०९ साउन २०८३, शनिबार
अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित न्यू जर्सी (मेटलाइफ) स्टेडियममा खेलिएको विश्वकप २०२६ को फाइनलमा रेफ्रीले अन्तिम सिट्ठी बजाउँदा फुटबल प्रशंसकहरूको मस्तिष्कमा सन् २०१० को दक्षिण अफ्रिका विश्वकपमा स्पेनले रचेको पहिलो ऐतिहासिक जितको सम्झना ताजा हुनु स्वाभाविकै थियो ।
१६ वर्षअघिजस्तै यसपटक पनि स्पेनले आफ्नो अनुपम, सुन्दर र दबदबापूर्ण फुटबल शैलीले विश्वलाई मन्त्रमुग्ध पार्यो र फाइनलमा फेरि एक पटक उस्तै शारीरिक रूपमा आक्रामक र कठिन चुनौती पेस गर्ने प्रतिद्वन्द्वी अर्जेन्टिनाको सामना गर्यो । केही विवाद र कडा प्रतिस्पर्धाबीच एक्स्ट्रा टाइममा टोरेसले गरेको नाटकीय गोलले स्पेनलाई फेरि विश्वकपको ट्रफी दिलायो।
सन् २०१० र २०२६ को स्पेन टोलीबीचका तुलनाहरू अनगिन्ती हुन सक्छन्। तर, दुई कुरा स्पष्ट छन्: यी दुवै टोली विश्व च्याम्पियन हुन्, जसले स्पेनलाई विश्व फुटबलमा अरूभन्दा बिलकुलै फरक र विशिष्ट बनाउँछ।
२०२६ को यो विश्व विजेता टोली वास्तवमा २०२४ को युरो कप जित्ने टोलीकै विकसित रूप हो । जुन टोली आफैँमा सन् २००८ देखि २०१२ को स्वर्ण युगबाट रूपान्तरित हुँदै आएको थियो । २०२४ को टोलीले मजबुत मिडफिल्डको आडमा तीव्र गतिका विङ्गरहरू (लामीन यामल र निको विलियम्स) को प्रयोग गरेर चौथो युरोपेली उपाधि जितेको थियो। उत्तर अमेरिकामा आयोजित विश्वकपमा पनि स्पेनले उस्तै शैली अपनाउने अपेक्षा गरिएको थियो।
तर, चोटका कारण ती सपनाहरू शुरूमै छिन्नभिन्न भए। घरेलु क्लब सिजनका क्रममा यामल र निको विलियम्सको ह्यामस्ट्रिङ (मांसपेशी) च्यातिएपछि स्पेनको विङ्गबाट हुने तीव्र आक्रमणको धार कमजोर बन्यो। जसका कारण समूह चरणको पहिलो खेलमै केप भर्डेसँग बराबरीमा रोकिँदा विश्वकपकै ठुलो धक्कामध्ये एक सिर्जना भयो। मुख्य प्रशिक्षक लुइस दे ला फुएन्तेले सुरुमा विलियम्स र यमालको सट्टा अन्य खेलाडी राखेर उस्तै खेल निकाल्न सकिन्छ भन्ने ठानेका थिए, तर स्पेनको वास्तविक सामर्थ्य केवल विङ्गरको गतिमा मात्र होइन, उनीहरूको मिडफिल्डमा निहित थियो।
दे ला फुएन्तेले बुद्धिमानीपूर्वक आफ्नो रणनीति परिवर्तन गरे। उनले टोलीलाई पुनः स्पेनको परम्परागत 'टिकी-टाका' शैलीतर्फ मोडे, जहाँ बल आफ्नो कब्जामा राख्ने र बलियो डिफेन्सका साथ अगाडि बढ्ने रणनीति बनाइयो। टोलीको यही रणनीति नै प्रतियोगिताको सबैभन्दा ठुलो क्रान्ति बन्यो।
विस्तारित ४८ टोलीको यो विश्वकपभरि स्पेनको डिफेन्सले प्रतियोगिताभरि मात्र १ गोल खाएर नयाँ कीर्तिमान बनायो। एम्रिक लापोर्टे, पाउ क्युबार्सी (प्रतियोगिताका सर्वोत्कृष्ट युवा खेलाडी), पेड्रो पोरो र मार्क कुकुरेयाले उत्कृष्ट तालमेलका साथ रक्षापङ्क्ति सम्हाले। जसले गर्दा गोलकिपर उनाई सिमोनका अगाडि एउटा अभेद्य पर्खाल खडा भयो।
