हालैका दिनहरूमा विश्वको ध्यान दुई फरक क्षेत्रमा केन्द्रित भएको छ: पाकिस्तानको बलुचिस्तान र दक्षिण चीन सागर ।

यी दुई क्षेत्रमा देखिएका घटनाहरूले क्षेत्रीय स्वायत्तताको संघर्ष र ठूला शक्तिहरूबीचको भू-राजनीतिक प्रतिस्पर्धालाई उजागर गरेका छन् ।

बलुचिस्तानमा बलुच वुमन फोरम (बीडब्ल्यूएफ) र बलुच याक्जेती कमिटी (बीवाइसी) जस्ता संगठनहरूले राज्यद्वारा दमनको आरोप लगाइरहेका छन् भने दक्षिण चीन सागरमा चीन, फिलिपिन्स र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीचको तनाव बढ्दो छ ।

यी घटनाहरूले मानवअधिकार, राज्य नियन्त्रण र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावको जटिल सम्बन्धलाई प्रकाश पार्छन् ।

बलुचिस्तानमा राज्य दमन र प्रतिरोध

पाकिस्तानको बलुचिस्तान प्रान्तमा बलुच जनताको स्वायत्तता र अधिकारको माग लामो समयदेखि जारी छ ।

हालै, बलुच वुमन फोरमकी नेतृले बीवाइसीलाई समर्थन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग अपील गरेकी छन् । उनीहरूले राज्यद्वारा बलुच कार्यकर्ताहरूमाथि दमन, गिरफ्तारी र बेपत्ता पार्ने कार्य भइरहेको दाबी गरेका छन् ।

मार्च २०२५ मा कराचीमा भएको एक कारबाहीमा बीवाइसीकी नेतृ सम्मी दीन बलुचलाई गिरफ्तार गरिएको छ ।

यस्तै, अर्की प्रभावशाली नेतृ महरङ बलुचले जेलबाटै सन्देश जारी गर्दै राज्यको क्रूर व्यवहारको निन्दा गरेकी छन् । उनले बलुच जनताको पहिचान र सम्मानको लडाइँ जारी राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी छन् ।

बलुचिस्तानको यो आन्दोलनले पाकिस्तानी सरकारमाथि ठूलो दबाब सिर्जना गरेको छ । बलुच नेताहरूले राज्यले प्राकृतिक स्रोतको दोहन गरेको तर स्थानीय जनतालाई कुनै लाभ नदिएको आरोप लगाउँदै आएका छन् ।

बीडब्ल्यूएफकी नेतृले भनेकी छन्, 'हाम्रो आवाज दबाउन खोजिएको छ, तर हामी चुप लाग्ने छैनौँ ।'

यो घटनाले बलुच आन्दोलनको नारी नेतृत्वको शक्तिलाई पनि उजागर गरेको छ ।

तर, पाकिस्तानी सरकारले यस्ता गतिविधिलाई 'अलगाववादी' करार गर्दै कडा कदम चालेको छ । सम्मी दीनको गिरफ्तारी र महरङको सन्देशले यो संघर्षको गम्भीरतालाई झनै स्पष्ट पारेको छ ।

दक्षिण चीन सागरमा चीनको बढ्दो प्रभाव

उता, दक्षिण चीन सागरमा चीनको गतिविधिले नयाँ तनाव निम्त्याएको छ । गत मार्च मार्च २५ मा फिलिपिन्स र अमेरिकाले संयुक्त सैन्य अभ्यास शुरू गरेका बेला स्कारबरो शोल नजिकै चिनियाँ सेनाको उपस्थिति देखिएको थियो ।

यो क्षेत्रमा चीनले आफ्नो दाबी कायम राख्दै आएको छ, जसलाई फिलिपिन्स र अन्य छिमेकी राष्ट्रहरूले अस्वीकार गरिरहेका छन् । उक्त संयुक्त अभ्यासलाई चीनले 'उक्साहटपूर्ण' भनेको छ भने फिलिपिन्सलाई 'अन्य देशहरूको मुखपत्र' नबन्न चेतावनी दिएको छ ।

