आजको विश्वमा अंग्रेजी भाषाको साम्राज्य बढ्दै गएको वास्तविकता हो । अंग्रेज र अंग्रेजीलाई निकै तल्लो नजरले हेर्ने युरोपेली देशहरू पनि आज यो भाषा सिक्न उद्यत छन् । चीन र जापान जस्ता देशहरूमा पनि अंग्रेजी भाषा सिक्ने होड नै चलेको छ ।

विज्ञान र प्रविधिका लागि आजको विश्वमा अंग्रेजी नै सबैभन्दा मानिएको अन्तर्राष्ट्रिय भाषा बन्न पुग्नु नै सिकाइको सबैभन्दा ठूलो कारण हो । अर्थशास्त्र र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा पनि यसै भाषाको वर्चस्व कायम छ । अनि त्यसैले ती सबै मानिसलाई यसबाट ठूलो फाइदा छ जसको मातृभाषा नै अंग्रेजी छ भन्ने कसैलाई पनि लाग्न सक्तछ । तर कुरा यति सरल अवश्य पनि छैन । 

अंग्रेजी मातृभाषा भएको जति फाइदा अंग्रेजहरूलाई भएको मानिँदैछ त्यसभन्दा बढी उनीहरूलाई नोक्सानी नै हुने गरेको अनुभवले देखाएको छ । एउटा प्रतिष्ठित अंग्रेजी समाचारपत्रमा छापिएको लेखमा बताइएअनुसार, सबैभन्दा ठूलो नोक्सानी के भएको छ भने अंग्रेजहरूलाई विश्वका मानिसहरूका अन्य भाषा सिक्नुपर्ने स्थिति नै बनेन । उनीहरू विश्वको जुनसुकै कुनामा गए पनि आफ्नो भाषा बोलेको उनीहरूले पाउँछन् । 

फलतः उनीहरूलाई अर्को भाषा सिकिरहनुपर्ने आवश्यकता नै पर्दैन । अनि यसबाट उनीहरूको सोच्ने, बुझ्ने दृष्टिकोण साँघुरो हुन्छ र उनीहरूको संस्कृति एकांगी बन्न पुग्दछ र पुगेको छ । के देखिएको छ भने अंग्रेजीभाषी मानिसहरूले अन्य समाज र समुदायको सभ्यता र संस्कृतिलाई जान्ने बुझ्ने क्षमता नै कम भएर गएको छ । 

पूँजीवादी भूमण्डलीकरणको आजको युगमा फरक संस्कृतिको ज्ञान नै सबैभन्दा बढी आवश्यक बनेको छ । बेलायती उपनिवेशवाद पछाडि अन्य विभिन्न कारणहरू भए पनि यसको एउटा ठूलो कारण अंग्रेजहरूमा अन्य देशको भाषा, संस्कृति र इतिहासलाई जान्ने बुझ्ने ठूलो जिज्ञासा र उत्कण्ठा पनि एउटा कारण थियो भन्ने इतिहासले (त्यसमा पनि सांस्कृतिक इतिहास) ले दर्शाएको छ । 

निश्चय नै आजको विश्वमा प्रभावशाली बन्नका लागि संसारलाई बुझ्नुपर्ने हुन्छ र संसार बुझ्नका निमित्त विज्ञान र प्रविधिको ज्ञानभन्दा पनि बढी आवश्यकता राजनीति, अर्थशास्त्र र इतिहास ज्ञानको हुने गरेको छ । अहिले के भनिँदैछ भने केवल अंग्रेजी ज्ञान भएको कारणले विज्ञान र प्रविधिमा त त्यस्तो खासै कुनै कठिनाइ आइरहेको छैन तर सामाजिक विज्ञानको अध्ययन र अनुसन्धानलाई भने ठूलो नोक्सानी पुगिरहेको छ ।

जसको मातृभाषा अंग्रेजी हैन, तिनले त अंग्रेजी सिक्छन् र उनीहरूलाई कम्तीमा दुई भाषाको ज्ञान हुन्छ । अनि अंग्रेजी मात्र जान्नेहरूभन्दा उनीहरू राम्रो स्थितिमा हुन्छन् । यस प्रकार के मानिन्छ भने एक भाषा जान्ने भन्दा एकभन्दा बढी भाषा जान्ने मानिसको ज्ञान क्षमता बढी हुन्छ र उनीहरू बढी लचिलो र सहिष्णु पनि हुन पुग्दछन् ।

