×

सन्दर्भ : स्ववियु निर्वाचन

ज्योतिष शास्त्र र नेपालका विद्यार्थी संगठनहरूको वर्तमान हविगत

फागुन १२, २०७९

आफ्नो जन्मदिनको अवसरमा के लेखौं, के लेखौं भयो । जन्मदिन भनेको जिन्दगीको एक खुड्किला उक्लिएको र मृत्युको एक खुड्किला नजिक पुगेको दिन हो । यस्तो समयमा मान्छे साँच्चै भावुक, उदास र गम्भीर पनि हुने गर्छन् शायद, त्यसैले यस क्षणमा अलि महत्त्वपूर्ण र गम्भीर कुरा गरौं कि जस्तो लागेर यो विषय टिपेको हुँ । यही संस्थागत पहिचानबाट समाजमा चिनिएको व्यक्ति भएकाले उपरोक्त विषय छानेको हुँ ।

ज्योतिष शास्त्रलाई समग्र विज्ञानको जननी मानिन्छ, किनभने हामीलाई थाहा छ, विज्ञान गणितमा आधारित छ र गणितको उत्पत्तिको श्रोत ज्योतिष शास्त्र हो । यसको केन्द्र भारत वर्ष हो । यसलाई विश्वविख्यात वैज्ञानिक अल्वर्ट आइन्सटाईनले समेत पुष्टि गरेका छन् । समयको बारेमा सोधिएको प्रश्नमा उनले आफूलाई समयको बारेमा थाहा नभएको र यसको श्रेय गंगा किनारका ब्राह्मणहरूलाई जाने बताएका छन् । यो शास्त्र लामो समयसम्म निकै उपेक्षित रह्यो र संसारका शास्त्रहरूमा यो सर्वाधिक पुरानो शास्त्र पनि हो ।


Advertisment

ऋग्वेदका अनुसार यो झण्डै एकलाख वर्षभन्दा पुरानो छ । आधुनिक विज्ञानले समेत यसलाई विज्ञानको पनि विज्ञान मानिसकेको छ, किनभने यो समय विज्ञान हो । वैज्ञानिक एलेकजेन्डर चिजेवस्की भन्छन्, हरेक एघार वर्षमा सूर्यले आफ्नो म्याग्नेटिक फिल्ड बदल्छ । यसबाट साविकका ध्रुवहरू विपरीत हुन पुग्छन् र यसले सूर्यमा विस्फोट हुनेगर्छ । यसका कारण पृथ्वीमा असन्तोष फैलिन्छ । त्यसबाट मानवजातिमा फरक मनोविज्ञान तयार हुन्छ । सूर्यमा हुने विस्फोटको असर सम्पूर्ण ब्रह्माण्डमा पर्ने गर्छ र पृथ्वीमा समेत सोझै पर्छ ।


Advertisment

यही प्रभावबाट नै पृथ्वीमा विभिन्न क्रान्ति, हैँजा, महामारी, युद्ध, आँधी, प्रलय समेत आउने गर्छन् । संसारमा हुने विभिन्न राजनीतिक र सामाजिक परिवर्तनको कारण समेत सूर्यमा हुने गतिविधि नै हो । यहाँका गतिविधिका कारण र कारक हामी आफैं होइनौं । यसलाई ज्योतिष विज्ञान र आधुनिक विज्ञानले समेत प्रमाणित गरेको छ । अस्तित्वमा रहेका विभिन्न ग्रह र नक्षत्रको अवस्था र दशाले पृथ्वीका गतिविधिमा प्रत्यक्ष असर पार्छ भन्ने कुरा परापूर्वकालदेखि ज्योतिष विज्ञानले भन्दै र सिद्ध गर्दै आएको छ ।

कृष्ण पक्ष, शुक्ल पक्ष, ग्रहण, ग्रह, नक्षत्र, तारागणलगायतका समग्र सौर्य मण्डलको गहन र प्रामाणिक अध्ययन ज्योतिष विज्ञानले हजारौं वर्ष अघिदेखि नै गर्दै आएको कुरा निर्विवाद नै छ । रुसी वैज्ञानिक चिजेवस्कीलाई उनको यसै खोजबापत स्टालिनले सन् १९२० मा आजिवन कारावास सजाय दिएका थिए । जो स्टालिनको मृत्युपश्चात् मात्र जेलमुक्त भए र थोरै समय मात्र बाँचे । रुसी क्रान्तिलाई मार्क्सवादसम्मत भनेर व्याख्या गर्ने स्टालिनका लागि चिजेवस्की ठूलो चुनौती बनेका थिए । हामीले गर्‍यौं भनेको क्रान्तिलाई सूर्यको विस्फोटको कारण भएको बताएर चिजेवस्कीले आफ्नो जीवनमाथि ठूलो जोखिम मोलेका थिए ।

