×

X
Nic Asia
Dabur
Khukuri

भारतमा धर्मको चर्को बहस

भारतमा जोडले तात्यो हिन्दूत्वको बहस, कांग्रेससँग बीजेपी र कंगनाको ‘वार’ !

काठमाडाैं | कात्तिक २९, २०७८

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
TVS INSIDE

भारतको विपक्षी दल कांग्रेसका नेता सलमान खुर्शिदको नयाँ अंग्रेजी पुस्तक सनराइज ओभर अयोध्या: नेसनहूड इन आवर टाइम्समा हिन्दूत्वलाई मुस्लिम आतंकवादी संगठन आईएस र बोको हरामसँग तुलना गरिएपछि विवाद चर्किएको छ ।

LAxmi BAnk
nabil BANK inside

सनातन धर्म र सन्त महात्माले पुष्पित पल्लवित गरेको सहिष्णु हिन्दू धर्मलाई हिन्दूत्वले किनारामा पुर्‍याइरहेको खुर्शिदको तर्क छ । हिन्दूत्वको यो राजनीतिक संस्करण आईएस र बोको हराम जस्ता जिहादी समूहहरूसँग मिल्ने उनले उल्लेख गरेका छन् । 


Advertisment
RMC TANSEN
cg elex island
NIC ISLAND BOX

यसरी हिन्दूत्वलाई जिहादी अतिवादसँग तुलना गर्नु अनुचित हुने भारतको सत्तारूढ दल भारतीय जनता पार्टीले बताएको छ । यसअघि पनि कांग्रेस पार्टीका शशी थरूरले हिन्दू तालिबान, दिग्विजय सिंह र मणिशंकर अय्यरले भगवा आतंकवाद नामक शब्दावली उपयोग गरेकोतर्फ इंगित गर्दैै भाजपाका प्रवक्ता संवित पात्राले हिन्दू धर्मका विरुद्ध यस्ता बयान दिन राहुल गान्धीले प्रेरित गर्ने गरेको अराोप लगाए । 

पात्राले राहुल गान्धीको भनाइको प्रतिकारस्वरूप यो बयान दिएका हुन् । खुर्शिदको पुस्तकको सन्दर्भमा सिख र मुस्लिमलाई कुटपिट गर्न हिन्दू धर्मले निर्देशन नदिने तर हिन्दूत्वले दिने भनी राहुलले बयान दिएका थिए । हिन्दू धर्म भन्ने शब्दावली हुँदाहुँदै हिन्दूत्व शब्द प्रयोग किन गर्नुपरेको हो भनी उनले प्रश्न गरेका थिए । 


Advertisment
Saurya island
खुर्शिदको पुस्तकको सन्दर्भमा सिख र मुस्लिमलाई कुटपिट गर्न हिन्दू धर्मले निर्देशन नदिने तर हिन्दूत्वले दिने भनी राहुलले बयान दिएका थिए । हिन्दू धर्म भन्ने शब्दावली हुँदाहुँदै हिन्दूत्व शब्द प्रयोग किन गर्नुपरेको हो भनी उनले प्रश्न गरेका थिए । 

उनको यो प्रश्नले बहस जन्माएको छ । हिन्दू धर्म र हिन्दूत्वमा के अन्तर छ ? यी शब्दमा अन्तर गर्नु आवश्यक छ ? 

Vianet communication
IME BANK INNEWS

हिन्दू धर्म अर्थात् सनातन धर्म अनन्तकालदेखि अविच्छिन्न रूपमा चलिआएको परम्परा हो । विभिन्न भारतीय संस्कृतिहरूको सम्मिश्रण रहेको विविधतालाई सम्मान गर्ने सहिष्णु धर्मका रूपमा हिन्दू धर्मलाई लिने गरिएको छ । 

हिन्दूत्व भन्ने शब्दावलीचाहिँ लगभग १०० वर्ष जति पुरानो हो । आरम्भमा मराठी स्वतन्त्रता सेनानी विनायक दामोदर सावरकरले यसको चर्चा गरेका हुन् । सन् १९२३ मा उनले राजनीतिक विचारधाराका रूपमा हिन्दूत्वको अवधारणा प्रस्तुत गरेका थिए । पछि सन् १९२८ मा उनले एउटा राजनीतिक पर्चा निकालेका थिए जसको शीर्षक थियो– हिन्दूत्व: हु इज ए हिन्दू ? 

