×

X
Dabur
Nic Asia
Marvel

शक्ति राष्ट्रबीचको सम्बन्ध

बदलिँदो शक्ति सन्तुलन– तनावपूर्ण सम्बन्धका बीच चिनियाँ राष्ट्रपतिलाई बाइडनले किन गरे फोन ?

काठमाडाैं | भदौ २७, २०७८

TVS INSIDE

अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनले चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङसँग बिहीवार राति टेलिफोनमा कुराकानी गर्नुलाई चीनको कूटनीतिक विजयका रूपमा व्याख्या हुन थालेको छ ।

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

यी दुई नेताबीच सात महिनामा पहिलोपटक फोनवार्ता भएको हो । बाइडन राष्ट्रपति निर्वाचित भएदेखि सीसँग फेब्रुअरी महिनामा एकपटक मात्र कुराकानी भएको थियो भने बाइडनले यसबीचमा रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग आमनेसामने भेटवार्ता गरिसकेका छन् । चीन र रुसबीच बनिरहेको घनीभूत साझेदारी तोड्न उक्त भेटवार्ताले प्रयास गरेको भनेर समेत केही अतिउत्साही विश्लेषकले टिप्पणी गरेका थिए ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

वास्तवमा बाइडनले पूर्ववर्ती प्रशासनको नीतिलाई निरन्तरता दिनु नै त्रुटिपूर्ण कदम हो । अमेरिकाका पूर्व राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले चीनसँगको सम्बन्ध बिगार्ने गरी व्यापारयुद्ध चर्काएका थिए । त्यस्तै उनले कोरोनाभाइरस उत्पत्तिका विषयमा चीनको कटु आलोचना गर्ने गरेका थिए । 

बाइडन राष्ट्रपति भएपछि ट्रम्पको त्यही आक्रामक शैलीलाई निरन्तरता दिए । अझ बाइडनका अधिकारीले त चिनियाँ अधिकारीहरूसँग बाझाबाझ नै गरे । अमेरिकाको अलास्का र चीनको थ्यानचिनमा भएका वार्तामा दुई पक्षबीच ठाडोठाडो कुरा भएको थियो । वास्तवमा भन्ने हो भने बाइडनका अधिकारीहरूलाई चिनियाँ अधिकारीहरूले ती भेटहरूमा काँचै खाइदिएका थिए ।

Vianet communication
Maruti inside

अधिकारीहरूबीचको वार्ताले सार्थक परिणाम नदिएकाले शीर्ष तहकै नेताबीच कुराकानी हुनुपर्ने निष्कर्षमा अमेरिका पुगेको देखिन्छ । त्यसैले बाइडनले आफैं पहल गरी सीसँग कुराकानी गरेका हुन् । 

दुई देशले प्रतिस्पर्धा गरे पनि द्वन्द्वमा नजाने स्थिति सुनिश्चित गर्नका लागि बाइडनले अमेरिका र चीनबीचको सम्बन्ध स्थिर बनाउने अनि सुरक्षा संयन्त्र (गार्डरेल्स) निर्माण गर्ने हेतुका साथ फोनवार्ता गरेको ह्वाइट हाउसले सार्वजनिक गरेको फोनवार्ताको पाठमा उल्लेख छ ।

विश्लेषक टम फाउडीका अनुसार, चीनले निकै चतुरतापूर्वक तल्लो तहको कूटनीतिलाई कठिन बनाउँदै अमेरिकाको आक्रामकतालाई उस्तै भाषामा जवाफ फर्काएकाले बाइडन सीसँग सीधै कुरा गर्न बाध्य भएका हुन् । यसले चीनलाई कूटनीतिक पूँजी र वैधता दुवै दिएको छ र सी आफूबराबरको हैसियतका नेता हुन् भनी स्वीकार गर्न बाइडनलाई बाध्य बनाएको छ । वाशिङटनको प्रशासनतन्त्रलाई छलेर सीसँग सीधै कुरा गर्न बाइडन धेरै इच्छुक थिएनन् तर अस्थिरता बढ्ने डरले उनी यसका लागि बाध्य भए । 

यस प्रकरणले चीनको आत्मविश्वास बढेको अनि अमेरिकाको चाहिँ घटेको देखिएको छ । 

त्यसको उदाहरण त माथि संकेत गरिएबमोजिम बाइडनका सहयोगीहरूलाई शीर्ष चिनियाँ अधिकारीहरूले बेवास्ता गर्ने र पाठ पढाउने काम गरेबाटै दिन सकिन्छ । 

