×

X
Nic Asia
Marvel
Khukuri

आकासिँदै डलरको मूल्य

कमजोर बन्दै नेपाली मुद्रा: आयोजनाहरूको लागत बढ्यो, डलरको पीपीए विद्युत् प्राधिकरणलाई घाँडो !

काठमाडाैं | साउन २५, २०७९

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
British college
TVS INSIDE

भारतीयसँगै नेपाली मुद्राको अवमूल्यनका कारण पछिल्लो समय डलर निकै महंगो पर्न थालेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गरेको मूल्यअनुसार अहिले १ अमेरिकी डलर खरिद गर्न नेपाली मुद्रा १२७ रुपैयाँ ७६ पैसा खर्च गर्नुपर्छ । 

DHARA
LAxmi BAnk

डलरको तुलनामा नेपाली मुद्रा कमजोर हुँदै जाँदा नेपालमा विदेशी मुद्राको सञ्चिति घटेको अवस्था छ । निर्यातको तुलनामा आयात निकै बढी हुँदा डलर आम्दानीभन्दा खर्च उच्च छ ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
NIC ISLAND BOX

नेपाल राष्ट्र बैंकको अनुसन्धान विभागका कार्यकारी निर्देशक प्रकाशकुमार श्रेष्ठले भारतीय मुद्रा कमजोर हुँदा नेपाली मुद्रामा प्रत्यक्ष असर परेको बताए ।

‘नेपाली रुपैयाँ भारतीय मुद्रासँग आधारित रहने गरेको छ । भारु र नेरुबीच स्थिर विनिमय दर हुँदा भारुको अवमूल्यनले नेपाली मुद्रा समेत प्रत्यक्ष प्रभावित हुन्छ,’ श्रेष्ठले भने ।


Advertisment
Bizbazar
Saurya island

उनले थपे, ‘अमेरिकाले मौद्रिक नीतिमा गरेको कडाइ, संघीय रिजर्भ कोषको रकम ०.५ बाट बढाएर २.०५ प्रतिशत पुर्‍याएको आदि कारणले गर्दा अमेरिकामा ब्याजदर बढी पाइने अवस्था छ । सोही कारण भारतबाट पूँजी पलायन समेत हुने गरेको छ ।’

भारतमा समेत डलरको सञ्चिति घट्दो अवस्थामा रहेको उनले बताए । भारतीय मुद्राको अवमूल्यन हुँदा नेपाली मुद्रा पनि सोही दरमा अवमूल्यन हुने गरेको छ ।

Vianet communication
IME BANK INNEWS

विदेशी ऋणका आयोजनाको लागत बढ्यो

डलरको मूल्य बढेकै कारण नेपालमा विदेशी ऋणका आयोजनाको लागत बढिरहेको छ । अर्थ मन्त्रालयका अनुसार प्रति डलर ७० रुपैयाँ हुँदा सटही दर हुँदा सम्झौता भएका आयोजना अहिलेसम्म सकिएका छैनन् ।

आयोजनाको निर्माण समयमा नै गर्न नसक्दा बर्सेनि डलरको मूल्य बढेकै कारण आयोजनाको लागत बढिरहेको अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गत सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयका उपसचिव डिल्लीराज आचार्यले बताए ।

उनले भने ‘डलरको मूल्य बढ्दै जाँदा आयोजनाको लागत पनि बढ्ने हुन्छ ।’

एक दशक अगाडि सम्झौता भएका आयोजना अहिले पनि सम्पन्न भएका छैनन् । सटही दर ७०/८० हुँदा सम्झौता भए पनि अहिले १२८ पुग्दा त्यही अनुपातमा खर्च बढेको छ । 

डलरको तुलनामा नेपाली मुद्रा अवमूल्यन हुँदा कति लागत बढ्यो भन्ने विषयमा यकिन तथ्यांक तयार भइनसकेको आचार्यले बताए ।

विद्युत् प्राधिकरणलाई गलपासो बन्दै डलरको पीपीए

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले विदेशी लगानीका आयोजनालाई डलरमै भुक्तानी गर्ने गरी विद्युत् व्यापार सम्झौता (पीपीए) गर्ने गरेको छ ।

डलरमा गरिने यस्तो पीपीए नेपाली मुद्राको अवमूल्यनका कारण प्राधिकरणलाई गलपासो बनेको छ ।

प्राधिकरणले दुई दशक अगाडिदेखि नै डलरमा पीपीए गर्ने गरेको हो । यस्तो आयोजनालाई लामो समयसम्म डलरमै भुक्तानी गर्नुपर्ने हुँदा नेपाली मुद्रा अवमूल्यन हुँदा प्राधिकरणलाई विद्युत् खरिद मूल्य उच्च पर्ने गरेको प्राधिकरणका प्रवक्ता सुरेशबहादुर भट्टराईले बताए ।

भट्टराइले भने, ‘वर्षौंअगाडि भएको सम्झौताअनुसार डलरमै भुक्तानी गर्ने भनिएको आयोजनाको रकम अहिले पनि सोहीअनुसार भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ । एक दशक अगाडिको तुलनामा अहिलेको भुक्तानी निकै बढेको छ । यो प्राधिकरणको बाध्यता पनि हो ।’