हुन त यतिबेला देशको राष्ट्रपति को हुने भन्ने विषय राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रमा छ । ठूला राजनीतिक दलहरू मुख्यगरी कांग्रेस एमाले दुवै दल आ–आफ्नो दलबाट राष्ट्राध्यक्ष बनाउन कसरत गरिरहेका छन् भने सरकारको नेतृत्व गरेको दल माओवादी सकेसम्म अर्को विकल्पमा जाने भित्री कसरत गरिरहेको देखिन्छ । ती विकल्पहरूमा सघन बहस चलिरहेको छ । निर्वाचन आउन लगभग दुई हप्ता मात्र बाँकी छ । देशको राजनीतिलाई सन्तुलित रूपबाट अघि बढाउने या दल विशेषको नियन्त्रणमा लैजाने भन्ने विषयलाई राष्ट्रपति निर्वाचनको परिणामले सुनिश्चित गर्नेछ । यसका लागि केही दिन पर्खनु श्रेयस्कर हुनेछ । यस विषयमा समयक्रममा चर्चा हुँदै जानेछ ।

अहिलेको बहस भने  विभिन्न राजनीतिक दलका विद्यार्थी संगठनका सन्दर्भमा हो । तर अहिले यो विषद हुने छैन ।  विभिन्न विश्वविद्यालयहरूले आगामी चैत्र ५ गते स्व.वि.यू.निर्वाचन तोकेको छन् । नेपालका हरेक मुख्य दलका आ–आफ्ना विद्यार्थी संगठनहरू छन्, खासगरी कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रका ।

राप्रपा, जनमोर्चा, नेमकिपा, नेकपा मालेका पनि संगठनहरू छन् । जसपा, लोसपा, नेसपाका विद्यार्थी संगठनको चर्चा खासै सुनिँदैन । नयाँ पार्टी रास्वपाले विद्यार्थी संगठन नबनाउने कुरा गरेको छ । यीमध्ये नेविसंघ, अखिल र अखिल क्रान्तिकारी तुलनात्मक रूपमा प्रभावशाली र देशभर संगठन सञ्जाल भएकामध्येमा पर्छन् । देशको राजनीतिक परिवर्तनमा इतिहासको  विभिन्न कालखण्डमा यिनिहरूको आ–आफ्नो भूमिका छ ।

स्ववियु निर्वाचन नजिकिएको छ । विद्यार्थी संगठनका लागि अन्तिम परिक्षण हो यो । यस निर्वाचनमा संगठनहरूले खडा गर्ने उम्मेदवार, उम्मेदवार चयनको प्रक्रिया र निर्वाचन प्रचारको गुणस्तरले उनीहरूको भविष्य निर्धारण गर्नेछ ।

यिनका गतिविधिहरू सम्बन्धित राजनीतिक दलसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिन्छन् अर्थात् आ–आफ्ना मातृ पार्टीबाट प्रभावित छन् । कांग्रेसका गतिविधिबाट नेविसंघ प्रभावित छ भने एमाले र माओवादी केन्द्रबाट अखिल, अखिल क्रान्तिकारी निर्देशित छन् । पार्टीका राम्रा, नराम्रा सबै क्रियाकलापको असर सिधै यिनिहरूमा पर्दछ । सबैभन्दा दुःखको कुरा त के छ भने आफ्नो दलका खराब कामकारवाही समेतको यिनले विरोध गर्न सक्दैनन् । आफूलाई स्वतन्त्र र सार्वभौम संस्थाको रूपमा प्रस्तुत गरेपनि यी सबै राजनीतिक दलका आदेशपालक वा स्याटेलाइट जस्ता छन् । अन्तरिक्षमा पृथ्वीबाट छोडिएका रकेट या स्याटेलाइट नाशा या अन्तरिक्ष केन्द्रको प्राविधिक वा यान्त्रिक नियन्त्रणमा रहन्छन् र प्रयोजन सकिएपछि मात्रै फर्कन्छन् ।