अमेरिकी रवैयाप्रति असन्तुष्टिको सन्देश दिने क्रममा वरिष्ठ चिनियाँ अधिकारीहरूले आफ्नो देश आइपुगेका केरीसँग भिडियो कलमा मात्र कुराकानी गरे । केरीसँग भेटका लागि उनीहरूले कनिष्ठ अधिकारीलाई पठाए । 

त्यसअघि जुलाई महिनाको अन्त्यतिर अमेरिकाकी परराष्ट्र राज्यमन्त्री वेन्डी शरम्यानले चीनको थ्यानचिनमा चिनियाँ परराष्ट्रमन्त्री वाङ यीसँगको भेटमा चिनियाँहरूको आक्रोशको सामना गरिन् । चिनियाँ पक्षले उक्त भेटमा चीनको राजनीतिक प्रणालीलाई कमजोर बनाउन खोज्ने, चीनको आर्थिक वृद्धिलाई रोक्न खोज्ने र चीनको सार्वभौमसत्तामा दखल दिन खोज्ने बाइडन प्रशासनको प्रयासलाई कडा शब्दमा भर्त्सना गरेका थिए । त्यस भ्रमणमा पनि अमेरिका चीन सम्बन्ध द्वन्द्वमा नजाओस् भनी सुरक्षा संयन्त्र निर्माणमा जोड दिइएको थियो । 

बाइडनका अधिकारीहरूले चीनसँगको सम्बन्ध अमेरिकाअनुकूल हुनुपर्ने सोच राखेको भए पनि चिनियाँहरूले त्यस्तो सुविधा उपलब्ध नगराउने संकेत स्पष्ट रूपमा दिएका छन् । चीनसँग परेमा प्रतिस्पर्धात्मक, सम्भव भएमा सहकार्यात्मक तथा आवश्यकता देखिएमा शत्रुवत सम्बन्ध राख्ने बाइडन प्रशासनको सोच देखिएको थियो । 

तर चिनियाँ अधिकारीहरूले अमेरिकी समकक्षीहरूलाई सौहार्द्रपूर्ण तथा सिर्जनात्मक सम्बन्ध राख्न चाहेमा बेइजिङको आलोचना गर्न छोड्नुपर्ने बताएका छन् । जलवायु परिवर्तनमा चीनसँग सहकार्य गर्न खोज्ने अनि ताइवान, सिन्ज्याङ र हङकङका विषयमा चीनको आलोचना गर्ने अमेरिकाको दोहोरो मापदण्ड चीनलाई सह्य नहुने कुरा चिनियाँहरूले स्पष्ट रूपमा राखेका छन् । 

त्यसैले केरीले चीनको भ्रमण गर्दा वरिष्ठ चिनियाँ अधिकारीहरूले मतभेदका अन्य विषयलाई थाती राख्दै जलवायुका विषयमा सहकार्य गर्ने बाइडनको प्रस्तावलाई ठाडै अस्वीकार गरेका थिए । 

अनि गत मार्च महिनामा अमेरिकाको अलास्कामा भएको शिखर सम्मेलनमा चीनका शीर्ष अधिकारीहरू याङ जिची र वाङ यीले अमेरिकाका परराष्ट्रमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केन र राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जेक सलिभानलाई प्रोटोकलको समेत वास्ता नगरी ठाडै हप्काएका थिए । यसबाट पनि चीन अब अमेरिकाको आलोचनालाई सहेर हस्, हजुर भन्दै बस्ने पक्षमा नरहेको स्पष्ट भएको छ । 

अमेरिकाले चीनलाई लगभग समकक्षी प्रतिस्पर्धी (नीयर पीयर कम्पिटिटर) मान्ने भए पनि यी प्रकरणहरू र अहिले बाइडन आफैं सीसँग कुराकानी गर्न बाध्य भएको स्थितिले गर्दा समकक्षी नै मान्नुपर्ने देखिएको छ । 

चीनसँग जोरी खोजेर पार पाइँदैन भन्ने कुरा बाइडनले बुझेको संकेत पनि यसबाट पाइन्छ । लोकतान्त्रिक मुलुकहरूको बृहत् साझेदारी बनाएर चीनको सामना गर्ने बाइडनको योजना भए पनि यसलाई सार्थक रूपमा अघि बढाउन बाइडन सफल भएका छैनन् ।

