सन् २०१९ मा इटालियन कलाकार मौरिजियो क्याटेलनले भित्तामा टेप लगाइएको एउटा साधारण केराको कलाकृति अमेरिकाको ’बेसल मायमी बिच’ मेलामा एक लाख २० हजार डलरमा बिक्री गरेका थिए । यसले त्यतिबेला तहल्का मच्चाएको थियो । 

’कमेडियन’ शीर्षकको यस कलाकृतिले त्यतिबेला सामाजिक सञ्जालदेखि समाचार पत्रिका र टेलिभिजन च्यानलसम्म सबैलाई झक्झक्यायो । 

अहिले फेरि यही कमेडियनले एक करोड अमेरिकी डलर (नेपाली रुपैयाँ सवा अर्बभन्दा माथि) सम्मको अनुमानित मूल्यसहित बजार तताउने तयारी गरेको छ । यसलाई पुनः लिलामी वेबसाइट ’सोथबिज’ले आगामी नोभेम्बरमा न्युयोर्कमा पुनः बिक्रीमा राख्दैछ ।

यस कलाकृतिमा एउटा साधारण केरा र एउटा टेपको रोल रहेको छ । यससँगै कलाकृतिको प्रमाणपत्र र स्थापना गर्ने आधिकारिक निर्देशिका पनि खरिददारलाई दिइन्छ । तर यहाँ मुख्य कुरा भौतिक सामग्री होइन, कलाकृतिको अवधारणा हो । 

सोथबिजका प्रवक्ताले ’कमेडियन’ एक अवधारणात्मक कलाकृति रहेको बताएका छन् । यसका भौतिक सामग्रीहरू (टेप र केरा) प्रत्येक प्रदर्शनमा नयाँ सामग्री प्रयोग गरेर प्रतिस्थापन गरिने उनको भनाइ छ ।

सन् २०१९ को मायमीमा भएको आर्ट मेलापछि यो कलाकृति विश्वभरि चर्चाको विषय बनेको थियो । त्यहाँ यो प्रस्तुत हुँदा यसलाई हेर्न भीड जम्मा भएको थियो । 

तर प्रदर्शनीमा एउटा रोचक घटना भएको थियो । कलाकार डेभिड डाटुनाले यो टेपमा टाँसिएको केरा झिकेर खाएका थिए । उनले यस्तो कलालाई भौतिकताविरोधी प्रदर्शनको रुपमा व्याख्या गरेका थिए । 

पछि यो कलाकृतिलाई दक्षिण कोरियाको राजधानी सियोलस्थित लियम म्युजियम अफ आर्टमा पनि प्रदर्शन गरिएको थियो । त्यहाँ पनि एक विद्यार्थीले केरा झिकेर खाएको घटना भाइरल भएको थियो । ती विद्यार्थीले केरा खाएर बोक्रा टाँसिदिएका थिए । 

ती विद्यार्थीलाई भोक लागेका कारणले केरा खानुपरेको ग्यालरीले बतायो र पुनः ताजा केराको प्रयोग गरेर यसलाई प्रतिस्थापित गर्यो ।

सार्वजनिक मूल्यांकन र पुनः लिलामी

’कमेडियन’लाई लिलामीमा राखेर यसले कलाको मूल्यमा अझ गहिरो बहस शुरू गराएको छ । सोथबिजले यसलाई ’कलाकार र हाम्रो पुस्ताका लागि निर्णायक कलाकृति’ भनेर वर्णन गरेको छ । 

यो कलाकृतिलाई पहिलोपटक लिलामीमा राखिँदैछ, जसले थप उत्सुकता जगाएको छ । यसलाई न्युयोर्कमा प्रदर्शन गरिसकेपछि विश्व यात्रामा पठाइनेछ र यसले लन्डन, पेरिस, मिलान, हङकङ, दूबई, ताइपेई, टोकियो र लस एन्जलस घुम्न पाउनेछ । 

आगामी नोभेम्बर २० मा न्युयोर्कमा हुने यस लिलामीमा यस कलाकृतिको वास्तविक मूल्य कति पुग्छ भन्ने विषयले सबैको ध्यान खिचेको अमेरिकी सञ्चारमाध्यम सीएनएनले जनाएको छ । 

यो केवल एउटा टेप लगाइएको केरामात्रै नभएर कलाको मूल्य र समाजको मूल्यांकनसम्बन्धी बहसको प्रतीक रहेको भन्दै बहस शुरू भएको छ ।