तर, यो सबै सफलताको मुख्य सूत्रधार भने ब्यालोन डि'ओर विजेता कप्तान रोड्रीको पुनरागमन नै थियो। म्यानचेस्टर सिटीका यी मिडफिल्डरले स्पेनको 'पोसेसन खेल'लाई यसरी सञ्चालन गरे कि विपक्षी टोलीले बल नै पाउन सकेनन्। जब बल नै विपक्षीको कब्जामा हुँदैन भने गोल कसरी हुन्छ? यही अद्वितीय योगदानका लागि रोड्रीले विश्वकप २०२६ को 'गोल्डेन बल' (सर्वोत्कृष्ट खेलाडी) को पुरस्कार जिते।
विश्वकप फाइनलमा स्पेनको यो दबदबा पूर्ण रूपमा देखियो। शुरूआती केही मिनेट दुवै टोली दबाबमा देखिए पनि स्पेनले छिट्टै खेलमा आफ्नो पकड बनायो। पहिलो हाफमा ६५ प्रतिशत बल पोसेसन र २ वटा टार्गेट प्रहार गरेको स्पेनले दोस्रो हाफमा ८ वटा टार्गेट प्रहार गर्दै ६८ प्रतिशत बल पोसेसन राख्यो।
आफ्नो आक्रामक र शारीरिक खेलका लागि चिनिने अर्जेन्टिना स्पेनको लगातारको पासिङ र बल पोसेसनबाट यति धेरै निराश र आक्रोशित बन्यो कि उनीहरूका खेलाडीहरू कडा ट्याकलमा उत्रिए। नतिजास्वरूप, दोस्रो हाफको इन्जुरी टाइममा एन्जो फर्नान्डेजले पाउ क्युबार्सीमाथि गरेको खराब फलका कारण रेड कार्ड पाएर मैदान बाहिरिनुपर्यो।
१० खेलाडीमा सीमित भएर पनि अर्जेन्टिनाले एक्स्ट्रा टाइममा राम्रो प्रतिवाद गर्यो । वैकल्पिक खेलाडी मिकेल मेरिनोले ओटामेन्डीमाथि फल गरेको भन्दै निको विलियम्सको गोललाई रद्द गरिँदा अर्जेन्टिनाका लागि टाइब्रेकरसम्म पुग्ने आशा पलाएको थियो। तर, एक्स्ट्रा टाइमको दोस्रो हाफ शुरू हुनेवित्तिकै फेरान टोरेसले खेलको पासा पल्टाए।
बार्सिलोनाका यी फर्वार्डका लागि यो विश्वकप बिर्सौँ जस्तै भइरहेको थियो। समूह चरणको पहिलो म्याचपछि बेन्चमा थन्किएका र कैयौँ अवसरहरू गुमाएका टोरेसले सही समयमा आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरे। १०६औँ मिनेटमा निको विलियम्सको हेडरलाई बक्सभित्र नियन्त्रणमा लिँदै टोरेसले हानेको देब्रे खुट्टाको कडा प्रहार गोलमा परिणत भयो। सिङ्गो देशले लगभग विश्वास गुमाइसकेका टोरेसले स्पेनलाई विश्व विजेता बनाए।
खेलको अन्तिम आठ मिनेटमा अर्जेन्टिनाले दुई वटा सुनौला अवसर सिर्जना गर्दै जित खोस्ने अन्तिम प्रयास गरेको थियो। तर, जुलियानो सिमोनेको प्रहार गोलपोस्टको माथिबाट बाहिरिएसँगै लियोनेल मेसीको चौथो स्टार जोड्ने र सुखद बिदाइ लिने सपना न्यू जर्सीको हावामा बिलायो।
फाइनलको १–० को नतिजाले मैदानको वास्तविक दृश्यलाई पूर्ण रूपमा प्रतिनिधित्व गर्दैन। तथ्याङ्कले स्पेनको अतुलनीय दबदबाको कथा भन्छ। लियोनेल मेसीजस्ता महान् खेलाडी टोलीमा हुँदाहुँदै पनि अर्जेन्टिनाले १२० मिनेटको पूरै खेलभरि गोलपोस्टको दिशामा एउटा पनि प्रहार गर्न सकेन।
स्पेनले ६५ प्रतिशत बल पोसेसन राख्दै २० पटक गोलको प्रयास गर्यो र अर्जेन्टिनी गोलकिपर एमिलियानो मार्टिनेजलाई ११ वटा बचाउ (विश्वकप फाइनलको नयाँ रेकर्ड) गर्न बाध्य पार्यो। स्पेनले खेलका पहिलो १० मध्ये ९ वटा कर्नर किक लिएको थियो।