विश्व अर्थतन्त्रमा चीनको गहिरो प्रवेश तथा अमेरिकाको विपरीत अर्को देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने बेइजिङको चरित्रका कारण चीनसँग अनावश्यक दुश्मनी मोल्न कुनै पनि देश तयार देखिँदैन । त्यसैले बाइडन प्रशासन आफैं चीनसम्बन्धी रणनीतिको समीक्षा गर्न बाध्य भएको अमेरिकी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै सञ्चारमाध्यमहरूले लेखेका छन् । 

त्यसै पनि चीनका सम्बन्धमा बाइडन प्रशासनका अधिकारीहरूबीच मतभेद रहेको अमेरिकी विश्लेषक ब्रान्डन जे वेचार्ट लेख्छन् । प्रशासनमा विशेषगरी तीनवटा खेमा रहेको उनको भनाइ छ ।

पहिलो खेमामा कठोर दृष्टिकोण अपनाउने कर्ट क्याम्पबेल जस्ता अधिकारी छन् । ह्वाइट हाउसका एसिया संयोजक क्याम्पबेल चीनविरुद्ध कडा सोच राख्नु अमेरिकाको हितमा रहेको बताउँछन् । 

अनि नरम दृष्टिकोण राख्नेहरूको अर्को खेमा छ । सुसन राइस र जोन केरी त्यस खेमाका शीर्ष अधिकारी हुन् । ओबामा प्रशासनमा पनि काम गरेका उनीहरू चीनलाई शान्तिका लागि साझेदार बनाउनुपर्ने धारणा राख्छन् । जलवायु परिवर्तन जस्तो कठिन विश्वव्यापी चुनौतीको सामना गर्न अमेरिकालाई चीनको सहयोग अपरिहार्य रहेको उनीहरूको मान्यता छ । 

जलवायु परिवर्तनका विषयमा ठोस काम गर्नुपर्ने दबाब बाइडनलाई छ किनकि उनले राष्ट्रपति निर्वाचन जित्नका लागि यसलाई प्रमुख विषय बनाएका थिए । बाइडनलाई बहुमत दिलाउनका लागि जलवायु परिवर्तनका विषयमा चिन्ता व्यक्त गर्ने युवाहरूको मत पनि महत्त्वपूर्ण थियो ।

तेस्रो खेमामा चाहिँ राजनीतिक अवसरवादीहरू छन् । उनीहरूको आफ्नै कुनै नीति छैन, बाइडनको छवि जे कुराले सकारात्मक देखिन्छ त्यसैमा जोड दिन उनीहरू पैरवी गर्छन् । तत्कालका लागि चीनविरुद्ध कठोर नीति अपनाउँदा बाइडनलाई सञ्चारमाध्यमले हाईहाई गर्ने देखिएकाले उनीहरू कठोर दृष्टिकोण भएकाहरूसँग सहकार्य गरिरहेका छन् । 

बाइडनलाई चीनविरुद्ध कठोर बनेको जस्तो देखाउन राजनीतिक कारण पनि जिम्मेवार छ । चीनप्रति नरम देखिनेबित्तिकै उनलाई विपक्षी रिपब्लिकनहरूले कठोर आलोचना गर्न थालिहाल्छन् अनि अर्को वर्ष हुने मध्यावधि निर्वाचनमा पनि उनको डेमोक्रेटिक पार्टीलाई घाटा लाग्न सक्छ । यसै पनि अफगानिस्तानबाट बहिर्गमनका क्रममा गरेको अव्यवस्थाका कारण बाइडनलाई रिपब्लिकनहरूले आच्छुआच्छु पारिरहेको बेलामा झन् चीनप्रति नरम रहेको देखाउँदा त अप्ठ्यारै स्थिति आउन सक्छ । 

त्यसैले कम्तीमा मध्यावधि निर्वाचनसम्म बाइडनले चीनप्रति कठोर दृष्टिकोण राखेको देखाउनसक्ने अनि त्यसपछि चाहिँ क्रमशः नरम बन्दै गएको देखाउने सम्भावना रहेको वेचार्टले पनि संकेत गरेका छन् । 

बाइडनले वृद्धावस्थाका कारण शायद अर्को कार्यकालका लागि चुनाव लड्न नचाहलान् । त्यसैले मध्यावधि निर्वाचनपछि चीनप्रति नरम दृष्टिकोण राख्दा पनि उनलाई राजनीतिक घाटा नलाग्ला । 

तर यस अवधिमा चीनसँग सम्बन्ध बिग्रेर द्वन्द्व नहोस् भन्नेमा पनि उनी सचेत छन् । त्यसैले चीनका राष्ट्रपति सीसँग फोनवार्ता गरेर बाइडनले दुई देशको सम्बन्ध प्रतिस्पर्धात्मक रहे पनि द्वन्द्वतर्फ नधकेलियोस् भन्ने सुनिश्चित गराउन खोजेका हुन् । चीनका लागि भने यो कूटनीतिक विजय हो किनकि द्विपक्षीय सम्बन्धमा अमेरिकाको शर्त पालन गर्नुपर्ने बाध्यताबाट ऊ मुक्त भएको छ ।