फिलिपिन्सले हालै छ जना चिनियाँ नागरिकलाई जासुसीको आरोपमा पक्राउ गरेको छ । यी व्यक्तिहरूमाथि संवेदनशील क्षेत्रमा गैरकानुनी गतिविधि सञ्चालन गरेको आरोप छ ।

यो घटनाले चीन र फिलिपिन्सबीचको सम्बन्धमा थप दरार ल्याएको छ । चीनले भने यस्ता आरोपलाई 'आधारहीन' भन्दै आफ्ना नागरिकहरूलाई रिहा गर्न माग गरेको छ ।

यो परिस्थितिले दक्षिण चीन सागरमा क्षेत्रीय सार्वभौमिकता र सुरक्षा सम्बन्धी बहसलाई तीव्र बनाएको छ ।

क्षेत्रीय स्वायत्तता र बाह्य शक्तिको खेल

बलुचिस्तान र दक्षिण चीन सागरका घटनाहरूमा केही समानता देखिन्छन् । दुवै क्षेत्रमा स्थानीय समुदाय वा राष्ट्रले आफ्नो स्वायत्तता र अधिकारको रक्षा गर्न संघर्ष गरिरहेका छन् भने ठूला शक्तिले आफ्नो प्रभाव कायम राख्न दबाब दिइरहेका छन् ।

बलुचिस्तानमा पाकिस्तानले बलुच आन्दोलनलाई दबाउन बल प्रयोग गरिरहेको छ भने दक्षिण चीन सागरमा चीनले सैन्य र कूटनीतिक शक्ति प्रदर्शन गरिरहेको छ ।

यी दुवै अवस्थामा बाह्य शक्तिहरूको भूमिका पनि उल्लेखनीय छ । बलुच नेताहरूले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थनको अपील गरेका छन् भने फिलिपिन्सले अमेरिकासँगको सैन्य सहकार्यलाई बलियो बनाएको छ ।

यी घटनाहरूले ठूला शक्तिहरूको भू-राजनीतिक रणनीतिलाई पनि स्पष्ट पारेका छन् । चीनले दक्षिण चीन सागरमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न खोज्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाले त्यसलाई सन्तुलनमा राख्न सैन्य उपस्थिति बढाइरहेको छ ।

बलुचिस्तानको सन्दर्भमा, पाकिस्तानको निकट सहयोगी चीनले पनि बलुच विद्रोहलाई नियन्त्रण गर्न अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पारिरहेको छ, किनभने यो क्षेत्र चिनियाँ-पाकिस्तानी आर्थिक करिडोर (सीपीईसी) को महत्वपूर्ण हिस्सा हो ।

मानवअधिकार र शक्ति सन्तुलनको प्रश्न

बलुचिस्तानमा स्थानीयको गिरफ्तारी र दक्षिण चीन सागरमा जासुसीको आरोपले चीनले मानवाधिकारलाई गम्भीरतापूर्वक नलिएको देखाउँछन् ।

बलुच महिलाहरूको नेतृत्वमा भएको आन्दोलनले राज्यको क्रूरताको विश्वव्यापी ध्यानाकर्षण गरेको छ । यस्तै, फिलिपिन्समा पक्राउ परेका चिनियाँ नागरिकहरूको मुद्दाले व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र राष्ट्रिय सुरक्षाबीचको द्वन्द्वलाई उजागर गरेको छ । दुवै क्षेत्रमा शक्ति प्रदर्शनको लागि व्यक्तिलाई निशाना बनाइएको देखिन्छ ।

यी दुई क्षेत्रका घटनाहरूले विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनमा पनि प्रश्न उठाएका छन् । बलुचिस्तानको आन्दोलनले क्षेत्रीय स्थायित्वमा प्रभाव पार्न सक्छ भने दक्षिण चीन सागरको तनावले एसिया-प्रशान्त क्षेत्रमा ठूलो सैन्य टकरावको जोखिम बढाएको छ ।

यी दुवै अवस्थामा स्थानीय जनताको आवाजलाई प्राथमिकता दिनुको सट्टा शक्तिको खेलले प्राथमिकता पाइरहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।