१० असार २०८३, बुधबार
एक पोका सुर्ती (खैनी) भित्रिएको विषयमा सोधपुछ गर्दा विराटनगरको बाल सुधार गृहमा बुधबार दिउँसो भएको झडप भएको खुलेको छ ।
सामान्य विवादले उग्र रूप लिँदा सुधार गृहभित्र झडपको अवस्था सृजना भएको हो । घटनामा बाल बिज्याइँकर्ताहरूको आक्रमणबाट नेपाल प्रहरीका सहायक निरीक्षक (असई) शम्भु चौधरी र वरिष्ठ हवल्दार हिरनकुमार मण्डल घाइते भएका छन् ।
टाउकोमा चोट लागेका मण्डलको कोशी अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ भने चौधरीलाई सामान्य चोट लागेको मोरङ प्रहरीले जनाएको छ ।
केही दिनअघि सुधार गृहभित्र रहेका केही बालकले सुर्ती सेवन गरेको पाइएपछि यही साउन ५ गतेदेखि कार्यभार सम्हालेका सुधार गृहका प्रमुख गायत्रीप्रसाद ढकालले सोधपुछका लागि बोलाएका थिए ।
सोधपुछकै क्रममा अन्य बाल बिज्याइँकर्ताहरू पनि एकैपटक कार्यकक्षमा प्रवेश गरी होहल्ला र आक्रमणमा उत्रिएको प्रहरीले जनाएको छ । प्रत्यक्षदर्शीहरूका अनुसार, उनीहरूले इँटा प्रहार गर्न थालेपछि अवस्था नियन्त्रण बाहिर गएको थियो ।
लगत्तै ३० देखि ५० जना बाल बिज्याइँकर्ताहरू मुख्य गेट तोडेर बाहिर निस्किएका थिए । तर, प्रहरी टोलीले उनीहरूलाई घेरा हालेर सुधार गृहमै फर्काएको थियो । मोरङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी इन्द्रदेव यादवले समयमै सुरक्षा सतर्कता अपनाइएकाले कोही पनि भाग्न नपाएको बताए ।
झडपमा उत्रिएकाहरूले सुधार गृहको मेस भवन, सुरक्षा ब्यारेक, कार्यालयका कोठा, झ्यालका सिसा र कुर्सी तोडफोड गरी क्षति पुर्याएका छन् । क्षतिको यकिन विवरण भने आएको छैन ।
पछिल्लो समय बाल सुधार गृहहरू नै ‘यातना गृह’ बन्न थालेको भनेर आलोचना हुने गरेको छ । र, बुधबारको घटना पहिलो पनि होइन । यसअघि पनि नाइके र ‘क्याप्टेन’ले नयाँ आउनेहरूलाई दिने यातनाका कारण झडप भएको थियो, जसमा रड र दाउरासमेत प्रयोग हुँदा सात जना घाइते भएका थिए ।
५० जनाको क्षमता भएको यस सुधार गृहमा हाल २४९ जनालाई राखिएको छ, जुन क्षमताभन्दा झण्डै पाँच गुणा बढी हो । एउटै कोठामा खाँदिएर २५ जनासम्म सुत्ने गरेका छन् ।
एउटै तलामा एउटा मात्र शौचालय रहेको बाल बन्दीहरू बताउँछन् । बाथरुम समेत अभाव भएकाले उनीहरूले महिनामा एक पटक मात्रै नुहाउने गरेका छन् ।
उनीहरूले खानाको गुणस्तरमाथि पनि प्रश्न उठाएका छन् । पातलो दाल र भान्टा जस्ता तरकारी मात्र दिने गरेको उनीहरूको आरोप रहेको छ । घरमा महिनौंसम्म फोन गर्न नपाउँदा मानसिक तनाब हुने गरेको उनीहरूको गुनासो छ ।
गैरसरकारी संस्था सिविन नेपालले हालै गरेको एक अध्ययनले सबै सुधार गृहको अवस्था रुग्ण र कारुणिक रहेको देखाएको छ । १८ वर्षमुनिका बालबालिकासँगै वयस्कलाई पनि राख्दा समस्या आएको अध्ययनले देखाएको छ ।
विराटनगर सुधार गृहमा रहेका २४९ मध्ये अधिकांश १८ वर्षभन्दा माथिका छन् । अदालतको आदेश र वैकल्पिक व्यवस्थाको अभावमा उनीहरूलाई यहीँ राख्न बाध्य भएको सुधार गृह प्रशासनको भनाइ छ ।
यसरी वयस्कलाई सँगै राख्दा साना उमेरकामाथि हेप्ने, कुटपिट गर्ने र आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने जस्ता गतिविधि बढेका छन् । यस्ता समूहले नै लागूऔषधको ओसारपसार गर्ने र झडपका घटना घटाउने गरेको पाइएको छ ।
भौतिक संरचना जीर्ण हुनु, ६ फिटको मात्र पर्खाल हुनु र क्षमताभन्दा अत्यधिक बढी चाप हुनुले सुरक्षा व्यवस्थापनमा ठूलो चुनौती खडा गरेको सरोकारवालाहरू बताउँछन् ।