त्यसमा सावरकरले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा गरेका छन् । हिमालय पर्वतदेखि हिन्द महासागरसम्मको क्षेत्रलाई पितृभूमि र पुण्यभूमि मान्ने जोकोही पनि हिन्दू भएको उनको कथन छ । त्यसअर्थमा हेर्दा भारतीय भूमिमा रहेका सबै धर्मावलम्बी हिन्दू हुन् । तर सावरकरले क्रिस्चियन र मुसलमानले भारतलाई पितृभूमि माने पनि पुण्यभूमि प्यालेस्टाइन र अरबलाई मान्ने गरेको उल्लेख गरेका छन् । 

सावरकरको भनाइबाट क्रिस्चियन र मुसलमानहरू भारतीय हैनन् भन्ने अर्थ लगाउन मिल्दैन । आफूलाई हिन्दू भन्ने व्यक्तिले सावरकरको हिन्दूत्वको परिभाषालाई साँघुरो व्याख्या गर्दै इतर धर्मका लागि भारतमा स्थान छैन भन्ने मूढाग्रह गर्न पाउँदैन । तर त्यस्तो व्याख्या गर्नेहरूको संख्या पनि उल्लेख्य छ ।

त्यस्ता अतिवादीलाई उदाहरण बनाएर भाष्यमा लामो समयदेखि पकड राखेका वामपन्थी चिन्तकहरूले हिन्दूत्वलाई असहिष्णु राजनीतिक चिन्तनका रूपमा प्रस्तुत गर्ने गरेका छन् । तर हिन्दूत्व र हिन्दू धर्मका बीच कुनै अन्तर छैन । मूल शब्द हिन्दूमा तद्धित प्रत्यय (त्व) जोडिएर हिन्दूत्व बनेको हो र त्यसले हिन्दूको प्रकृतिलाई इंगित गरेको हो । 

आचारविचार शुद्ध राख्दै मोक्षप्राप्तिका लागि साधना गर्नु हिन्दूत्वको सार हो । सनातन धर्मको अनुयायीमा हिन्दूत्व रहनु कुनै अप्राकृतिक कुरा हैन ।

हिन्दूत्वलाई अतिवादसँग जोडेर व्याख्या नगर्न भारतको सर्वोच्च अदालतले गरेको एक निर्णयले पनि सुझाएको छ । सन् १९९५ मा न्यायाधीशत्रय जेएस वर्मा, एनपी सिंह र के वेंकटसामीले निर्वाचनमा धर्मको उपयोग गर्न रोक लगाइपाऊँ भन्ने रिट निवेदनमा सुनुवाइ गर्दै दिएको फैसलामा हिन्दूत्व जीवन व्यतित गर्ने एक मार्ग भएको उल्लेख गरेका छन् । हिन्दूत्वको तुलना अन्य धर्मप्रति असहिष्णु कट्टरतासँग गर्नु तार्किक दोष तथा कानूनी त्रुटि भएको निर्णयमा उल्लेख गरिएको छ । 

अदालतको फैसलाले हिन्दूत्वलाई जीवनपद्धतिका रूपमा परिभाषित गरेको सन्दर्भलाई विचार गर्दा हिन्दू धर्म समाज र राजनीतिसँग गहिरो गरी जोडिएको स्पष्ट हुन्छ । पश्चिमले ल्याएको धर्मनिरपेक्षताको अवधारणाले धर्म र राज्य (राजनीति) लाई छुट्ट्याएको भए पनि हिन्दू धर्मको सन्दर्भमा त्यो व्यावहारिक देखिँदैन किनकि यस धर्ममा सबै कुरा अन्योन्याश्रित छन् ।

अनि त्यसमाथि भारतीय समाजमा धर्म गहिरो गरी जोडिएको छ । केही महिनाअघि प्यु रिसर्च सेन्टर नामक सम्मानित अनुसन्धान संस्थाले भारतमा गरेको सर्वेक्षणको नतिजाले पनि भारतीयहरूमा धर्मप्रतिको लगावलाई पुष्टि गरेको छ । 

धर्मप्रति भारतीयहरूको त्यो आस्थालाई राजनीतिसँग जोड्न भाजपा सफल भएको छ ।

भाजपाले राजनीतिमा धर्मको उपयोगलाई स्थापित गरेकाले उसको अनुकरण गर्दै अन्य दलहरू पनि ‘सफ्ट हिन्दूत्व’ प्रति आकर्षित भइरहेका देखिन्छन् । त्यसैले आम आदमी पार्टीका अरविन्द केजरीवाल अयोध्या दर्शन गर्न पुग्छन्, आफू हनुमानजीको भक्त भएको सगौरव घोषणा गर्छन् अनि भक्तजनलाई तीर्थस्थलहरूको भ्रमणका लागि निःशुल्क ट्रेन यात्राको व्यवस्था मिलाउँछन् ।