यसैगरी दलका भ्रातृसंगठनहरू पार्टीको नियन्त्रणमा रहने र कुसुलले पुतली नचाएजस्तो नाचिरहेका देखिन्छन् । त्यसमा पुतलीको कुनै भुमिका रहँदैन । त्यसैले नेपालका राजनीतिक दलहरूले भ्रातृसंगठनबाट उत्साहजनक परिणाम खोज्नुअघि आफ्नो भूमिका र व्यवहारको समीक्षा गर्नु आवश्यक छ  । भ्रातृसंगठनलाई स्याटेलाइट बनाएर खै त विवेक ? या उत्साहजनक परिणाम ? भन्नुको कुनै अर्थ छैन । सूर्यको विस्फोटबाट पृथ्वीका गतिविधि प्रभावित भएजस्तै मातृ पार्टीका क्रियाकलापबाट विद्यार्थी संगठनका गतिविधि परिचालित हुने गर्दछन् । यसका केही सैद्धान्तिक पक्षको थोरै चर्चा गरौं ।

विद्यार्थी संगठन चेतनशील युवा संस्था भएकाले केही महान् आदर्शबाट अनुबन्धित हुन्छन् । मूलत: संगठनका आदर्शहरूले नयाँ व्यक्तिलाई संगठित हुन अभिप्रेरित गर्ने हो । आदर्शले हरेक व्यक्तिलाई सदस्य बन्न, त्याग गर्न र बलिदान हुन मानसिक रूपमा तयार पार्छ । नेपालका विद्यार्थी संगठनहरू पनि निश्चित आदर्शबाट अनुप्राणित थिए, जसले धेरै जनालाई सहादत्वसम्म पुर्‍यायो ।

कतिपय पलायन भए र बाँचेकाहरू नेपाली राजनीतिलाई डोहोर्‍याउने ठाउँमा पुगे । राज्य संयन्त्रको  विभिन्न स्थान ओगटे । यो साह्रै ठूलो उपलब्धि थियो तर आदर्श कहाँ पुग्यो ? जुन तत्त्व वा पक्षले उनीहरूलाई राजनीतिमा धकेलेको थियो, ती सबै गौण भए । हिजोआज आदर्शको कुरा लाचारी र फगत बुद्धि विलास मानिन्छ । केही गर्न नसक्ने अर्थात् ठूलो ओहोदा, शक्ति र प्रतिष्ठा प्राप्त गर्न नसक्नेहरूको रोदन र लघुताभाष ठानिन्छ । कहाँ पुग्यो समाज ? र, अझ कता जाँदैछ ? एउटा कुरा हामी कहिल्यै नबिर्सौं कि हामीले खास आदर्शलाई अनुशरण नगरेको भए आज नेपाल नाम गरेको देश बाँकी रहँदैनथ्यो ।

विद्यार्थी संगठनहरूको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष संगठन हो । संस्थामा आबद्ध लाखौं सदस्यहरूको ऊर्जा, क्षमता र विधायक गतिविधि नै समष्टिमा संगठन हो । यसैबाट संगठनको व्यक्तित्व झल्किन्छ । प्रवचन, व्याख्या, विश्लेषण र दौडधूप मात्रले संगठन प्रमाणित हुँदैन । यतिबेला हामी के गर्दैछौं ? हाम्रा सदस्य कति छन् ? के गर्दैछन् ? उनीहरूको दैनिकी के हो ? क्षमता के हो ? यसमा हाम्रो दृष्टि पुगेको छ ? हाम्रा संस्थागत दायित्व नियमित छन् त ? हामीसँग चित्तबुझ्दो जवाफ छैन । हामी अराजकता र मनोगत गतिविधिलाई संगठनको नाम दिँदैछौं ।

त्यसैले आजको संक्षिप्त चर्चामार्फत भन्न खोजेको कुरा के हो भने विद्यार्थी संगठनहरू नेपालका राजनीतिक दलजत्तिका पनि रहेनन् । दलहरूले थोरै भए पनि संस्थागत क्रियाकलाप सञ्चालन गर्दछन् तर विद्यार्थी संगठनहरू त दलका छायाँ प्रमाणित भएका छन्, मौलिकता गुमाएका छन्, जसबाट समाजले आशा गर्न छाडिदिएको छ । समाजको उन्नत शक्ति र चेतनशील जमातको संगठित समूहको क्रियाकलापबाट नेपाली जनमत लगभग पूर्णतया निराश छ ।

स्ववियु निर्वाचन नजिकिएको छ । विद्यार्थी संगठनका लागि अन्तिम परिक्षण हो यो । यस निर्वाचनमा संगठनहरूले खडा गर्ने उम्मेदवार, उम्मेदवार चयनको प्रक्रिया र निर्वाचन प्रचारको गुणस्तरले उनीहरूको भविष्य निर्धारण गर्नेछ ।

 भविष्यमा बाँकी छलफल गर्दै गरौंला, आफ्नो जन्मदिवसको दिन विद्यार्थी संगठनहरूलाई निजी स्वत्व र पहिचानको पुनःस्थापना तथा सांगठनिक जीवनको पुनरुत्थानको धेरै–धेरै शुभकामना छ !

