×
Bajaj Top
Khukuri
FONEPAY

ज्यानमारा धूलो: यसरी खाँदैछ काठमाडौंवासीलाई !

कात्तिक २०, २०७४

NTC
TVS INSIDE
काठमाडौं, ३ पुस — काठमाडौंको बसाइ आमनेपालीलाई पछिल्ला वर्षहरूमा निकै कष्टकर भइरहेको छ । यो त पक्कै महसूस गर्नुभएको होला । यसको प्रमुख कारण हो — धूलो ।

सानो काम परेर बाहिर निस्कियो भने घर/डेरामा फर्किंदा नाक, कान, आँखा, कपाल तथा कपडालाई धूलोले छपक्कै छोपेको हुन्छ । नाक, कान, कपाल जता मुसारेपनि धूलो झर्न थालिहाल्छ । घरको छतमा सुकाएको लुगामा समेत धूलो जमेको हुन्छ ।

‘फोक्सो सुनिने, घाँटी खसखसाउने, रुघाखोकी लाग्ने सहितका अरू जटिल समस्या आउँछन्,’ इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान पुल्चोकमा जलवायु परिवर्तन तथा विकास विषयका प्राध्यापक बालकृष्ण सापकोटा भन्छन्, ‘बूढाबूढी तथा बालबालिका अहिलेको धूवाँधूलोबाट निकै प्रभावित छन्, अहिले वयस्कहरूलाई पनि यसले असर गरिरहेको छ ।’

निजामती कर्मचारीहरूका लागि खोलिएको अस्पताल ‘सिभिल हस्पिटल’का चिकित्सक लक्ष्मण भुसालका अनुसार, उपत्यकाका वासिन्दाहरू अन्यत्र बसोवास भएकाहरूभन्दा बढी रोगी भएको बताए । काठमाडौंको हावामा धूलोका कणहरू बाक्लो भएको कारण सास फेर्न गाह्रो हुने र दमका बिरामीलाई थप समस्या भइरहेको उनले बताए ।

‘पहिलेदेखि नै समस्या भएकाहरूलाई समस्या झन् बढेर जान्छ,’ उनले भने, ‘नयाँ मान्छेहरूलाई चाहिँ पछि फोक्सो सम्बन्धी समस्या हुने डर हुन्छ ।’ उनले सामान्य अवस्थामा भन्दा काठमाडौंमा धूलोको मात्रा बढी भएकोले अहिलेको काठमाडौंको बसाइ अस्वस्थकर भएको बताए ।



विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौंमा सामान्य अवस्थामा भन्दा अहिले चार गुणा बढी धूलोका कणहरू मडारिरहेको छ भनी वातावरणविद् सापकोटाले बताए । ‘अहिले बिहान र साँझ काठमाडौंको शहरी क्षेत्रका बाटोमा हिँड्नु निकै खतरनाक छ,’ उनले भने, ‘कसरतहरू पनि घरमा नै गर्दा राम्रो हुन्छ ।’

अचेल घरबाट बाहिर निस्कन साह्रै गाह्रो भइरहेको छ । धूलो मात्रै होइन काठमाडौंका केही मुख्य चोकहरूमा आजभोलि निकै बाक्लो सवारी व्यस्तता (जाम) हुन्छ । धूलोको समस्या त चोकहरूमा पनि उस्तै हो ।

अझ त्यसमाथि जाडोको याममा ठाउँठाउँमा आगो बालेर ताप्ने चलनले पनि धूवाँको परिमाण बढाइराखेको छ ।
सडक निर्माण र विस्तारका महिनौंदेखि चलिरहेका कामहरू चालू रहनाले सडकमा धूलोको पत्र बाक्लिँदै गएको छ ।

