पाकिस्तानमा जन्मिएका क्यानेडाली नागरिक तहव्वुर हुसैन राणाको भारत सुपुर्दगीले सन् २००८ को मुम्बई आतंकवादी आक्रमणका पीडिलाई न्याय दिलाउने दिशामा महत्त्वपूर्ण कदम बनेको छ ।

२००८ को उक्त आक्रमणमा १६६ जनाको मृत्यु भएको थियो भने ६०० भन्दा बढी घाइते भएका थिए । राणामाथि यो हमलामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको आरोप छ ।

अमेरिकाबाट गरिएको उनको सुपुर्दगीले उनको पाकिस्तानको गुप्तचर संस्था इन्टर-सर्भिसेज इन्टेलिजेन्स (आईएसआई) र आतंकवादी संगठन लश्कर-ए-तोएबा(एलईटी)सँगको सम्बन्धलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ ।

भारतले उनलाई मुद्दा चलाउने तयारी गरिरहँदा पाकिस्तानको संलग्नताबारे ठूलो खुलासा हुने आशंका बढेको छ ।

को हुन् राणा?

तहव्वुर राणा एक पाकिस्तानी मूलका क्यानेडाली व्यवसायी र पूर्वसैनिक हुन् । उनले क्यानडामा इमिग्रेसन सेवा कम्पनी सञ्चालन गर्थे । उनको मुम्बई आक्रमणमा संलग्नताको आरोपले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय चर्चाको केन्द्र बनायो ।

राणामाथि लश्कर-ए-तोइबालाई सहयोग गरेको र आक्रमणको योजना बनाउन सहायता पुर्याेएको आरोप छ । मुम्बई आक्रमणको पूर्वसर्वेक्षण गरेका डेभिड कोलम्यान हेडलीसँगको उनको सम्बन्धले हेडलीको भूमिकालाई थप शंकास्पद बनाएको छ ।

राणालाई सन् २००९ मा अमेरिकामा पक्राउ गरिएको थियो । उनलाई डेनमार्कमा पत्रिका कार्यालयमा आक्रमणको योजना बनाएको र मुम्बई आक्रमणमा संलग्न भएको आरोपमा सन् २०१३ मा १४ वर्षको जेल सजाय सुनाइएको थियो ।

सन् २०२० मा उनको जेल सजाय छोट्याइएपछि भारतले उनको सुपुर्दगीको माग तीव्र बनाएको थियो । लामो कानुनी लडाइँपछि सन् २०२५ मा अमेरिकी अदालतले उनलाई भारत सुपुर्दगी गर्ने निर्णय गर्यो ।

मुम्बई आक्रमणमा राणाको भूमिका

सन् २००८ नोभेम्बर २६ मा मुम्बईमा भएको आतंकवादी आक्रमणले विश्वलाई स्तब्ध बनाएको थियो । लश्कर-ए-तोइबाका १० आतंककारीले ताजमहल होटल, ओबेरोय ट्राइडेन्ट होटल, छत्रपति शिवाजी टर्मिनल र अन्य स्थानमा अन्धाधुन्ध गोलीबारी र बम विस्फोट गरेका थिए ।

यो आक्रमणको योजना बनाउन राणाले आफ्नो इमिग्रेसन कम्पनीलाई आड बनाएर आतंककारीलाई सहयोग गरेको भारतीय अनुसन्धानकर्ताको दाबी छ ।

राणाले डेभिड हेडलीलाई मुम्बईमा आक्रमणको लक्ष्यहरूको सर्वेक्षण गर्न भारत प्रवेशका लागि आवश्यक कागजात र सूचना दिएको आरोप छ ।

हेडलीले मुम्बईका प्रमुख स्थानको भिडियो र तस्बिर संकलन गरेका थिए, जसको आधारमा लश्करले आक्रमणको योजना बनाएको थियो ।

राणाको कम्पनीले हेडलीलाई व्यापारिक भिसा र अन्य सुविधा उपलब्ध गराएर आतंककारी गतिविधिलाई सहज बनाएको भारतीय अधिकारीको भनाइ छ ।

पाकिस्तासँगको सम्बन्ध

राणाको सुपुर्दगीले मुम्बई आक्रमणमा पाकिस्तान संलग्न भएको विषयलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ । भारतीय र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानकर्ताले राणा र हेडलीमार्फत लश्कर-ए-तोइबालाई पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था आईएसआईले सहयोग गरेको आशंका व्यक्त गरेका छन् ।

हेडलीले आफ्नो बयानमा आईएसआईका केही अधिकारीहरूले आक्रमणको योजना बनाउन प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष सहयोग गरेको खुलासा गरेका थिए ।