विद्युत् प्राधिकरणले डलरमा पीपीए गरेको पहिलो आयोजना ६० मेगावाटको खिम्ती (१ माघ २०५२)मा हो । त्यसपछि एकपछि डलरमा पीपीए गरिएका आयोजना एक दर्जन पुगेका छन् ।

प्राधिकरणले माथिल्लो भोटेकोसी (४५ मेगावाट, तल्लो सोलु (८२ मेगावाट), माथिल्लो मर्स्याङ्दी ए (५० मेगावाट), कोबेली ए (३७.६ मेगावाट)को डलरमा पीपीए गरेको छ । रसुवा–भोटेकोसी (१२० मेगावाट) र माथिल्लो त्रिशुली ए (२१६ मेगावाट) जलविद्युत् आयोजनाको पनि डलरमै पीपीए भएको छ । 

यस्तो पीपीएबाट उक्त आयोजनाले दिने बिजुलीबापतको कबोल गरेको रकम डलरमा नै भुक्तानी गर्नुपर्छ । प्राधिकरणले प्रतियुनिट ८ रुपैयाँ ३० पैसा औसतमा आयोजनालाई दिने गरेको छ ।

डलरमा पीपीए गर्दा विदेशी मुद्रा विनिमय जोखिम बेहोर्न हेजिङ फन्ड नामक कोष स्थापना गर्ने भनिएको छ । नेपाली मुद्रा अवमूल्यनका कारण प्राधिकरणलाई अतिरिक्त व्ययभार पर्ने अवस्थामा यस्तो कोषबाट रकम व्यहोर्ने र प्राधिकरणलाई वित्तीय जोखिम कम गर्ने भनिएको छ । तर, अहिलेसम्म हेजिङ फन्ड स्थापना भएको छैन ।

डलर बढ्दाका बेफाइदा

नेपालले गर्ने वैदेशिक व्यापारमा डलरको प्रयोग हुन्छ । वस्तु तथा सेवा आयात गर्दा डलरमा खरिद गर्नुपर्छ । नेपालमा वार्षिक १९ खर्ब २० अर्ब रुपैयाँको आयात हुन थालेको छ । यस्तो आयात गर्न नेपाली मुद्रा सटही गरेर डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्छ ।

नेपालको निर्यातको तुलनामा ठूलो हिस्सा आयातमै खर्च हुने गरेको छ । आयात मात्रै बढेको र निर्यातको हिस्सा न्यून भएको हुँदा आयातमै धेरै विदेशी मुद्रा खर्च हुने अवस्था छ । आयातको तुलनामा निर्यात बढाउने वा विदेशी मुद्रा आर्जन हुने पर्यटन क्षेत्रबाट आय बढाउने आधार देशले तय गर्नुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।

पछिल्लो समय विदेशी मुद्राको सञ्चिति घट्नुमा पनि नेपाली मुद्राको अवमूल्यन एक कारण हो । डलर महंगो हुँदा आयातमा हुने खर्च बढिरहेको छ । जसले व्यापार घाटा बढाउन र अर्थतन्त्रलाई नै संकटमा पार्न भूमिका खेलिरहेको छ ।

डलरको मूल्य बढ्दा नेपालले विभिन्न देशबाट लिएको ऋणको साँवा ब्याज भुक्तानी गर्दासमेत विदेशी मुद्रा बढी खर्च हुन्छ । नेपालले हालसम्म ९ खर्ब ७६ अर्ब रुपैयाँ वैदेशिक ऋण लिएको छ । यस्तो ऋणका लागि वार्षिक करीब १ अर्ब डलर सावाँ/ ब्याजका लागि मात्रै भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ ।

यस्तो बेला बाहिरबाट डलर आम्दानी बढाउने र भुक्तानी कम गरेर विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउनुपर्ने चुनौति रहेको राष्ट्र बैैंकको विदेशी विनिमय विभागका अधिकारीहरू बताउँछन् ।

सीमित क्षेत्रमा फाइदा

डलरको मूल्य बढ्दा नेपालमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउने निकायलाई भने फाइदा हुन्छ । नेपालमा रहेका विभिन्न कम्पनीमार्फत आउने रेमिट्यान्समा पनि यसको सकारात्मक प्रभाव परिरहेको छ ।

रेमिटेन्स पठाउँदा नेपाली रुपैयाँमा पाउनेले बढी पाउँछन् । यस्तो रेमिट्यान्स रकम गत आर्थिक वर्ष २०७८/८९ को जेठसम्ममा ९ खर्ब ४ अर्ब १८ करोड रुपैयाँ नेपाल भित्रिएको छ ।

यस्तो रकम गत वर्षको सोही अवधिसम्मको तुलनामा ३.८ प्रतिशतले बढेको तथ्यांकले देखाएको छ । अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आय १.५ प्रतिशतले बढेर ७ अर्ब ५१ करोड पुगेको छ । अघिल्लो वर्ष यस्तो डलरमा रेमिट्यान्स आय १०.५ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ । 

