आमालाई बोकेर काठमाडौं ल्याए, हामी पनि नाइट बसको टिकट काटेर काठमाडौं आयौं ।’

दिदीहरू हराए

लखनउ हुँदै पूर्वतिर गंगासागर पुगेर नुहाउने योजना बन्यो । दार्जिलिङ, जनकपुर हुँदै फर्किने । २०४० सालतिरको कुरा हो । सिलिगुडी पुग्दा सँगै गएका २ जना साथी हराए । परेन त फसाद ? कता खोज्नु ? बुवाछोरा दिदी र ज्वाइँलाई खोज्न निस्किए । धेरै बेर खोज्दा समेत नभेटेपछि अध्याँरो अनुहार लगाएर रित्तै फर्किए ।

‘सिलिगुडीमा अलिअलि सामान किनेर दार्जिलिङ जाने योजना थियो, दिदीहरू हराउँदा सातो गइसक्यो । सिलिगुडीबाट पानीट्यांकी जाने गाडी चढ्यौं । कतै हामीभन्दा अगाडि नै आइपुगेकी त भनेर यताउति आँखा दौडायौं, देखिएनन् । काँकडभित्तामा पनि खोज्यौं, भेटाएनौं । बुवाछोरा भोलिपल्ट बिहानै खोज्न फेरी सिलिगुडी पुगे । दिनभरी खोज्दाखोज्दै हैरान । नेपाल–भारतको पुलिसले कतै देखेनौं भन्छ । हार खाएर फर्किनुभएछ । घर फिर्ने पैसा पनि सकिने लाग्यो । जनकपुरको कनैया धर्मशालाबाट सुर्खेत परिवार नियोजनको अफिसको नम्बर पत्ता लगाएर फोन गर्‍यौं । अहिलेजस्तो सबैको हातमा फोन, मोबाइल थिएनन् । दिदीहरू घर आइसकेको खबर सुनेपछि ढुक्क भयौं,’ नन्दकला सुनाउँछिन्, ‘सिलिगुडीमा हराएका दिदीहरूले पानीट्यांकी जाने, नेपाल जाने भन्ने कुरा कानमा पर्नासाथ हाम्रो याद नगरी हतार–हतार त्यही कराउने गाडीमा चढेर घरतिर लागिहालेछन् ।’ 

hAMROPATRO BELOW NEWS
Maruti inside
NLIC
TATA Below
माघ १४, २०७९

सुर्खेतको गुर्भाकोट नगरपालिका–१२ गुमीका हिराबहादुर घर्ती स्वास्थ्य सहायक (एचए) हुन् । गोर्खा वेयलफेयर ट्रस्टमा झण्डै ११ वर्ष काम गरे उनले । ट्रस्टमा उनको आकर्षक तलब थियो । पत्नी बिन्दु लामिछाने रोजगारीका स...

माघ १०, २०७९

विक्रम संवत् २०३२ सालमा विकट पहाडी जिल्ला बाजुराबाट भीमबहादुर सिंह कञ्चनपुरको दोधाराचाँदनी नगरपालिका–४ लठ्ठाघाट बसाइँ सरे । भारतसित सीमा जोडिएको दोधाराचाँदनीमा २०२२ साल सेरोफोरामा बसाइ शुरूआत भए प...

माघ ७, २०७९

सोलुखुम्बुको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाको उत्पादनले स्थानीय जनतालाई ६ महिना पनि खान पुग्दैन । यहाँ आलु, गहुँ, फापर जस्ता बाली उत्पादन हुन्छन् । उत्पादन कम भएको र खान–लगाउन नपुग्ने भए पनि यहाँका युव...

पुस २७, २०७९

प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' जिम्मेवारी सम्हालेपछि पहिलोपटक गोरखा पुगेका छन्।  ‘एघारौँ गोरखा महोत्सव एव प्रदेशस्तरीय कृषि, पर्यटन तथा औद्योगिक व्यापार मेला २०७९’ कार्यक्रम उद्घा...

माघ ६, २०७९

नेपाली सेनाको फोटो तथा युनिट विशेष प्रदर्शनी जंगी अड्‍डामा आयोजना भएको छ। आज प्रधानसेनापति प्रभुराम शर्माले सेना दिवसका अवसरमा विशेष समारोह उद्धाघटन गरेका छन्। प्रदर्शनी मिति माघ ९ गतेसम्म जंगी अड्&z...

माघ ७, २०७९

बागलुङको पश्चिम दुर्गम बुर्तिबाङको विपन्न परिवारकी रीमा तेनी अवसरको खोजीमा ३ वर्षअघि बुटवल झरिन् । २ छोराको जिम्मेवारी बोकेकी उनलाई अटो रिक्सा चलाउन धेरैले सुझाए । रिक्सा चलाउने ज्ञान नभएकी उनी काका नाता ...

डा. केआई सिंहको बर्खास्तगी, प्रचण्डको ‘नायकत्व’ र प्रेमप्रसादहरूको आत्मदाह !

डा. केआई सिंहको बर्खास्तगी, प्रचण्डको ‘नायकत्व’ र प्रेमप्रसादहरूको आत्मदाह !

माघ १५, २०७९

डा. इन्द्रजित सिंह कुँवर अर्थात डा. के.आई. सिंहले २०१४ साउन ११ गते प्रधानमन्त्री पदको शपथ लिए । आफूले एक रुपैयाँ पनि तलमाथि नगर्ने र अरूलाई पनि गर्न नदिने प्रतिबद्धतासहित प्रधानमन्त्री भएका उनले गोप्यरूपमा भ्रष्टा...

हिटलरको बर्बरता र होलोकास्ट : सम्झनामा मानव इतिहासको त्यो त्रासदी

हिटलरको बर्बरता र होलोकास्ट : सम्झनामा मानव इतिहासको त्यो त्रासदी

माघ १३, २०७९

मानव सभ्यताको इतिहासबाट युद्ध निकालिदिने हो भने त्यो पूर्ण हुने छैन । परापूर्वकालदेखि अहिलेसम्म पनि विभिन्न परिणामका युद्धहरू भइरहेका छन् । एकाथरि विद्वानहरू मानव विकासको प्रमुख आधार नै संघर्ष वा युद्ध हो भन्ने ...

जयमुकुन्द खनालको नजिर– सूचनाको ‘कालो कारोबार’ र गोपनीयताको शपथ

जयमुकुन्द खनालको नजिर– सूचनाको ‘कालो कारोबार’ र गोपनीयताको शपथ

माघ ८, २०७९

जयमुकुन्द खनाल—नेपालको प्रशासनिक क्षेत्रको त्यस्तो नाम हो, जो कहिल्यै विवादमा परेन, कुनै 'स्क्यान्डल' मच्चाएन । प्रचारमा आउन पटक्कै मन नपराउने र आफ्नै पाराले मिहीनरूपमा काम गर्ने खनाल कृषि तथा पशुपन्...

ad
x