राणाको पाकिस्तानी सेनामा काम गरेको पृष्ठभूमि र उनको लश्करसँगको सम्पर्कले यी आशंकालाई बल पुर्याकएको छ । भारतीय गृह मन्त्रालयका एक वरिष्ठ अधिकारीले भनेका छन्, 'राणाको सुपुर्दगीले मुम्बई आक्रमणमा पाकिस्तानको भूमिकालाई थप पुष्टि गर्न सक्छ । उनको बयानले आईएसआई र लश्करबीचको समन्वयलाई उजागर गर्न सक्छ ।'

पाकिस्तानले भने राणालाई 'आतंककारी' भन्न अस्वीकार गरेको छ र उनको सुपुर्दगीको विरोध गरेको छ । पाकिस्तानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले यो कदमलाई 'भारतको राजनीतिक प्रचार' भनेर खारेज गरेका छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया

राणाको सुपुर्दगीलाई भारतमा आतंकवादविरुद्धको लडाइँमा ठूलो उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ । इजरायली राजदूत नोर गिलोन अजरले आतंककारीलाई न्यायको कठघरामा ल्याउने भारतको दृढताको प्रशंसा गरेका छन् ।

'भारतले आतंकवादविरुद्धको लडाइँमा कुनै कसर बाँकी राखेको छैन । राणाको सुपुर्दगीले आतंकवादीलाई कुनै पनि ठाउँमा लुक्न नदिने सन्देश दिएको छ,' उनले भनेका छन् ।

अमेरिकाले पनि यो सुपुर्दगीलाई समर्थन गरेको छ, जसले भारत र अमेरिकाबीचको आतंकवादविरुद्धको सहकार्यलाई बलियो बनाएको छ ।

यद्यपि, राणाको मुद्दाले भारत–पाकिस्तान सम्बन्धमा थप तनाव सिर्जना गर्न सक्ने विश्लेषकहरूको चेतावनी छ ।

राणाको सुपुर्दगीलाई मुम्बई आक्रमणका पीडित परिवारहरूले स्वागत गरेका छन् । 'हाम्रा प्रियजनलाई गुमाएको १७ वर्षपछि पनि हामीले न्यायको आशा राखेका थियौं । यो कदमले हामीलाई थोरै भए पनि राहत दिएको छ,'  पीडित परिवारका एक सदस्यको भनाइ उदृत गर्दै भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले लेखेका छन् ।

राजनीतिक वृत्तमा यो विषयले ठूलो चर्चा पाएको छ । भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)ले सरकारको आतंकवादविरुद्धको 'शून्य सहनशीलता' नीतिको प्रशंसा गरेको छ, भने विपक्षी दलहरूले यो मुद्दालाई कूटनीतिक रूपमा अघि बढाउन सुझाव दिएका छन् ।

'राणाको मुद्दाले पाकिस्तानलाई जवाफदेही बनाउनुपर्छ, तर यो कदमले क्षेत्रीय तनाव नबढोस् भन्नेमा ध्यान दिनुपर्छ,' विपक्षी दलका नेताहरूको भनाइ छ ।

अबको बाटो

राणाको सुपुर्दगीपछि भारतीय अदालतमा उनको मुद्दा कसरी अघि बढ्छ भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण हुनेछ । उनको बयानले मुम्बई आक्रमणको योजना, सञ्जाल र समर्थन प्रणालीबारे नयाँ तथ्यहरू खुलासा गर्न सक्छ ।

यस्ता खुलासाले पाकिस्तानको आतंकवादी समूहसँगको सम्बन्धलाई विश्व समुदायसामु थप उजागर गर्न सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

भारत सरकारले राणाको मुद्दालाई पारदर्शी र निष्पक्ष रूपमा अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ । गृहमन्त्री अमित शाहले एक कार्यक्रममा भनेका छन्, 'मुम्बई आक्रमणका दोषीहरूलाई न्यायको कठघरामा ल्याउन हामी प्रतिबद्ध छौं । राणाको सुपुर्दगी यो दिशामा एउटा महत्त्वपूर्ण कदम हो ।'

राणाको सुपुर्दगीले मुम्बई आक्रमणको घाउलाई पुनः स्मरण गराएको छ । यो आतंकवादविरुद्धको लडाइँमा भारतले गरेको एउटा ठूलो प्रयास रहेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।

उनको पाकिस्तानी सम्बन्ध र लश्कर-ए-तोइबासँगको संलग्नताले विश्व समुदायको ध्यान खिचेको छ । यो मुद्दाले मुम्बईका पीडितहरूलाई न्याय दिलाउने मात्र नभई आतंकवादको जरा उखेल्ने भारतको प्रयासलाई पनि बल प्रदान गर्नेछ ।