यसले बसमा यात्रा गर्नेदेखि लिएर बटुवासम्म सबैलाई दिनदिनै प्रभावित पारिरहेको छ ।
त्रिपुरेश्वरदेखि कलंकी हुँदै थानकोट र कोटेश्वरबाट बानेश्वर हुँदै थापाथली सडक फराकिलो पार्ने काम धमाधम भइरहेको छ ।

केही साँघुरा गल्ली गल्छेडाहरूमा पनि यस्ता विस्तारका गतिविधि चलिरहेका छन् ।
विगत ६ महिनादेखि यी सडकहरूमा काम भइरहेको सडक विभागका महानिर्देशक देवेन्द्र पौडेलले बताए ।
‘सडक स्तरोन्नतिको कारणले धूलो उडिरहेको छ, निर्माण क्रममा यस्तो स्थिति बाध्यता नै हो,’ उनले भने, ‘चालू चरण पूरा हुन अझै ६ महिनादेखि एकवर्षको समय लाग्न सक्छ ।’

धूलोधूवाँको अर्को स्रोत भएको छ मेलम्चीको पानीका लागि पाइप बिछ्याउने काम । काठमाडौंवासीले मेलम्चीको पानी पिउने सपना पालेको धेरै वर्ष भइसक्यो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईदेखि शुरु भएको मेलम्चीको पानीको ठट्टा अहिलेसम्म पनि छ । तर हालैका वर्षहरूमा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको काम केही अघि बढेकोले ठट्टाको चरण पार भएझैं देखिन्छ ।

विगत एकवर्षमा परियोजनाले सुरुङ निर्माणमा तीव्रता दिएको छ भने परियोजना कार्यान्वयन निर्देशनालयले काठमाडौं उपत्यकामा खानेपानीको पाइप बिछ्याइरहेको छ । निर्देशनालयले सडक र किनाराका पैदलयात्रु हिँड्ने पेटी खन्ने र पाइप गाड्ने काम गरिरहँदा धूलोको असर मात्र होइन, हिँडडुल गर्न समेत यहाँका बासिन्दालाई निकै गाह्रो भएको छ ।

खासगरी विद्यालय जाने बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक अप्ठेरोमा परेको दृश्य यत्रतत्र देखिन्छ ।
अनि अर्को विषय हो काठमाडौंमा बिछ्याउन थालिएको दूरसञ्चार सेवाको लागि अप्टिकल फाइबर । जमीन खनेर बिछ्याउन थालिएको अप्टिकल फाइबरको कारणले पनि धूलोधूवाँको घनत्व टड्कारो रूपमा बढेको छ ।
त्यसमाथि त्रिपुरेश्वरदेखि कलंकी हुँदै थानकोटसम्मको सडकलाई सडक विभागले अहिले फराकिलो र सहज पारिरहेको छ ।

पौडेलका अनुसार छिटोमा आउँदो जेठ—असारसम्ममा स्तर उन्नतिको काम सक्ने तयारी छ । तर यो काम पूरा गर्न एकवर्षसम्म पनि लाग्ने सक्ने उनले बताए ।
‘विदेशमा पर्खालले छेकेर सडक विस्तार गर्छन्, हामीकहाँ त्यो प्रचलन नै छैन,’ उनले भने, ‘हामीकहाँ निर्माणको बेला जहाँ पनि धूलै मात्र हुन्छ ।’

पौडेलले सडक विस्तार मात्रै नभएर मेलम्चीको पाइप र अप्टिकल फाइबरले पनि धूलो उत्पादन गरिरहेको बताए । खासगरी मेलम्चीको पाइप र अप्टिकल फाइबरको कारणले धूलोधूवाँ भएको हो भन्ने पौडेलको दाबी छ । उनले थपे, ‘उनीहरूसँग धूलोको समस्या कसरी समाधान गर्ने भनेर छलफल पनि चलिरहेको छ ।’

