२८ असार २०८३, आइतबार
अभिभावकविहीन बालबालिकालाई विद्यालयमा टिकाउन मोरङका दुई पालिकाले नयाँ अभ्यास गरेका छन् । अभिभावक गुमाएका विद्यार्थीको पठनपाठनमा असर पुग्न नदिने उद्देश्यले मोरङका दुई पालिकाले फरक अभ्यास गरेका हुन् ।
मोरङको मिक्लाजुङ गाउँपालिका र लेटाङ नगरपालिकाले विशेष छात्रवृत्ति कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छन् । अभिभावक नहुँदा बालबालिकाहरूमा पारिवारिक र सामाजिक जिम्मेवारी बढ्ने, त्यसले बिचमै पढाइ छोड्नुपर्ने समस्या आउने र पठनपाठन र सामाजिक व्यवहारमा पनि असरपन सक्ने भएकोले दुई पालिकाले त्यस्ता विद्यार्थीको पढाइमा सहजीकरण गरिरहेका छन् ।
आमा वा बाबुमध्ये कुनै एक र दुवै अभिभावक नभएका बालबालिकाहरूको संख्या मिक्लाजुङ गाउँपालिकामा भने उच्च रहेको पाइएको छ । मिक्लाजुङ गाउँपालिकामा ३८ सामुदायिक विद्यालय छन् । त्यहाँका विद्यालयमा ५ हजार ९०० विद्यार्थी अध्ययन गर्छन् । तीमध्ये ८१० जना अभिभावक गुमाएका बालबालिका रहेको पालिकाले जनाएको छ । शिक्षा शाखाले दिएको तथ्यांकअनुसार १४ प्रतिशत विद्यार्थीका अभिभावक छैनन् ।
गाउँपालिकाको शिक्षा शाखाले विगत पाँच वर्षदेखि अभिभावक गुमाएका बालबालिकाहरूको उज्यालो भविष्यका लागि शिक्षकलाई नै सारथि बनाउने अभ्यास गरिरहेको शिक्षा शाखाका अधिकृत काशिनाथ खनालले बताए ।
गाउँपालिकाले संकलन गरेको तथ्यांकअनुसार अभिभावकविहीन बालबालिको संख्या हरेक वर्ष बढ्दै गएको देखिन्छ । २०७६ सालमा ६१० जना विद्यार्थीहरू अभिभावकविहीन थिए भने २०७७ मा त्यो संख्या बढेको छ । एक शैक्षिक सत्रमा १०७ जना विद्यार्थी बढेका छन् ।
२०७७ मा ७१७ जना विद्यार्थी अभिभावक नभएका पुगेका थिए । २०७८ मा ७६८, २०७९ मा ८६१, २०८० मा ७६८ र २०८१ मा ८१० जना अभिभावकविहीन बालबालिका रहेको शिक्षा शाखा प्रमुख खनालले बताए । अभिभावक गुमाएकाहरूमध्ये सबैभन्दा धेरै संख्या आमा गुमाएका बालबालिकाहरू रहेका छन् ।
यसवर्ष (२०८१ मा) गाउँपालिकाका विद्यालयमा अध्ययनरत ८१० मध्ये १२२ विद्यार्थीका आमा र बाबु दुवै जना छैनन् भने ६८८ जनाले आमा र बाबुमध्ये एक जनालाई गुमाएका छन् । एक जना अभिभावक गुमाएका ६८८ मध्ये ३७५ जना आमा गुमाएका बालबालिकाहरू त्यहाँका विद्यालयमा अध्ययनरत रहेका छन् । जसमध्ये ७९ जना बालबालिकाको आमाको मृत्यु भएको हो भने बाँकी २९६ जना बालबालिका आमाले छोडेर गएका कारण अभिभावकविहीन बनेका हुन् ।
पालिकामा ३१३ बालबालिकाले दुई अभिभावकमध्ये बाबु गुमाएका छन् । जसमा १२१ बालबालिकाको बाबुको मृत्यु भएको हो भने १९२ जना बाबुहरू बेखबर भई बेपत्ता भएका कारण बालबालिकाहरू अभिभावकविहीन छन् ।
वैदेशिक रोजगारीमा गएर उत्तै बेपत्ता भएका, दोस्रो विवाह गरेर सम्पर्कमा नरहेका बाबुहरूको संख्या पनि उल्लेख्य देखिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । मिक्लाजुङका ३८ मध्ये २५ सामुदायिक विद्यालयहरूमा अभिभावक गुमाएका विद्यार्थीहरू अध्ययन गरिरहेको पाइएको छ ।
