×

X
Nic Asia
Marvel
Khukuri

भारुलाई बलियो बनाउने रणनीति

डलरको प्रभुत्वलाई भारतको चुनौती– मोदीले रुपैयाँलाई अगाडि बढाउँदा के पर्ला प्रभाव ?

काठमाडाैं | असार २९, २०७९

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
British college
TVS INSIDE

भारतको केन्द्रीय बैंक रिजर्भ बैंक अफ इन्डिया (आरबीआई) ले भारतीय व्यापारीहरूलाई आयात र निर्यात कारोबारमा भारतीय रुपैयाँ उपयोग गर्न दिने व्यवस्थाको घोषणा यसै साता गरेको छ । यो नयाँ व्यवस्था तत्कालै लागू हुनेछ ।

DHARA
LAxmi BAnk

पश्चिमले प्रतिबन्ध लगाएको रुससँग कारोबार गर्नका लागि भारतले यो उपाय अपनाएको बताइन्छ । आरबीआईले यस कदममार्फत विश्व व्यापारमा अभिवृद्धि हुने र राष्ट्रिय मुद्रामा कारोबार गर्नका लागि चाहना व्यक्त गरिरहेका विश्वभरिका व्यापारीहरूको इच्छा पूरा हुने धारणा राखेको छ । 


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
NIC ISLAND BOX

भारतीय रुपैया डलरको तुलनामा कीर्तिमान रूपमा कमजोर भइरहेको बेलामा आरबीआईले यस्तो निर्णय लिएको हो । मिन्ट पत्रिकामा शयन घोष र रविदत्त मिश्रले तयार पारेको सामग्रीमा उल्लेख गरिएअनुसार, विज्ञहरूले आरबीआईको यस कदमको स्वागत गर्दै यसले भारत र रुसबीचको कारोबारलाई थप बलियो बनाउने बताएका छन् । यसले भारतसँग रहेको विदेशी मुद्रा सञ्चिति पनि बचत गर्ने उनीहरूको भनाइ छ । 

नयाँ व्यवस्था अनुसार भारतीय आयातकर्ताहरूले रुपैया भुक्तानी गर्नेछन् र त्यो साझेदार मुलुकको भोस्ट्रो खातामा जम्मा हुनेछ । त्यसैगरी साझेदार मुलुकको भोस्ट्रो खातामा रहेको मौज्दातबाट भारतीय निर्यातकहरूलाई रकम चुक्ता गरिनेछ । 


Advertisment
Bizbazar
Saurya island

बैंकिङ क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको सन्दर्भमा दुईवटा खाता सञ्चालनमा रहन्छ : नोस्ट्रो र भोस्ट्रो । यी दुवै शब्दावलिले उही बैंक खातालाई जनाउने गर्छन् । कुनै एक बैंकले अर्को बैंकको पैसा आफूसँग डिपोजिटमा राखेको छ भने त्यसलाई नोस्ट्रो/भोस्ट्रो भनिन्छ । 

नोस्ट्रो ल्याटिन शब्द हो जसको अर्थ हुन्छ ‘हाम्रो’ अर्थात् हाम्रो पैसा तपाईंको बैंकमा डिपोजिट भएको छ । भोस्ट्रो भनेको ल्याटिन भाषामा ‘तपाईंको’ हो अर्थात् तपाईंको पैसा हाम्रो बैंकमा डिपोजिट भएको छ ।

Vianet communication
IME BANK INNEWS
भारतसँग रुसले आफ्नो मुद्रा रुबलमा कारोबार गर्न खोजिरहेकोमा भारतले पनि आफ्नो मुद्रामा कारोबार गर्न शुरू गरी वित्तीय बहुध्रुवीयताको अभ्यास थालेको छ ।  पश्चिमले प्रतिबन्ध लगाएका मुलुक रुस र इरानसँग सहज कारोबार गर्नका लागि भारतले यो व्यवस्था ल्याएको हो ।

भारतले ल्याएको नयाँ व्यवस्था अनुसार, रुसी बैंकहरूले भारतमा भोस्ट्रो खाता खोल्नुपर्ने हुन्छ । निर्यात वा आयातका रूपमा कारोबार भएपिच्छे त्यस खाताबाट रकम काटिने वा त्यसमा थपिने हुन्छ । तर प्रतिबन्ध सूचीमा नपरेका रुसी बैंकहरूसँग मात्र यस्तो कारोबार गर्न पाइन्छ ।