धूलोले हिँड्न मात्रै अप्ठ्यारो गराएको छैन, उपत्यकावासीको स्वास्थ्यमा पनि नकारात्मक असर पु—याइरहेको छ । नाक र मुखबाट धूलो सिधै शरीरमा पसिरहेको हुन्छ ।
अरू निकायको तुलनामा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको काम धेरै ठाउँमा भइरहेकोले त्यसबाट धेरै धूलो उत्पन्न भइरहेको छ ।

मेलम्ची खानेपानी परियोजना अन्तर्गत योजना कार्यान्वयन निर्देशनालयले काठमाडौं उपत्यकामा २०७० को असार साउनदेखि पाइप बिछ्याउने काम गरिरहेको छ । निर्देशनालयका अनुसार विभिन्न आठवटा निर्माण व्यवसायीहरूसँग फरक फरक सम्झौता गरेर एकैचोटि काम भइरहेको छ ।

निर्देशनालयका प्रमुख रितेश खत्रीका अनुसार २०७४ सालको फागुनसम्ममा जारी सबै कामहरू सम्पन्न हुनेछन् । तर उद्देश्य चाहिँ असोजबाटै पानी वितरण गर्ने राखिएको छ । उनले मेलम्चीको पानी सुन्दरीजलमा आउनेबित्तिकै पानी घरघरमा पु—याउनुपर्ने भएकोले तीव्र गतिमा काम भइरहेको बताए ।

कतिपय कुरा काबुबाहिरको कारणले भएको छ तापनि हाम्रो परियोजनाको कारणले सर्वसाधारणमा पर्न गएको असुविधाप्रति हामी सचेत छौं र यसबापत क्षमायाचना पनि गर्दछौं भनी खत्रीले बताए । ‘हामीले ठेकेदारहरूलाई सकेसम्म चाँडो पाइपका लागि खनिएको खाडल पुर्न भनेका छौं,’ उनले भने, ‘कम्तीमा तीन दिन चाहिँ पाइप राखेपछि परीक्षण गर्नुपर्ने भएकोले समय लाग्छ ।’ उनले आफूहरूले काम गरेपछि खनेको ठाउँको सडकलाई जस्ताको त्यस्तै बनाइदिने बताए ।

उनका अनुसार २०७५ सालको साउनदेखि काठमाडौंका केही बाँकी ठाउँमा पाइपलाइन बिछ्याउने काम हुनेछ । ‘कलंकी, महाराजगञ्ज र रानीपोखरी क्षेत्रमा फेरि पाइप राख्ने काम शुरु हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसबेला पनि केही धूलो त हुन्छ नै, तर अहिले जस्तो चाहिँ हुँदैन ।’

वातावरण विज्ञहरूका अनुसार अहिले काठमाडौंमा २.५ पार्टीकल म्याटर (पीएम) हरू धेरै छन् । यिनलाई सामान्य भाषामा धूलोका कण भनेर बुझ्दा हुन्छ । मुखबाट भित्र छिर्ने कणहरू सबै फोक्सोमा जाँदैनन् तर यी २.५ पिएमहरू सिधै फोक्सोमा गएपछि भने असर गर्न थाल्दछन् ।

सापकोटाका अनुसार यसबीचमा दुई दिन हावा चल्यो भने काठमाडौं उपत्यकामा पनि दिल्लीमा केही हप्ताअघि देखिएको जस्तो विकराल समस्या देखिन सक्छ । केही समयअघि दिल्ली शहर तुवाँलोको कारणले पूरै अन्धकारमय भएको थियो ।

पानी परेको खण्डमा भने यहाँका वासिन्दाले केही राहत पाउनेछन् ।
Sanima Bank
morang Auto yamaha

Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
shivam island
Vianet communication
IME BANK INNEWS
LAxmi BAnk
JYOTI
Kumari
TATA Below
NLIC
Mega Bottom
माघ ८, २०७८

मोरङको बेलबारीका सन्तोष प्रसाई पढाइ सकेर जागिरको खोजीमा लागेका थिए । धरानको इन्जिनीयरिङ कलेजबाट मेकानिकल इन्जिनीयरिङ गरेका  प्रसाई आफ्नो पढाइसँग सुहाउँदो जागिरको खोजीमा थिए । तर उनले पढाइसँग मिल्द...