हिन्दूत्वलाई सरापे पनि राहुल गान्धी हिन्दू धर्मलाई राजनीतिमा उपयोग गर्न पछि पर्दैनन् । आफूलाई शिवभक्त घोषणा गर्दै उनी कैलाश मानसरोवरको यात्रामा निस्कन्छन् अनि कर्नाटकका लिंगायत मठमा पूजा गर्न पुग्छन् । तर यसले उनलाई निर्वाचनमा भोट दिलाउँदैन किनकि जनताले यसलाई नाटकको रूपमा बुझ्छ ।

केजरीवाल र गान्धीको विपरीत भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले हिन्दूत्वको उत्थानमा श्रद्धापूर्वक लामो समयदेखि काम गर्दै आएका छन् । त्यसैले उनको राजनीति पनि दिनानुदिन थप चम्किँदै गएको देखिन्छ । 

भारतीयहरूको मनमा गढेर रहेको सभ्यतागत पुनरुत्थानको अभिलाषालाई मोदीले अभिव्यक्त गर्न सकेकाले उनीप्रतिको आकर्षण झन् प्रबल बन्दै गएको देखिन्छ । सोमनाथको मन्दिरलाई विदेशी आक्रमणकारीले ध्वस्त पारेको समयदेखिको एक हजार वर्ष अपमानको विष पिएर बस्न बाध्य भए पनि मोदीको नेतृत्वमा भारतले प्राचीन गौरवलाई पुनः प्राप्त गर्ने सोच बहुसंख्यक भारतीयमा पाइएको छ । 

विमुद्रीकरण, आर्थिक उन्नतिमा सुस्तता, रोजगारी सिर्जनामा विफलता, कोभिड व्यवस्थापनमा कमजोरी, चिनियाँ अतिक्रमणको कमजोर प्रतिकार लगायतका यावत समस्या देखिए पनि मोदीको पक्षमा प्रचण्ड जनलहर कायम रहनु हिन्दूत्वप्रतिको उनको अगाध श्रद्धा नै हो । 

भारतीयहरूको मनमा गढेर रहेको सभ्यतागत पुनरुत्थानको अभिलाषालाई मोदीले अभिव्यक्त गर्न सकेकाले उनीप्रतिको आकर्षण झन् प्रबल बन्दै गएको देखिन्छ । सोमनाथको मन्दिरलाई विदेशी आक्रमणकारीले ध्वस्त पारेको समयदेखिको एक हजार वर्ष अपमानको विष पिएर बस्न बाध्य भए पनि मोदीको नेतृत्वमा भारतले प्राचीन गौरवलाई पुनः प्राप्त गर्ने सोच बहुसंख्यक भारतीयमा पाइएको छ । 

त्यही सोचलाई बलिउड अभिनेत्री कंगना रनावतले गत साता अभिव्यक्त गरेकी हुन् । प्रतिष्ठित पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त गरेपछिको एक अन्तर्वार्तामा कंगनाले सन् १९४७ मा प्राप्त स्वतन्त्रता भिक्षा मागेर पाएको अनि भारतको वास्तविक स्वतन्त्रता सन् २०१४ मा आएको विवादास्पद भनाइ राखिन् । सन् २०१४ भनेर उनले मोदी पहिलोपटक प्रधानमन्त्री बनेको साललाई इंगित गरेकी हुन् । लामो समयसम्म दबाइएका हिन्दूहरूका आवाज मोदीको शासनकालमा मुखरित हुन पाएको सोच भारतको एक ठूलो तप्काले राखेको देखिन्छ र कंगनाले त्यसको प्रतिनिधित्व गरेकी हुन् । 

तर हिन्दूहरूको गौरवशाली परम्परालाई पुनःस्थापित गर्ने सिलसिलामा मुसलमान तथा अन्य धर्मका मानिसको दानवीकरण तथा तिनीहरूमाथिको आक्रमणले पनि तीव्रता पाएकाले भारतमा अशान्ति फैलिने पक्का छ । हिन्दूहरूको जागरणको साइडइफेक्टले भारतको भविष्यलाई अन्योलमा पारेको देखिन्छ ।

Maruti inside
Mega
NLIC
TATA Below
ncc inside
मंसिर १६, २०७९

प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मतगणना अन्तिम चरणमा पुग्दै गर्दा सरकारको नेतृत्व दाबी गरिरहेको नेपाली कांग्रेसमा संसदीय दलको नेताको चुनाव लागेको छ ।  पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवालगायत नेताहरूले चुनाव जिते...

