०७ साउन २०८३, बिहीबार
जापानले भुटानका पूर्व गृहमन्त्री दागो छिरिङलाई अर्डर अफ र राइजिङ सन नामक प्रतिष्ठित पुरस्कार दिएको छ ।
उनलाई पुरस्कार दिनु भनेको भुटानबाट निर्ममतापूर्वक लखेटिएका दशौं हजार भुटानीहरूको गालामा थप्पड हाने जस्तो भएको भनी द डिप्लोम्याट पत्रिकामा टीपी मिश्रले लेखेका छन् ।
छिरिङले जापान र भुटानबीचको सम्बन्ध तथा मैत्रीलाई बलियो बनाएकोमा पुरस्कार दिइएको भनी नयाँ दिल्लीमा रहेको जापानी राजदूतावासले एक प्रेस विज्ञप्तिमार्फत जानकारी दिएको छ ।
नेपाली मूलका भुटानीहरू यस खबरबाट स्तब्ध भएको मिश्र लेख्छन् ।
सन् १९९० को अगस्ट १७ मा गृह राज्यमन्त्रीको हैसियतमा छिरिङले भुटानको दक्षिणी भागमा रहेका भुटानी तथा तिनको परिवारको नागरिकता बदर गर्ने निर्देशिका जारी गरेका थिए ।
त्यसको एक वर्षपछि छिरिङले नेपाली मूलका भुटानीहरूविरुद्ध अभियान चर्काएका थिए ।
आय सिर्जना गर्ने उद्देश्यले भुटानको दक्षिणी भाग आबाद गर्न तथा संरचना निर्माणमा मजदूरी गराउनका लागि नेपाली मूलका मानिसलाई स्वागत गरिएको थियो । कठोर मेहनत गरेकाले उनीहरूलाई नागरिकता दिइएको थियो ।
आफ्नो मातृभूमिबाट लखेटिएका नेपालीभाषीको नागरिकता समेत बदर गराउने निर्णय आएपछि उनीहरूले त्यसको विरोध गरेका थिए । त्यसपछि छिरिङले लुटपाट, आगजनी, छापा, पक्राउ, यातना, बलात्कार तथा देशनिष्काशनको अभियान चलाएर नेपाली मूलका भुटानीलाई राज्यविहीन बनाएका थिए ।
सन् १९९० को इन्डिया टुडे पत्रिकामा छिरिङको विचार स्पष्ट रूपमा उल्लेख छ । उनले भुटानी विद्यालयमा नेपाली सिकाउन बन्द गर्ने निर्णयको व्याख्या गर्दै भनेका थिए, ‘नेपालीहरू हामीसँग भन्दा पनि नेपालसँग बढी आत्मीयता राख्छन् ।’
त्यस समयमा भुटानमा नेपाली मूलका मानिसमाथि गरिएको ज्यादतीका बारेमा बाँकी विश्वले त्यति धेरै खबर पाएन किनकि भुटानको मिडिया सरकारको अधीनमा थियो । अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार संगठन र सञ्चारमाध्यमहरूले जातीय नरसंहार गरिएको पनि चाल पाएनन् । त्यसको जानकारी पाएपछि एम्नेस्टी इन्टरनेसनलकी पूर्व अनुसन्धाता इन्ग्रिड मसाजेले यो अत्यन्तै ‘अदृश्य तथा विस्मृत मानवअधिकार मुद्दा’ भएको बताइन् ।
सन् १९९९ देखि २००८ सम्म जापानमा भुटानका राजदूत रहेका छिरिङले दुई देशबीच उच्चस्तरीय भ्रमण तथा सांस्कृतिक आदानप्रदान वृद्धिमा योगदान गरेको भन्दै जापानले पुरस्कार दिएको हो । जापानले दुई देशबीचको यस्तो ऐतिहासिक कूटनीतिक सम्बन्धमा योगदान गर्नेको प्रशंसा गर्नु शायद उचित नै होला ।
तर छिरिङको करीयरको अर्को पाटो भनेको भुटानमा नेपालीभाषीहरूविरुद्धको नरसंहार पनि हो । जापानले छिरिङको त्यस कार्यले पारेको असरलाई पनि बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ ।