रुस र भारतबीच अघिल्लो आर्थिक वर्षमा १३.१ अर्ब डलरको कारोबार भएको थियो । रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेपछि पश्चिमले रुसविरुद्ध लगाएको प्रतिबन्धका कारण रुसले अहिले भारत र चीनसँग कारोबार बढाउन थालेको छ । 

भारतसँग रुसले आफ्नो मुद्रा रुबलमा कारोबार गर्न खोजिरहेकोमा भारतले पनि आफ्नो मुद्रामा कारोबार गर्न शुरू गरी वित्तीय बहुध्रुवीयताको अभ्यास थालेको छ । 

पश्चिमले प्रतिबन्ध लगाएका मुलुक रुस र इरानसँग सहज कारोबार गर्नका लागि भारतले यो व्यवस्था ल्याएको हो । भारतका लागि यी दुई देश ठूला बजार हुन् र त्यहाँ कारोबार गरी भारत व्यापार विविधीकरणको लक्ष्य हासिल गर्न चाहन्छ । 

त्यसका अतिरिक्त भारत र रुसबीचको सम्पर्क पहल नर्थ–साउथ ट्रान्सपोर्ट कोरिडोरको केन्द्रमा रहेको मुलुक इरानसँग त्रिपक्षीय कारोबार गरी अमेरिका र चीनको द्विध्रुवीयतालाई सन्तुलनमा राख्ने तेस्रो सशक्त ध्रुव निर्माणमा पनि भारतीय मुद्रामा गरिने कारोबारले सहायता गर्नेछ ।   

भारतले नयाँ व्यवस्थामार्फत आफ्नो मुद्राको अन्तर्राष्ट्रियकरण तर्फको पाइला चाल्न खोजेको छ । भारत तथा अन्य मुलुकहरूको यस्तो कदम जरूरी थियो किनकि डलरको विश्वव्यापी प्रभुत्वका कारण विश्वमा अनेकौं समस्या आएका छन् । 

विगत एक शताब्दीदेखि अमेरिकी डलर अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राका रूपमा रहिरहेको छ । दोस्रो विश्वयुद्धपछि ब्रेटन वूड्समार्फत सबै देशका मुद्रा अमेरिकी डलरसँग पेग गरिएपछि डलरको प्रभुत्व थप सुदृढ बनेको थियो। । सन् १९७१ मा अमेरिकाका तत्कालीन राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनले ब्रेटन वूड्सलाई भत्काउने गरी अन्य मुलुकलाई डलर सुनमा परिणत गर्न रोक लगाएको भए पनि डलरको प्रभुत्व कायम रहेको थियो । 

डलरको यही प्रभुत्वका कारण अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा अमेरिकाको हस्तक्षेप रहने गरेको हो । फ्रान्सका पूर्वराष्ट्रपति भ्यालेरी गिस्कार्ड डी’एस्टाइङले डलरमार्फत अमेरिकाले अत्यधिक बढी सुविधा उठाइरहेको गुनासो गर्ने गरेका थिए । 

निकै पछि युरोपेलीहरूले आ–आफ्नो राष्ट्रिय मुद्रालाई परित्याग गरी साझा मुद्रा युरो बनाएका थिए । अमेरिकी डलरको प्रभुत्वलाई चुनौती दिन उनीहरूले यो कदम चालेका थिए । 

यसैमार्फत युरोपेलीहरूले आफ्नो रणनीतिक स्वायत्तता स्थापित गर्न खोजेको भए पनि अमेरिकाले त्यसलाई कुल्चिनका लागि सफलता पाउन लागेको देखिन्छ ।

रुसलाई युक्रेनमाथि आक्रमण गर्नका लागि पृष्ठभूमि तयार पारी अमेरिकाले युरोपको अर्थतन्त्रलाई कमजोर बनाउन सफल भएको छ । फलस्वरूप, डलरभन्दा बलियो रहेको युरोको मूल्य खस्केर अहिले डलरकै हाराहारीमा आइपुगेको छ । आफ्नो पतनोन्मुख एकध्रुवीय प्रभुत्व कम्तीमा पनि युरोपमा कायम राख्न यसरी अमेरिकाले सफलता पाएको छ ।  

तर विश्व अन्य शक्तिहरू डलर प्रभुत्वलाई कमजोर बनाउन लागिपरेका छन् । चीन त्यसमा अग्रणी भूमिका खेलिरहेको छ । ऊ आफ्नो मुद्रा युआनलाई भरपर्दो विदेशी सञ्चिति मुद्राका रूपमा विकसित गराउन चाहन्छ । 