कात्तिक २४, २०८०

राजधानी काठमाडौंबाट कयौं सय माइल टाढा रहेका जाजरकोट र रुकुम पश्चिम यतिबेला भूकम्पले इतिहासकै सर्वाधिक पीडामा छन् । गोधूलि साँझसँगै ओठ काँप्ने जाडो शुरू हुन थाल्छ । आमाको मजेत्रोमा लपेटिएका बच्चाहरू चि...

असोज ३०, २०८०

आज ‘सबैका लागि मर्यादित जीवन’ को आदर्श वाक्यसाथ अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस मनाइँदै छ । भोक, रोग, अभाव र आवश्यकता पूरा भएपछि मात्र मानवीय मर्यादा पाउन सकिन्छ । नेपालमा गरिबी र असमानताका विभि...

कात्तिक ३०, २०८०

केही वर्षअघि विद्वान प्राध्यापक डा. अभि सुवेदीले कान्तिपुरमा लेख्नुभएको एउटा प्रसंगबाट आजको चर्चा शुरू गर्नु उपयुक्त हुनेछ । त्यस प्रसंगमा नेपाली कांग्रेसका वर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्व प्रधानमन्त्रीको हैस...

फागुन २८, २०८०

उमेरले ३५ वर्ष पुग्नै लाग्दा मैले लोकसेवा आयोगको फाराम भरें । ३५ वर्ष कटेको भए फाराम भर्न पाउँदैनथें, तर नियुक्ति लिँदा भने ३५ वर्ष कटिसकेको थिएँ । लोकसेवा आयोगको सिफारिशअनुसार क्षेत्रीय सिञ्चाइ निर्देशनालयले...

मंसिर ३, २०८०

मखमली फुल्दा, मार्सी धान झुल्दा बहिनी आउने छिन्,​ दैलाको तस्वीर छातीमा टाँसी आँसु बगाउने छिन् .....।  हाम्रो समयका चर्चित गायक नारायण रायमाझीको ‘नमुछे आमा दहीमा टीका’ बोलको गीत नि...

पुस ११, २०८०

नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, विशेषतः निजामती सेवामा व्यावसायिक सदाचारिता विकास भएन भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्दै आएको छ । कर्मचारीमा स्वाभाविक रूपमा हुनुपर्ने कार्यसम्पादनलाई व्यवस्थित बनाउने सीप, संस्कार र अनुभवजन्य...

दृष्टिकोण

दृष्टिकोण

साउन ५, २०८१

गीतामा कृष्णले भनेका छन्– ‘जे भएको छ राम्रै भएको छ, जे हुनेछ राम्रै हुनेछ ।’ सुन्दा आश्चर्य लाग्न सक्छ, यस्तो कसरी हुन्छ ?  हुन सक्छ, कसैको विवाह हुँदैछ राम्रै भयो । घरगृहस्थी बन्नेछ राम्...

कांग्रेस–एमाले समीकरण : संकटमा एकसाथ, नीति–एजेन्डका आधारमा प्रतिस्पर्धा

कांग्रेस–एमाले समीकरण : संकटमा एकसाथ, नीति–एजेन्डका आधारमा प्रतिस्पर्धा

साउन २, २०८१

जनमतप्राप्त पहिलो र दोस्रो दलबीचको सत्ता समीकरण सोमबारदेखि औपचारिकरूपमा अघि बढेको छ । पहिलो दलले सरकार चलाउने र दोस्रो दल प्रमुख प्रतिपक्षमा रहने सामान्य संसदीय अभ्यास हो । संसदीय इतिहासमा पहिलो र दोस्रो...

भगवान् भेटिने सूत्र

भगवान् भेटिने सूत्र

असार २९, २०८१

भगवान्‌का कुरा गर्ने धेरै छन् तर भगवान् कस्ता हुन्छन् त्यो भने कसैलाई पनि थाहा छैन । भगवान् कस्ता हुन्छन् भनेर सोध्ने हो भने शायद सबै निरुत्तर नै रहने छन् । हदैभए भगवान् भगवान्जस्तै हुन्छन् भन्नेसम्म फेला पर्ला...

x