चालू आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा धान उत्पादन बढेको छ । गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालू आवमा धान उत्पादन ४.०४ प्रतिशतले वृद्धि भएको कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले जनाएको छ । 

मन्त्रालयका अनुसार चालू आर्थिक वर्षमा ५९ लाख ५५ हजार ४ सय ७६ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको छ । गत अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा भन्दा ४.०४ प्रतिशत बढी हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ५७ लाख २४ हजार २३४ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । 

चालू वर्षमा धान रोपाई गरेको क्षेत्रफल भने घटेको थियो । धानको औसत उत्पादकत्व प्रतिहेक्टर ४.१९ मेट्रिक टन पुगेको दाबीसमेत मन्त्रालयले गरेको छ ।  जुन हालसम्मकै उच्च हो । तर, मन्त्रालयले औपचारिक तथ्याङ्क भने सार्वजनिक गरिसकेको छैन । 

गत बर्खा र असोजको बाढीपहिरोले सबैभन्दा बढी धान बालीमै क्षति पुर्‍याएको थियो । गत असोजको अन्तिम सातामा परेको अविरल वर्षाका कारण आएको भीषण बाढीपहिरोका कारण देशभर ५८ हजार ४ सय ७६ हेक्टरमा लगाइएको धान बाली नष्ट भएको थियो । पछिल्लो ७/८ वर्षको तथ्याङ्क हेर्दा प्रत्येक वर्ष धान उत्पादन बढेको देखिन्छ । तर, खेती गर्ने जमिनको क्षेत्रफल भने निरन्तर घटिरहेको छ । 

आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा ५१ लाख ५१ हजार ९ सय २५ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । सो वर्ष धान उत्पादन हुने जमिनको क्षेत्रफल १४ लाख ६९ हजार ५ सय ४५ हेक्टर रहेको थियो । आर्थिक वर्ष २०८२/८२ सम्म आइपुग्दा धान उत्पादन बढेर ५९ लाख ५५ हजार ४ सय ७६ मेट्रिक टन पुगेको छ । धान लगाउने क्षेत्रफल भने घटेर १४ लाख ३० लाख हेक्टर हाराहारी मात्रै छ । 

नेपालले सन् २०३० सम्म कृषिमा आत्मनिर्भर हुने लक्ष्य लिएको छ । पन्ध्रौँ पञ्चवर्षीय विकास योजनामा धानको उत्पादन २०७५/७६ को ३.७६ मेट्रिक टन प्रतिहेक्टरबाट २०८०/८१ को अन्त्यसम्म मा ४.५ मेट्रिक टन प्रतिहेक्टर पुर्‍याउने लक्ष्य लिएको थियो । जुन गत वर्षसम्म ३.९८ प्रति हेक्टरमा सीमित भयो । एक वर्षपछि अर्थात् चालू आर्थिक वर्षमा पनि पन्ध्रौँ पञ्चवर्षीय विकास योजनाको लक्ष्य भेटाउन सकिएको छैन । 

तथ्याङ्कमा धान उत्पादन 
आर्थिक वर्ष २०७४ मा १५ लाख ५२ हजार ४ सय ६९ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोप्दा ५२ लाख ३० हजार ३२७ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो ।
आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा १४ लाख ६९ हजार ५ सय ४५ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोप्दा ५१ लाख ५१ हजार ९ सय २५ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको मन्त्रालयको तथ्यांकले देखाउँछ । यस वर्ष धान लाउने क्षेत्रफल ८२ हजार ९२४ हेक्टरले घटेको देखिन्छ । 

यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा १४ लाख ९१ हजार ७ सय ४४ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोपिएको थियो भने ५६ लाख १० हजार ११ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । यस वर्ष धान २२ हजार १९९ हेक्टर बढीमा लगाइएको थियो ।  

आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा १४ लाख ५८ हजार ९ सय १५ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती गरिएको थियो । यस वर्ष ५५ लाख ५० हजार ८ सय ७८ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । एक वर्षमा ३२ हजार ८२९ हेक्टर धानखेतीको क्षेत्रफल घटेको मन्त्रालयको तथ्यांक छ । 

यस्तै, आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा धानखेतीको क्षेत्रफल १४ हजार ५५९ हेक्टरले बढेको देखिन्छ ।  यस वर्ष १४ लाख ७३ हजार ४ सय ७४ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान रोप्दा ५६ लाख २१ हजार ७ सय १० मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा धान खेतीको क्षेत्रफल १४ लाख ७७ हजार ३७८ हुँदा ५१ लाख ३० हजार ६२५ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो ।

आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा १४ लाख ४७ हजार ७८९ हेक्टरका धान लगाउँदा ५४ लाख ८६ हजार ४७२ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो । यस वर्ष पनि धान लगाउने क्षेत्रफल २९ हजार ५८९ हेक्टर क्षेत्रफल घटेको थियो । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा धान रोप्ने क्षेत्रफल झन ८ हजार ८०० हेक्टरले घटेर १४ लाख ३८ हजार ९८९ हेक्टर हुँदा ५७ लाख २४ हजार २३४ मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको मन्त्रालयको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।

बर्सेनि अर्बौको धानचामल आयात 

नेपालको अन्तरिक उत्पादन बढेको तथ्याङ्कमा देखिए पनि बर्सेनि अर्बौंको धान र चामल आयात हुने गरेको छ । आजभन्दा ६ वर्ष पहिले अर्थात् आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा नेपालमा ६ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँको धान र २५ अर्ब ७१ करोडको चामल आयात भएको थियो । 

यस्तै गत आर्थिक वर्षमा मात्रै १२ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ बराबरको धान र ९ अर्ब २८ करोड रुपैयाँको आयात भएको भन्सार विभागको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।