जितसँगै स्पेन लगातार ३८ खेलसम्म अपराजित रहँदै युरोपेली टोलीको इतिहासमै सबैभन्दा लामो अपराजित यात्रा कायम गर्ने टोली बनेको छ। सन् २०१० को विजेता स्पेनले यस विश्वकपका ८ खेलमा मात्र १ गोल खाएर विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा कम गोल खाने च्याम्पियनको कीर्तिमान पनि बनाएको छ।
विश्व फुटबल अहिले यस्तो युगमा छ जहाँ वैश्वीकरणका कारण राष्ट्रिय खेल शैलीहरूको मौलिकता हराउँदै गएको छ। ब्राजिलियन युवाहरू युरोपेली एकेडेमीमा हुर्किन्छन् र लगभग सबै देशका फुटबल सङ्घहरूले उस्तै प्रकारका रणनीति र ढाँचा प्रयोग गर्छन्। यस विश्वकपमा ब्राजिलले इटालियन शैलीको रक्षात्मक 'काटेनाचियो' खेल्यो भने जापानले सुन्दर आक्रामक फुटबल प्रस्तुत गर्यो।
तर, स्पेन मात्र एउटा यस्तो देश हो जसको खेल्ने शैलीलाई संसारले आज पनि तुरुन्तै चिन्न सक्छ। स्पेनमा फुटबलको यो शैली केवल एउटा प्रणाली वा रणनीति मात्र होइन, यो उनीहरूको शैक्षिक पाठ्यक्रम जस्तै हो।
स्पेनका कुनै पनि एकेडेमीमा जाने हो भने ८ वर्षका बालबालिकाहरू रणनीति सिक्नुभन्दा पहिले बिचमा खेलाडी राखेर वरिपरिबाट बल खोस्न नदिई पास खेल्ने खेल खेलिरहेका भेटिन्छन्। उनीहरूलाई सानैदेखि बल नियन्त्रणमा राख्ने, बल आउनुअघि नै पास दिने दिशा तय गर्ने र मैदानलाई एउटा ज्यामितीय ढाँचाका रूपमा बुझ्ने कला सिकाइन्छ। बल गुम्नेबित्तिकै टोलीका सबै खेलाडीहरू मिलेर तुरुन्तै बल फिर्ता खोस्ने संस्कार उनीहरूको रगतमै बगाइन्छ।
यसका साथै, स्पेनिस फुटबल महासङ्घले यु-१५ देखि नै राष्ट्रिय टोलीका सबै उमेर समूहलाई एउटै दर्शन र शैलीमा खेलाउने गर्छ। पाउ क्युबार्सी र लामिन यमाल जस्ता १७-१९ वर्षका युवा खेलाडीहरूले वरिष्ठ टोलीमा आएर नयाँ कुरा सिक्नै परेन, किनभने उनीहरू सानैदेखि यही शैलीमा हुर्किएका थिए।
यसको सबैभन्दा ठुलो उदाहरण टोलीका ६५ वर्षीय मुख्य प्रशिक्षक लुइस दे ला फुएन्ते हुन्। उनी कुनै बाहिरबाट ल्याइएका हाइ-प्रोफाइल प्रशिक्षक होइनन्। उनले वर्षौँसम्म स्पेनको यु-१९ र यु-२१ टोलीलाई युरोपेली च्याम्पियन बनाएका थिए र आज वरिष्ठ टोलीमा रहेका अधिकांश खेलाडीहरूलाई उनले किशोरावस्थामै प्रशिक्षण दिइसकेका थिए।
जसका कारण सन् २००८ देखि २०१२ को स्वर्ण युगका दिग्गजहरू (चाभी, इनिएस्टा) ले सन्यास लिए पनि त्यो विचार र दर्शन कहिल्यै मरेन। चाभीको ठाउँमा रोड्री आए, भने पेड्रि, दानी ओल्मो र फाबियन रुइजले त्यही दर्शनलाई निरन्तरता दिए।
आजको युगमा जहाँ धेरैजसो टोलीहरू तत्कालीन नतिजाका लागि आफ्नो पहिचान बदल्न तयार हुन्छन्, स्पेनले भने विगत ३० वर्षदेखि आफ्ना बालबालिकाहरूलाई एउटै पहिचान सिकाउने र हरेक स्तरमा त्यसैमाथि विश्वास गर्ने प्रतिबद्धता जनायो। न्यू जर्सीको फाइनलमा स्पेनले पाएको यो सफलता त्यही दशकौँ लामो निष्ठा र निरन्तरताको सुन्दर फल हो।