माघ १, २०७८

समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका हेटौंडा–४ का प्रकाश सुवेदी बट्टाई चरापालक किसान हुन् । ३६ वर्षीय प्रकाश स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले उपयुक्त मानिने बट्टाई चराको अण्डा र मासु बेचेर व्यवसायी बनेका छन् ।   प्रक...

माघ १, २०७८

विभिन्न ‘प्रोजेक्ट’को सिलसिलामा मेघनाथ आचार्य झण्डै ३ दशकअघि थाइल्यान्ड (बैंकक) पुगेका थिए । ‘लुम्बिनीबाट आएको हुँ’ भनेर परिचय दिँदा त्यहाँका नागरिकले उनका खुट्टा ढोगेपछि उनी सोचमग्न भ...

माघ ८, २०७८

लोकेन्द्र भण्डारी लुम्बिनी क्षेत्रका चर्चित भलिबल खेलाडी हुन् । राष्ट्रिय भलिबल खेलाडी तथा ‘लेबल वान कोच’ भण्डारीलाई कोरोना महामारीले यस्तो असहज परिस्थति सिर्जना गरिदियो, आफ्नै गर्भवती पत्नी शोभा र पेटक...

माघ ७, २०७८

अधिकांश नेपाली विदेश जान मरिहत्ते गर्छन् । अझ अस्ट्रेलिया, अमेरिका, क्यानडा जान भनेपछि लाखौं खर्च गर्न पनि तयार हुन्छन् । हजारौं नेपाली विद्यार्थी भिसामा अस्ट्रेलिया पुगेका छन् । कतिले तै उतै घरजम बसाइसके । ...

माघ २, २०७८

उतिबेला तिब्बतबाट हिँडेर मुस्ताङको लोमान्थाङ हुँदै पोखरा झर्दा बाटोमै जन्मिएकी आफ्नी आमाको कथाले ३८ वर्षीया हिसी छोइडेनलाई आज पनि झस्काउँछ । तिब्बतबाट करीब एक हप्ताको पैदल यात्रापछि हिसीकी आमा मिगमार ...

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

माघ ५, २०७८

विश्वविख्यात अर्थशास्त्री एवं कूटनीतिज्ञ चाणक्यले लक्ष्य प्राप्तिका केही प्रमुख सूत्र बताएका छन्। अरू सबैलाई तपसिलमा राख्न सकिन्छ, तर एउटा सूत्रलाई कहिल्यै पनि विस्मृत हुन दिनु हुँदैन । उनी भन्छन्, 'मानिसको सबैभ...

अविकास, गरीबी र कुशासनको दुष्चक्र

अविकास, गरीबी र कुशासनको दुष्चक्र

माघ ३, २०७८

‘एसियन ड्रामा’ का लेखक गुनाल मिर्डालले न्यून आम्दानी, न्यून उत्पादकत्व, कमजोर स्वास्थ्य अवस्था र सुविधाहीन आवासले मानिसलाई गरीबीको दुष्चक्रमा पुर्‍याउने यथार्थ व्याख्या गरेका थिए । यसलाई उल्टो रूप...

कार्बनडाइअक्साइडदेखि किम जोङ उनसम्म

कार्बनडाइअक्साइडदेखि किम जोङ उनसम्म

माघ ३, २०७८

उत्तर कोरियाली ‘सर्वोच्च नेता’ किम जोङ उनको तौल घटेपछि त्यहाँका जनताहरू चिन्ता प्रकट गर्दै सामूहिक रूपमा रोएका थिए ।  हुन त उत्तर कोरियामा हाँस्ने र ताली बजाउने काम पनि सामूहिक रूपमै हुन...