भारतले यसै वर्ष २ बिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको सैन्य ड्रोन खरिद गर्ने तयारी गरेको छ । भारतको इतिहासमै यो सबैभन्दा ठूलो ड्रोन खरिद सम्झौता हुने रोयटर्सले जनाएको छ । 

भारतीय सरकारसँग मिलेर काम गरिरहेको एक उद्योगले समाचार एजेन्सी रोयटर्सलाई दिएको जानकारीअनुसार यो योजना अहिले उन्नत (अन्तिम) चरणमा पुगेको छ। सम्झौता भएको १८ देखि २४ महिनाभित्र यी ड्रोनहरूको आपूर्ति (डेलिभरी) शुरू हुने अपेक्षा गरिएको समाचारमा उल्लेख छ । 

ड्रोन फेडरेशन अफ इन्डियाका अध्यक्ष स्मित शाहका अनुसार हालैका दिनमा सरकारले ट्याक्टिकल क्लास (रणनीतिक) ड्रोनका लागि ३१३ मिलियन डलरको अर्डर दिएको थियो। तर, आगामी चरणमा यो खरिद प्रक्रियामा ठूलो उछाल आउनेछ । उनका अनुसार ५५० भन्दा बढी ड्रोन कम्पनीहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने संस्थाले सरकारसँग निकै नजिक रहेर काम गरिरहेको छ। 

शाहका अनुसार देशको तत्कालीन परिचालन आवश्यकतालाई पूरा गर्न यो नयाँ अर्डर द्रुत-मार्गी खरिद प्रक्रिया (फास्ट-ट्र्याक प्रोक्युरमेन्ट रूट) बाट अगाडि बढ्न सक्छ, जसको डेलिभरी २४ महिनाभित्रै आवश्यक पर्नेछ। यद्यपि, रोयटर्सले पहिलो पटक सार्वजनिक गरेको सम्भावित खरिद अर्डरका बारेमा भारतको रक्षा मन्त्रालयले भने तत्काल कुनै टिप्पणी गरेको छैन।

भारतले ड्रोन क्षमता बढाउनुको मुख्य कारण गत वर्षको मे महिनामा आफ्नो मुख्य प्रतिद्वन्द्वी पाकिस्तानसँग भएको भिडन्तलाई मानिएको छ। त्यसबेला दुवै पक्षले पहिलो पटक ठूलो सङ्ख्यामा मानवरहित हवाई सवारी साधन तैनाथ गरेका थिए, जसले कम लागतका ड्रोनहरूको आक्रामक क्षमता र महत्त्वलाई उजागर गरेको थियो।

यसबाहेक, युक्रेन र इरानमा भइरहेका द्वन्द्वहरूले विश्वभर नै ड्रोनको प्रयोगलाई तीव्र बनाएका छन्। यसले ड्रोन उत्पादनको लागत घटाउनुका साथै युद्धको मैदानमा रणनीतिक स्वरूप नै बदलिदिएको छ। 

यसअघि मार्च महिनामा रक्षा मन्त्रालयले यातायात विमान, मिसाइल प्रणाली र "रिमोटली पाइलटेड स्ट्राइक एयरक्राफ्ट" अर्थात् सशस्त्र ड्रोन खरिदका लागि कुल २.३८ ट्रिलियन भारुको प्रस्ताव स्वीकृत गरेको थियो, यद्यपि त्यसमा ड्रोनका लागि मात्र कति रकम छुट्याइएको छ भन्ने स्पष्ट पारिएको थिएन।

पाकिस्तानसँगको भिडन्तपछि निगरानी र आक्रमण क्षमतामा देखिएका कमजोरीहरूलाई सुधार्न नयाँ दिल्लीले हालैका वर्षहरूमा आफ्नो परम्परागत र ढिलो हुने रक्षा खरिद प्रक्रियामा व्यापक सुधार गरेको समाचारमा उल्लेख छ । भारतले रक्षा खरिद प्रक्रिया (डिफेन्स एक्विजिसन प्रोसिजर) अन्तर्गत आपत्कालीन खरिद अधिकार र द्रुत प्रयासहरूको सहारा लिन थालेको छ, जसले वर्षौँ लाग्ने प्रक्रियालाई केही महिनामा सीमित गरिदिएको छ।

हाल भारतमा ड्रोन र यसका पाटपुर्जाहरू बनाउने ६०० भन्दा बढी कम्पनीहरू छन्, जसमध्ये १०० भन्दा बढी रक्षा क्षेत्रमा मात्र केन्द्रित छन्। यसमा अडानी ग्रुप, लार्सन एन्ड टुब्रो र टाटा एड्भान्स सिस्टम्स जस्ता ठूला औद्योगिक घरानादेखि लिएर आइडियाफोर्ज, न्युस्पेस रिसर्च र एस्टेरिया एरोस्पेस जस्ता स्टार्टअपहरू सामेल छन्। यी कम्पनीहरूले निगरानी, ढुवानी (लजिस्टिक्स), लोइटरिङ मुनिसन (आत्मघाती ड्रोन), प्रिसिजन-स्ट्राइक (सटीक आक्रमण) र महत्त्वपूर्ण पाटपुर्जा प्रणालीहरू निर्माणमा काम गरिरहेका छन् ।