सिरिया मध्य पूर्वको केन्द्रमा छ । बसर अल-असद सरकारको पतनले यस क्षेत्र र विश्वको धेरै भागमा शक्ति सन्तुलन परिवर्तन गर्नेछ । सिरियाको १४ वर्ष लामो गृहयुद्धमा रुस, टर्की, इरान, साउदी अरेबिया र अमेरिकाले पनि हस्तक्षेप गरेका थिए । यसबाहेक, लेबनानी सेनाले पनि यसमा हस्तक्षेप गरेको थियो । 

रुस अल-असद सरकारको प्रमुख सहयोगी रहेको थियो । रुसी मिडियाले असद र उनको परिवार मस्को पुगेको र मानवीय आधारमा शरण दिएको बताएका छन् । 

सन् २०१५ र २०१६ को बीचमा विद्रोही समूहहरूबाट देशको अधिकांश भूभाग नियन्त्रणमा ल्याउन असद सरकार सफल हुनुको मुख्य कारण रुसको सहयोगलाई मानिन्छ । रुसले अब के हुन्छ भनेर छलफल गर्न संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको आपतकालीन बैठक बोलाएको छ।

रूसका लागि एउटा प्रमुख चिन्ताको विषय भनेको दुवै तटमा रहेका दुईवटा सैन्य अड्डाहरू हुन् । रूसले नौ वर्षसम्म बसर अल असदलाई समर्थन गरेको थियो । अब असद हटाइएपछि रुस सिरियामा नयाँ नेतृत्वसँग वार्ता गर्न तयार हुने अपेक्षा गरिएको छ । 

चाखलाग्दो कुरा के छ भने हालसम्म रुसी सञ्चारमाध्यमले 'सिरियामा सशस्त्र विपक्षी'लाई 'आतंकवादी' भनेर सम्बोधन गर्थे। तर अहिले यो शब्द हटेको छ । 

इरानले पनि असदको शासनलाई समर्थन गरेको थियो । इरानले सिरियासँग मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध जारी राख्ने आशा गरेको बताएको छ। इरानले असद सरकारको समयमा सरकारी सेनालाई महत्त्वपूर्ण सैन्य सहायता प्रदान गरेको थियो । 

इरानले असदको शासनको पतनलाई आफ्नो प्रभावमा ठूलो धक्काको रूपमा हेर्छ। इरानले यमनमा हुथी विद्रोहीहरूलाई हवाई आक्रमणमा लक्षित गरेको पनि देखेको छ। 

जब असद सिरियाको राष्ट्रपति भए, पश्चिमले उनीबाट धेरै अपेक्षा गरेको थियो। 

अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले सिरिया ऐतिहासिक अवसरको अवधिबाट गुज्रिरहेको बताएका छन् तर त्यहाँ सम्भावित शक्ति शून्यताबाट अमेरिका पनि चिन्तित छ।

सिरियाली युद्ध शुरू भएदेखि नै अमेरिकाले केही विद्रोही समूहहरूलाई समर्थन गर्दै आएको छ । तर हाल यसले मुख्यतया सिरियाको उत्तर-पूर्वमा कब्जा गर्ने कुर्दिश नेतृत्वको सिरियन डेमोक्रेटिक फोर्सेस (एसडीएफ)लाई समर्थन गर्दछ।

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय पेन्टागनका वरिष्ठ अधिकारी ड्यानियल शापिरोले तथाकथित ‘इस्लामिक स्टेट’ (आईएस) समूहसँग लड्न अमेरिकी सेना पूर्वी सिरियामा रहने बताएका छन् ।

टर्कीमा कम्तिमा ३० लाख सिरियाली शरणार्थी छन् । यो स्थानीय रूपमा संवेदनशील मुद्दा हो। टर्कीले सिरियाको उत्तरमा विद्रोही नियन्त्रित क्षेत्रहरू सञ्चालन गर्ने केही संस्थाहरूलाई समर्थन गरेको छ। अब यसले सिरियाको शान्तिपूर्ण र स्थिर भविष्य सुरक्षित गर्न आगामी दिनहरूमा मद्दत तीव्र बनाउने बताएको छ।

टर्कीका विदेशमन्त्री हाकान फिदानले गृहयुद्धका क्रममा भागेका सिरियालीहरूलाई फिर्ता ल्याउने उपाय खोज्नु पनि यसमा समावेश रहेको बताएका छन्।

धेरैले विश्वास गर्छन् कि सिरियाले लामो समयसम्म लेबनान कब्जा गरेको थियो । त्यसैले सिरियामा असद सरकारको विरोध गर्ने केही राजनीतिक समूहहरूले यसको पतनलाई सकारात्मक परिणामको रूपमा हेर्छन्।

तर लेबनानमा असदलाई समर्थन गर्ने राजनीतिक समूहहरूले यसलाई चिन्ताजनक घटनाको रूपमा हेर्छन् । बशर अल-असदको सरकारको पतन विशेष गरी कमजोर हिजबुल्लाहका लागि अन्तिम स्ट्राको रूपमा हेरिएको छ।

लेबनानमा असद समर्थकहरू भन्छन् "सिरिया हिजबुल्लाहको मेरुदण्ड र आपूर्तिको मुख्य स्रोत हो, जुन अहिले काटिएको छ," करिन टोरबे भन्छन्।

सिरियाबाट लेबनानमा नयाँ शरणार्थीहरूको आगमनको बारेमा पनि चिन्ता छ, जसमध्ये अधिकांश शिया समुदायका छन्। यस्ता धेरै मानिस लेबनान प्रवेश गरिसकेका छन् ।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले असद सरकारको पतनपछि इजरायल नियन्त्रित गोलान हाइट्स र सिरिया बीचको बफर जोन नियन्त्रण गर्न सेनालाई आदेश दिए। सिरियासँगको सैनिक फिर्ता सम्झौताअन्तर्गत सन् १९७४ मा डिसैनाइज्ड जोन सिर्जना गरिएको थियो, जुन अहिले समाप्त भइसकेको उनले बताए।

इजरायलले सन् १९६७ मा ६ दिने युद्धको अन्तिम चरणमा सिरियाबाट गोलानलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको थियो । इजरायलको यो कदमलाई सन् २०१९ मा अमेरिकाले एकतर्फी मान्यता दिए पनि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता पाएन ।

साउदी अरबका एक अधिकारीले सिरियामा अराजकता रोक्न सबै क्षेत्रीय सान्दर्भिक साझेदारहरूसँग वार्ता गरिरहेको बताएका छन् ।

सिरियाको छिमेकी जोर्डनका राजा अब्दुल्लाले पनि थप द्वन्द्वबाट बच्न अपील गरेका छन् । सावधानीका रूपमा जोर्डनले सिरियासँगको आफ्नो सीमा बन्द गरेको छ।

युएईका एक वरिष्ठ कूटनीतिक अधिकारी अनवर गर्गासले आफ्नो देशको मुख्य चिन्ता अतिवाद र आतंकवाद भएको बताएका छन्  । उनले असदलाई विभिन्न अरब देशहरूले दिएको अवसरको सदुपयोग नगरेको आरोप लगाए।