डलरमा निर्यात गर्नेलाई पनि फाइदा छ । नेपालले गत वर्ष २ खर्ब रुपैयाँको निर्यात गरेको थियो, जुन आयातको तुलनामा नगन्य हो ।

यस्तो बेला पर्यटन क्षेत्रबाट हुने आम्दानी पनि बढ्ने हुन्छ । नेपालमा विदेशी पर्यटक आउँदा डलर बोकेर आउने र डलर कार्डबाट हुने खर्चका कारण पनि विदेशी मुद्रा बढाउन सहयोग गर्छ ।

गत वर्ष नेपालमा पर्यटन क्षेत्रबाट भएको आम्दानी ७ अर्ब रुपैयाँबराबर मात्रै छ । कोरोना महामारीपछि घटेको यस्तो आय ७० अर्बभन्दा बढी पुगिसकेको राष्ट्र बैंकले जारी गरेको जेठसम्मको तथ्यांकले देखाएको छ ।
 

Maruti inside
TATA Below
NLIC
ncc inside
असोज १९, २०७९

जमाना डिजिटलको छ । युवा पुस्ता नगदरहित भुक्तानी गर्न रुचाउन थालेका छन् । तर, अधिकांश नेपालीलाई बानी पार्न नसक्दा डिजिटल भुक्तानी हुनुपर्ने ठाउँमा पनि नगदै कारोवार भइरहेको छ । पछिल्लो समय सूचना प्रविधिको प्...

असोज १७, २०७९

पछिल्लो समय नेपालमा पनि घुमफिर संस्कृतिको विकास हुँदै गइरहेको छ । घुम्न मन पराउने मानिसहरूले स्वदेश तथा विदेशसम्म गएर घुमफिर गरिरहेका छन् । भ्रमणमा शौखिन नेपालीका लागि दशैं तथा तिहारको बिदा सुनौलो अव...

असोज १८, २०७९

म्याग्दीको मालिका गाउँपालिका–३ डाँडागाउँको पुछारमा रहेको टिमुरे खोलामा विदेशबाट फर्केका ३ जना युवाले गरेको रेन्बो ट्राउट माछापालन यस क्षेत्रकै नमूना माछापालन व्यवसाय बनेको छ । कलकल बगिरहने सङ्लो सफ...

असोज १७, २०७९

चाडपर्वसँगै चुनाव नजिकिँदै जाँदा अर्थतन्त्र पनि चलायमान भएको छ । नेपालीले खर्च गर्ने र सामान जुटाउने उपयुक्त मौसम दशैंलाई मानिन्छ । यो बेला हुने खानेलाई भ्याइँ–नभ्याइँ छ भने हुँदा खाने आमसर्वसाधारणलाई च...

असोज १७, २०७९

दाङमा माहुरीपालन व्यवसाय फस्टाउँदै गएको छ । जिल्लामा माहुरीपालनका लागि आवश्यक वातावरण, तोरीखेती, चिउरीको वन, वनमा अन्य विभिन्न प्रकारका फूल फुल्ने भएकाले माहुरी व्यवसायका लागि उपयुक्त वातावरणले गर्दा व्यावसायि...

असोज १८, २०७९

सुनसरी–मोरङ सिँचाइ आयोजनाको चतरा नहरआसपास फेरि घर–टहरा बनाउने क्रम बढ्न थालेको छ । सात वर्षअघि नियमनकारी निकायले घर–टहरा हटाएर केही वर्ष रोकिएकामा फेरि बनाउने क्रम बढेको हो ।  ...

कता हरायो दशैं ?

कता हरायो दशैं ?

असोज १८, २०७९

दशैं नेपाली समाजको पोयो हो । दशैंलाई धार्मिक, आर्थिक र अरू धेरै आयामबाट हेरिए पनि यसको सामाजिक–सांस्कृतिक आयाम चाहिँ फराकिलो छ । सामाजिक सहभाव, सम्बन्ध सौहार्द्धताका कारण दशैं नेपालीको जीवनसंस्कृति ब...

नेताका कन्सिरी तताएका र हेडलाइन बनेका ती जोसिला प्रश्न

नेताका कन्सिरी तताएका र हेडलाइन बनेका ती जोसिला प्रश्न

असोज १८, २०७९

सूर्यबहादुर थापा प्रधानमन्त्री थिए । राप्रपा विभाजन गरेर बनेको जनशक्ति पार्टीको कार्यालय कमलपोखरीमा पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरिएको थियो । ठ्याक्कै मिति यकिन नभएपनि २०६१ सालको शुरूतिर हुनुपर्छ । म भर्खर पत्रकारिताम...

मासु खाने पर्व मात्रै हो र दशैं ?

मासु खाने पर्व मात्रै हो र दशैं ?

असोज १५, २०७९

गाउँको दशैं र शहरको दशैं एउटै भए पनि मनाउने ढंग अलग–अलग छ । शहरमा दशैंमा न पिङ हुन्छ, न आत्मियता । गाउँमा परदेशबाट फर्कनेको लर्को, बोका, खसी र च्यांग्राको आवाज, धानका बाला लहलह झुलेका शितल हावा चले...

ad
x