भारतले यस घटनाक्रमलाई नजिकैबाट नियालिरहेको छ । त्यसमाथि अहिले भारतीय मुद्रा डलरको तुलनामा निकै घटेकाले आफ्नो मुद्रालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण नगर्दा अर्थतन्त्र नै संकटमा पर्ने कटुसत्यका बारेमा पनि भारत जानकार छ । अनि विश्व बजारमा समयसमयमा आइरहने उतारचढावबाट धेरै हानि नहोस् भन्नका लागि पनि आफ्नो मुद्रालाई साहसिक रूपमा अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्नुपर्ने आवश्यकता भारतले अनुभव गरेको छ ।

भारतको अर्थतन्त्रमा वृद्धि भइरहेको अवस्थामा मुद्राको अन्तर्राष्ट्रियकरण अपरिहार्य भइसकेको थियो भनी मनीकन्ट्रोल डट्कममा अमोल अग्रवाल लेख्छन् । सन् १९८० मा विश्व अर्थतन्त्रको २ प्रतिशत हिस्सा भारतीय अर्थतन्त्रले ओगटेकोमा अहिले त्यो बढेर ७ प्रतिशत पुगेको छ । 

अनि भारतमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी पनि बढ्न थालेको छ । यस्तो स्थितिमा भारतीय अर्थतन्त्रको अन्तर्राष्ट्रियकरणको सम्भाव्यता प्रबल बन्दै गएको छ र त्यससँग भारतीय मुद्राको अन्तर्राष्ट्रियकरण स्वतः जोडिन्छ ।

त्यसो त डलरको एकछत्र प्रभुत्व क्रमशः कमजोर बन्दै गइरहेको तथ्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) ले पनि स्वीकार गरेको छ । गत मार्च महिनामा आईएमएफले जारी गरेको प्रतिवेदनमा डलर प्रभुत्व कमजोर बनेर गैरपरम्परागत सञ्चिति मुद्राको उदय भइरहेको उल्लेख छ । 

भविष्यमा रुस, भारत र चीनबीच आआफ्नो मुद्रामा कारोबार बढ्ने आकलन विश्लेषक एन्ड्रु कोरीब्कोले गरेका छन् । उनका अनुसार, बहुध्रुवीयतापक्षधर यी तीन शक्तिहरूले पश्चिमकेन्द्रित विश्वव्यापीकरणलाई सुधार गरी थप समतामूलक, स्वच्छ र न्यायपूर्ण बनाउन गरिरहेको कोशिश गरिरहेको सन्दर्भमा आआफ्नो राष्ट्रिय मुद्रामा गरिने कारोबारले त्यसमा राम्रो योगदान गर्नेछ । 

हुन त डलरको प्रभुत्व कमजोर बनाउनका लागि अमेरिका आफैंले चालेको कदम पनि जिम्मेवार छ । युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणपछि अमेरिका र उसका साझेदारहरूले रुससँग रहेको ३०० अर्ब डलर बराबरको विदेशी मुद्रा सञ्चितिलाई रोक्का गरिदिएका थिए । अमेरिकाको खटनमा नचली स्वतन्त्र परराष्ट्रनीति अपनाउने मुलुकहरूलाई भविष्यमा यस्तै कारवाही गरिनसक्ने सन्देश अमेरिकाले दिएकाले उनीहरूले डलर सञ्चितिको विकल्प खोज्नु आश्चर्यको कुरा हैन ।

विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकहरूको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा गैरडलर मौज्दातमध्ये एक चौथाइ चिनियाँ युआन र तीनचौथाइ अन्य देशका मुद्रा रहेको आईएमएफको प्रतिवेदनले उल्लेख गरेको छ । अन्य देशका गैरडलर विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा भारतीय रुपैयाको पनि वृद्धि हुने वातावरण नयाँ निर्णयले दिलाउन सक्नेछ । 

गैररडलर मुद्रामध्ये चिनियाँ युआनको स्वीकार्यतालाई त भारत स्वयंले अपनाएको छ । भारतीय सिमेन्ट उद्योगले उक्त मुद्रा उपयोग गरी रुसी कोइला किनिरहेको छ ।

भविष्यमा रुस, भारत र चीनबीच आआफ्नो मुद्रामा कारोबार बढ्ने आकलन विश्लेषक एन्ड्रु कोरीब्कोले गरेका छन् । उनका अनुसार, बहुध्रुवीयतापक्षधर यी तीन शक्तिहरूले पश्चिमकेन्द्रित विश्वव्यापीकरणलाई सुधार गरी थप समतामूलक, स्वच्छ र न्यायपूर्ण बनाउन गरिरहेको कोशिश गरिरहेको सन्दर्भमा आआफ्नो राष्ट्रिय मुद्रामा गरिने कारोबारले त्यसमा राम्रो योगदान गर्नेछ । 