चीनसँग द्वन्द्व हैन, समन्वय गर्न अमेरिका बाध्य हुनु चीनको स्पष्ट जीत भएको भन्ने किसिमका विश्लेषण कतिपयले गरिरहेका छन् ।

TATA Below
NLIC
साउन १८, २०७९

निर्वाचन आयोगले प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई भेटेर निर्वाचनको मिति सिफारिश गरेको एक महिना बित्न लाग्यो, तर सरकारले अझै प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभा चुनावको मिति तोक्ने सकेको छैन ।  गत असारको २२ गते न...

साउन १९, २०७९

अमेरिकी संसद्की सभामुख न्यान्सी पलोसीको ताइवान भ्रमण खतरनाक रणनीतिअन्तर्गत आएको देखिन्छ ।  एक चीन नीतिलाई परित्याग गरी ताइवानको स्वतन्त्रतालाई समर्थन गर्न अमेरिकाका नवअनुदारवादीहरूले राखिरहेको मागलाई पल...

साउन २४, २०७९

आगामी मंसिर ४ गते हुने आम चुनावमा तालमेल गर्ने निर्णय गरेको सत्तारूढ ५ दलीय गठबन्धनले सिट बाँडफाँटबारे औपचारिक छलफल थालेको छ । सिट बाँडफाँट गर्न गठबन्धनले कार्यदल बनाएको छ । चुनावी तालमेलको सैद्धान्तिक स...

साउन २३, २०७९

चीन र अमेरिकाबीचको सम्बन्ध अहिले निकै चिसिएको छ र त्यसको प्रमुख कारण ताइवान हो ।  अमेरिकी संसद्की सभामुख न्यान्सी पलोसीले चीनलाई रणनीतिक पासोमा पार्ने उद्देश्यले ताइवान भ्रमण गरेपछि चिनियाँ जनमुक्ति से...

साउन २४, २०७९

विगत केही समययता युक्रेनका विषयमा पश्चिमा सञ्चारमाध्यमहरूमा आएका सामग्री हेर्दा भोलोदीमीर जेलेन्स्कीलाई पश्चिमले परित्याग गर्न खोजेको संकेत पाइन्छ ।  एम्नेस्टी इन्टरनेसनल नामक मानवअधिकारवादी संस्थाले पाँच ...

साउन १८, २०७९

चीनले गरेको कडा विरोधलाई बेवास्ता गर्दै अमेरिकाकी सभामुख न्यान्सी पलोसी मंगलवार (२ जुलाई) राति ताइवान पुगेकी छन् ।  ताइवानमा पलोसीले शीतयुद्धको भाष्यलाई दोहोर्‍याउँदै निरंकुशतन्त्रविरुद्ध सतिसाल झ...

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

साउन २३, २०७९

नेपालको आर्थिक विकासमा सार्वजनिक, निजी र सहकारी ३ खम्बे नीतिलाई अवलम्बन गरिएको छ । संविधानमा समाजवादको परिकल्पनासहित सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रको प्रवर्द्धन गरी तीब्र दीगो आर्थिक विकासको मार्गनिर्देशन भएको ...

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

साउन २२, २०७९

थुक्क कुकुर्नी भनेर कडा स्वभावका आमाहरूले आफ्ना छोरीलाई गाली गर्दा 'त्यसो नभन्नु न यार' भनेर मैले धेरैपटक खिन्नता प्रकट गरेको छु । तर, मलाई पनि आमाले यदाकदा कुकुर भनेर सम्बोधन गर्नुभएको छ । धन्न पण्डित ...

राजनीतिसँगका जनअपेक्षा– अवस्था बदल्ने कि नेता ?

राजनीतिसँगका जनअपेक्षा– अवस्था बदल्ने कि नेता ?

साउन २२, २०७९

राजनीति एउटा त्यस्तो विशेष नीति, दर्शन वा मार्गचित्र हो जसका माध्यमबाट नागरिक जीवनलाई सुखद्, सहज र प्रतिष्ठापूर्ण बनाउन सकिन्छ । यो कठोर साधना पनि हो । राजनीतिले सार्वजनिक जीवनलाई सदैव उच्च महत्त्व दिन्छ र आफ्नो घो...

ad
x