मंसिर १४, २०७९

रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेको नौ महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि युद्ध टुंगिने कुनै लक्षण देखिएको छैन । उल्टो, युद्ध थप लम्बिने संकेतहरू पाइएका छन् ।  रुसले युद्ध टुंगिनका लागि विभिन्न शर्तहरू तेर्स्याए...

मंसिर ११, २०७९

'जय मधेशके मन्तर हेरा गेलै दैया गे, बीचेबाट पार्टीए फेरा गेलै दैया गे, साइकिलसे छ्त्ता ल'के गाछी पर जे चढलै, सूर्य दिस बढलै आ सेरा गेलै दैया गे, कोनो गेलै सम्धीमे ट कोनो दाजु-भौजीमे, कोनो एक...

मंसिर १२, २०७९

चीनमा कोरोना संक्रमण रोक्नका लागि लगाइएको कठोर बन्दाबन्दीको विरोध गर्दै अभूतपूर्व रूपमा प्रदर्शन भइरहेका छन् ।  कोभिडशून्य नीति अपनाउँदै चीन सरकारले कठोर बन्दाबन्दी लगाएको भए पनि कोरोना संक्रमण नघटेपछि ...

मंसिर १२, २०७९

प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा मधेशमा नेकपा (माओवादी केन्द्र) पत्तासाफ भएको छ । मधेश प्रदेशको कुल ३२ सीटमध्ये पाँचदलीय सत्ता गठबन्धनबाट ६ सीटमा चुनाव लडेको माओवादीले एउटा सीट पनि जित्न सकेन । २०७४ सालको प्रतिनिधिसभा...

मंसिर १५, २०७९

हालै भएका केही प्रतिनिधिमूलक घटनाहरूको अध्ययन गर्दा विश्व राजनीतिमा क्रान्तिकारी परिवर्तनका संकेत देखिन थालेका छन् । यस परिवर्तनले विगत ३० वर्षदेखि चल्दै आएको अमेरिकी एकध्रुवीय प्रभुत्वलाई विस्थापित गराउने देख...

मधेशमा सीके राउतको उदय भयो भनिहाल्नु हतारो हुन्छ : सीके लाल [कुराकानी]

मधेशमा सीके राउतको उदय भयो भनिहाल्नु हतारो हुन्छ : सीके लाल [कुराकानी]

मंसिर ९, २०७९

मधेश आन्दोलनबाट उदाएका राजनीतिक दलहरूको अहिले भएको हार स्वाभाविक नै हो । केही दिनपछि मान्छेमा वितृष्णा आउनु स्वाभाविक नै हो । मधेश आन्दोलनको आक्रोश मत्थर भएको छ । सबै आ-आफ्नै कामधन्दामा लागेका छन् । नुन, तेल,...

जनताको बीचमा रहेर काम गरेकाले मैले चुनाव जित्ने निश्चित छ– परशुराम बस्नेत [कुराकानी]

जनताको बीचमा रहेर काम गरेकाले मैले चुनाव जित्ने निश्चित छ– परशुराम बस्नेत [कुराकानी]

मंसिर १, २०७९

परशुराम बस्नेत प्रदेशसभा सदस्य उम्मेदवार, मोरङ, क्षेत्र नम्बर ६ (ख) म निर्वाचनमा उम्मेदवारी दर्तापछि विभिन्न अभियानमा सहभागी हुनका लागि बिहान ५ बजे उठ्छु । व्यस्तता बढी हुने भएकाले प्रायःजसो राति १ बजे सुत्छु ...

रुपन्देहीका सपनालाई विपनामा बदल्ने नेता विष्णु पौडेल

रुपन्देहीका सपनालाई विपनामा बदल्ने नेता विष्णु पौडेल

कात्तिक ३०, २०७९

डी.आर. घिमिरे पुराना बेठीक नयाँ ठीक भन्ने भाष्य अहिले नेपाली राजनीतिमा खडा गरिएको छ । निर्वाचनका सन्दर्भमा यो कति ठीक हो भन्ने समीक्षा गर्न पाँच वर्ष कुर्नुपर्ने अवस्था छ । तथापि फोहोर बनेको राजनीतिलाई...

ad
x