यसरी भारतले आफ्नो मुद्राको अन्तर्राष्ट्रियकरण गरी बहुध्रुवीयतातर्फको साहसिक कदम चाल्नु सुखद संकेत हो ।

पढनुहोस् यो पनि :

 


Maruti inside
TATA Below
NLIC
ncc inside
असोज ६, २०७९

अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनले पुनः एकपटक ताइवानमाथि चीनको आक्रमण भएमा अमेरिकाले ताइवानको प्रतिरक्षाका लागि अमेरिकी सैनिक पठाउने बयान दिएका छन् ।  सीबीएस टीभीसँगको अन्तर्वार्तामा आइतवार (१८ सेप्टेम्ब...

असोज ११, २०७९

आगामी चुनावको टिकट बाँडफाँटको विषयलाई लिएर सत्ताको नेतृत्व गरिरहेको दल नेपाली कांग्रेसमा कलह शुरू भएको छ ।  कांग्रेसको संस्थापन समूहले हेपाहा प्रवृत्ति देखाएको भन्दै संस्थापन इतरपक्ष आन्दोलनमै उत्रिएको...

असोज ७, २०७९

लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा) नेपाल र नेकपा एमालेबीच गठबन्धनका लागि दुई साताअघि प्रयास भएपनि त्यसमा खासै प्रगति हुन सकेको छैन । गठबन्धनका लागि एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र लोसपा अध्यक्ष महन्थ ठाकुरबी...

असोज ५, २०७९

युक्रेनको पूर्वी भागमा रुसी नियन्त्रणमा रहेका डोनबासका दुई क्षेत्र र दक्षिणी भागमा रहेका खर्सन तथा जापोरिजा क्षेत्रका रुससमर्थक अधिकारीहरूले जनमतसंग्रह गराउने निर्णय सार्वजनिक गरेपछि पश्चिमविरुद्ध रुसको प्रत्याक्रमण ...

असोज ५, २०७९

संघीय संसद्का दुवै सदनबाट पारित भई शीतलनिवास पुगेको नागरिकता विधेयक राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण नगरेपछि मुलुकमा अर्को संवैधानिक संकट शुरू भएको छ । प्रतिनिधिसभाका सभामुखले प्रमाणित गरी पठाएको विधेयक मंगलवार...

असोज ४, २०७९

अघिल्लो साता एसिया र युरोपको बीचमा रहेको ककेसस क्षेत्रका दुई मुलुकहरूबीच चलेको युद्धमा लगभग ३०० जनाको ज्यान गएको बताइएको छ । कुनै बेलामा सोभियत संघअन्तर्गत रहेका आर्मेनिया र अजरबैजानबीच छोटो अवधिको लडाइ...

कता हरायो दशैं ?

कता हरायो दशैं ?

असोज १८, २०७९

दशैं नेपाली समाजको पोयो हो । दशैंलाई धार्मिक, आर्थिक र अरू धेरै आयामबाट हेरिए पनि यसको सामाजिक–सांस्कृतिक आयाम चाहिँ फराकिलो छ । सामाजिक सहभाव, सम्बन्ध सौहार्द्धताका कारण दशैं नेपालीको जीवनसंस्कृति ब...

नेताका कन्सिरी तताएका र हेडलाइन बनेका ती जोसिला प्रश्न

नेताका कन्सिरी तताएका र हेडलाइन बनेका ती जोसिला प्रश्न

असोज १८, २०७९

सूर्यबहादुर थापा प्रधानमन्त्री थिए । राप्रपा विभाजन गरेर बनेको जनशक्ति पार्टीको कार्यालय कमलपोखरीमा पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरिएको थियो । ठ्याक्कै मिति यकिन नभएपनि २०६१ सालको शुरूतिर हुनुपर्छ । म भर्खर पत्रकारिताम...

मासु खाने पर्व मात्रै हो र दशैं ?

मासु खाने पर्व मात्रै हो र दशैं ?

असोज १५, २०७९

गाउँको दशैं र शहरको दशैं एउटै भए पनि मनाउने ढंग अलग–अलग छ । शहरमा दशैंमा न पिङ हुन्छ, न आत्मियता । गाउँमा परदेशबाट फर्कनेको लर्को, बोका, खसी र च्यांग्राको आवाज, धानका बाला लहलह झुलेका शितल हावा चले...

ad
x