विश्वमा आज विज्ञान र प्रविधिको अत्याधुनिक विकासले संसारभरिका देशहरू नै एक आपसमा जोडिएको बेलामा एउटै भाषा र संस्कृति जान्नेहरूको प्रगतिको सम्भावना कम भएर जान्छ । सामान्य कुरा के छ भने कुनै पनि अर्को देशको इन्जिनीयर या प्रबन्धकका योग्यताहरूमा एक अतिरिक्त योग्यता जोडिएको हुन्छ र त्यो भनेको वस्तुतः भाषाकै योग्यता नै हो ।

सामान्यतः अमेरिकीहरूका बारेमा के भन्ने गरिन्छ भने उनीहरूलाई आफ्नो देशभन्दा बाहिरको कुनै खास जानकारी लगभग हुने गर्दैन । आफ्नो वर्चस्व जमाउने अन्य कारण पनि होलान् तर हालै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले नेपाल र भुटान भारतकै भूभाग हुन् भनेर जुन टिप्पणी गरे, त्यो भाषाको अनभिज्ञता र गलत ज्ञान स्रोतका कारणले पनि हुन सक्छ भन्ने सामाजिक अनुसन्धाताहरूले औंल्याएका छन् । तर अंग्रेजीभाषी समाजका मानिसहरूलाई आज जुन खतरा अनुभव हुँदै गइरहेको छ, त्यो केवल अंग्रेजहरूका लागि मात्रै खतरा नभई अंग्रेजीबाहेक अन्य भाषा नजान्ने अंग्रेजी मूलभन्दा फरक वर्गका लागि पनि हो । यसलाई कसैले अभिजातीय भएको प्रमाण पनि मान्दछन् भने कसैले अभिशापको कुरा पनि ।

सांसारिक लाभ–हानिको कुरा छोड्ने हो भने पनि कसैले पनि आफ्नो भाषा तथा संस्कृतिबाट विमुख र वञ्चित रहनु बिल्कुलै समझदारीको कुरा अवश्य नै होइन । तर अंग्रेजी अनेकौं कारणले महत्त्वपूर्ण भाषा बनेको छ । विभिन्न अनुभवले के प्रस्ट पारेको छ भने एकभन्दा बढी अन्य भाषाहरू जान्नेहरूले नै अंग्रेजीको सामना पनि राम्रोसँग गरेका छन् । अंग्रेजी जान्नु आफैंमा नराम्रो होइन, तर यो भाषा जानेकैमा तुजुक गर्ने जमाना अब विगतको कुरा भइसकेको छ । जसको मातृभाषा अंग्रेजी छ तिनको अनुभवले पनि यो सिद्ध गरिसकेको या गरिरहेको छ । 

कुनै पनि भाषा ज्ञानको माध्यम र संवाहक हो । ज्ञानको निरन्तरताको माध्यम भएकाले पनि यसलाई भाषा अनुसन्धाताहरूले जीवित वस्तु भन्ने गरेका हुन् । वस्तुतः भाषालाई सही सूचना र ज्ञानको माध्यमकै रूपमा बुझ्नु बुझाउनु र विकसित गरिनुपर्दछ । यस हिसाबले यसले स्वतः संस्कृति पनि बोक्छ र फैलाउँछ नै । तर कुनै पनि भाषालाई हेय र असमान दृष्टिले हेर्न र व्यवहार गर्न खोजिएमा त्यो द्वन्द्व निम्त्याउने र अशान्ति कायम गर्ने माध्यम पनि बन्न जान्छ । 
त्यसैले भाषासम्बन्धी सही दृष्टिकोण आजको आवश्यकता हो । त्यसको अर्थ हो, भाषिक समानताको आधार खोजी गर्ने, विकसित गर्ने र त्यसको जगेर्ना गर्ने ! त्यसो गरेमा मात्र विश्वको भविष्य सुन्दर, शान्त र समृद्ध हुने कुरा सुनिश्चित छ ।