अभिभावक गुमाएका बालबालिकाहरूको रेखदेख, उनीहरूको निगरानी र उनीहरूलाई अध्ययनमा सहयोग पुग्ने काममा गाउँपालिकाले चासोका दिएको छ । ती विद्यार्थीहरूलाई गएको शैक्षिक सत्र २०८१ मा ५ लाख रुपैयाँ छात्रवृत्ति रकम प्रदान गरेको थियो भने विभिन्न अवसरहरूमा उनीहरूलाई सहयोग गरेको शिक्षा शाखाका प्रमुख खनालले जानकारी दिए । गाउँपालिकाले त्यस्ता विद्यार्थीहरूलाई ध्यान दिन र बढी माया गर्न शिक्षकहरूलाई निर्देशनसमेत दिने गरेको छ ।
समाजमा बढ्दो सम्बन्ध विच्छेदका घटना, छोराछोरी छोडेर बेपत्ता हुने प्रवृत्ति, दोस्रो विवाह गरेर हिँड्नेजस्ता समस्या बढ्दै जाँदा बालबालिकाहरूले अभिभाव गुमाउन परिरहेको कारुणिक अवस्था गाउँपालिकाको अध्ययनबाट उजागर भएको हो ।
गाउँपालिकाले शिक्षाको सुधारका लागि पूर्वाधार निर्माण, शिक्षण सिकाइमा सुधार गर्नुका साथै विद्यार्थीहरूको अवस्था विश्लेषण गरेर उनीहरूलाई आवश्यक सहयोग र समन्वय गर्ने काम गरिरहेको गाउँपालिकामा उपाध्यक्ष दिनेश पौडेलले बताए ।
अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको अध्ययन र सिकाइ उपलब्धिमा फरक पर्ने भएकोले गाउँपालिकाले त्यस्ता बालबालिकाहरू खोजी गरेर उनीहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने, विद्यालयमा सहयोग गर्ने, उनीहरूको निगरानी गर्ने र सकेसम्म माया गरेर अभिभावकत्व प्रदान गर्ने गरेको उनले बताए ।
लेटाङमा शिक्षामा नवीन कार्यक्रम
शिक्षा क्षेत्रमा नगरपालिकाले ‘बालिका शिक्षा बचत कार्यक्रम’ सञ्चालन गरेको छ । २०७९ असोज १ गतेदेखि जन्मेका वडा नम्बर १, ७ र ८ का पहाडी भेगमा जन्मेका बालिकाहरूलाई जन्मनेवित्तिकै वार्षिक २ हजारका दरले १६ किस्तासम्म बचत गरिदिने व्यवस्था गरिदिएको मेयर भुपेन्द्र लावतीले बताए ।
१६औं किस्तापछि उनीहरू १२ कक्षा पढ्ने उमेरमा हुने र बचत सहितको ब्याज सहितको रकम प्राप्त गर्ने उनले बताए । यी तीनवटा वडाहरू भूगोलमा विकट छन् ।
पहाडी भूगोलमा पढ्ने विद्यार्थीहरूले समयमै विद्यालय छाड्ने गरेका छन् । यस कार्यक्रममा सहभागी हुन केही सर्तहरू पनि राखिएका छन् । परिवारमा दुई वटा बच्चा मात्र हुनुपर्ने (तेस्रोले यो सुविधा नपाउने), बालविवाह नगर्ने, विद्यालय नछोड्ने, स्वास्थ्यसम्बन्धी सबै मापदण्ड पालना गर्नुपर्नेजस्ता सर्तहरू छन् । हालसम्म ४७ जना बालिका यस कार्यक्रममा सहभागी भएका छन् ।
पहाडी क्षेत्रका बालिकाहरूले विद्यालय छाड्नु पर्ने बाध्यताको अन्त्य गर्ने उद्देश्यले यो कार्यक्रम राखिएको नगरपालिकाले जनाएका छन् । त्यसैगरी, बाबु–आमाको मृत्यु भएका बालबालिकालाई १२ कक्षासम्म वार्षिक ३६ हजारसम्म छात्रवृत्ति प्रदान गर्ने गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।
जसबाट हाल ९ जना विद्यार्थी लाभान्वित भइरहेका छन् । उर्लाबारीको मदन भण्डारी प्राविधिक शिक्षालयसँगको सहकार्यमा विद्यार्थीहरूलाई प्राविधिक शिक्षाको अवसर पनि प्रदान गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।
पालिकाले विद्यार्थीको पढाइका लागि खर्च व्यहोर्ने र विद्यार्थीले पढेपछि कमाएर ऋण तिर्ने व्यवस्था मिलाइएको नगरपालिकाले जनाएको छ । प्राविधिक विषय पढ्न नगरपालिकाले प्रोत्साहन गरेको हो ।
लेटाङ मिक्लाजुङ तिरका धेरै बालबालिका पढ्दा पढ्दै विद्यालय छाड्ने गरेका छन् । बालविवाह रोक्न पालिकाले यो अभियान थालिएको पालिकाहरूले जनाएका छन् ।
