युद्धविराम घोषणासँगै इजरायल र इरानबीचको १२ दिने युद्ध रोकिएको छ । १२ दिने युद्धलाई कतिपयले सन् १९६७ मा तीन देशहरूसँग भएको इजरायलको ६ दिने युद्धसँग तुलना गरिरहेका छन् ।

इजरायल १९४८ मा गठन भएको थियो तर, १९६७ मा भएको ६ दिने युद्धले मध्य पूर्वको नक्सा नै परिवर्तन गरेको थियो र इजरायलले नयाँ पहिचान सिर्जना गरेको थियो । ६ दिने युद्धमा इजरायलले तीन देशलाई पराजित गरेको थियो । ती देशहरू इजिप्ट, सिरिया र जोर्डन थिए । ६ दिने युद्धअघि मानिसहरूले सोचेका थिए कि यी तीन देशहरूले इजरायललाई मेटाउनेछन् । तर, त्यसो भएन । हालै भएको १२ दिने इजरायल-इरान युद्धमा कसले के गुमाए र के पाए ? 

१. इरानले आफ्नो शक्ति देखाएको हो ?
इजरायल र इरान कहिल्यै बराबर थिएनन्। यसका बाबजुद पनि इरानले समय-समयमा आफूलाई प्रमाणित गरेको छ कि उसँग स्रोतसाधन, धैर्य र प्रतिकूल परिस्थितिहरूसँग लड्ने क्षमता छ । इरान इजरायलबाट १,५०० किलोमिटर टाढा छ तर यो इजरायललाई घेर्न सफल भएको छ । 

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले १२ दिनको युद्धमा आफ्नो लक्ष्य हासिल गर्न सफल भएको बताएका छन् । नेतान्याहूले यो ऐतिहासिक भएको र पुस्तासम्म सम्झिने बताए। तर पेन्टागनको प्रारम्भिक गुप्तचर रिपोर्टअनुसार इरानको आणविक कार्यक्रम नष्ट भएको छैन। यद्यपि, ट्रम्पले यसलाई अस्वीकार गरेका छन् । 

२. के इरानको आणविक कार्यक्रम नष्ट भयो ?

पेन्टागनबाट आएका रिपोर्टहरूले देखाउँछन् कि इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट भएको छैन। इरानको आणविक कार्यक्रम अहिले सुस्त भएको हुन सक्छ, तर यो नष्ट भएको छैन।  अहिलेसम्म कुनै रेडियो गतिविधि फेला परेको छैन। यसको अर्थ त्यहाँ कुनै रेडियो गतिविधि थिएन वा बम त्यहाँ पुग्न सकेन। इजरायलले अनुमान गरेको थिएन कि इरानले यति सफल आक्रमण गर्न सक्षम हुनेछ। 

३. इरानले कति क्षति व्यहोर्नुपर्‍यो ?
इजरायलले इरानका शीर्ष सैन्य अधिकारीहरूलाई र वैज्ञानिकहरूलाई मारेको छ । आक्रमणको पहिलो दिनमै धेरै शीर्ष अधिकारीहरू मारिएका थिए । यसको अर्थ इरानको प्रणालीमा केही आधारभूत कमजोरी छ। इरानको वायु रक्षा प्रणाली पनि पूर्ण रूपमा असफल भएको देखिन्छ।

इरानले आफ्ना जनरलहरू, वैज्ञानिकहरू र जनतालाई बचाउन सकेन। इरानले आफ्नो सम्मान बचाउन कतारमा रहेको अमेरिकी हवाई अड्डामा आक्रमण गर्‍यो। यस आक्रमणमा कुनै क्षति भएन किनभने आक्रमणबारे जानकारी पहिले नै दिइएको थियो । इजरायली र अमेरिकी आक्रमणले इरानी आणविक कार्यक्रमलाई धक्का दिएको छ। आणविक कार्यक्रम केही महिनापछि धकेलिएको छ। इरानको आणविक कार्यक्रमले स्थानीय स्तरमा मात्र नभई यसको सम्पूर्ण प्रणालीलाई पनि ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ।

४. इरानको ब्यालेस्टिक क्षेप्यास्त्र क्षमता अझै बाँकी छ ?
इजरायलले १९६७ मा ठूलो विजय हासिल गरेको थियो। १९६७ को छ दिने युद्धमा इजरायलले पाएको सफलताको तुलनामा यो केही पनि होइन। पटक पनि इजरायलले आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरेको छ र युद्धमा प्रभुत्व पनि जमाएको छ। इजरायलले सम्पूर्ण हवाई क्षेत्रलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राखेको छ।

इरानको ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र क्षमता अझै पनि कायम छ। इरानसँग कम्तिमा २,५०० ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरू छन् भन्ने विश्वास गरिएको थियो। तीमध्ये मुश्किलले २५ प्रतिशत यस युद्धमा प्रयोग भएका थिए । इजरायल न त इरानको सम्पूर्ण आणविक कार्यक्रम नष्ट गर्न सक्षम थियो न त ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरूको शक्ति। 

इरानको पनि आफ्नै क्षमता छ। इरानको १० प्रतिशत मिसाइलहरू इजरायलको वायु रक्षा प्रणालीमा प्रवेश गर्न सफल भए र यो आफैंमा ठूलो कुरा हो । इरानले यो युद्ध महिनौंसम्म जारी राख्न सक्थ्यो। इरानले बदलामा दक्षता देखाएको छ। इरानले यो युद्धबाट पाठ सिक्नेछ किनभने उसले आफ्नो कमजोरी र इजरायलको शक्ति महसुस गरेको छ। इरान ठूलो देश हो। यसको जनसंख्या लगभग १० करोड छ। यसको क्षेत्रफल पहाडी छ। 

५. के इजरायल आफ्नो उद्देश्य प्राप्त गर्न सफल भयो ?
इजरायली आक्रमबाट इरानको आणविक कार्यक्रममा ठूलो धक्का लागेको छ । इरान दशकौंदेखि नातान्ज, फोर्डो र इस्फहानमा युरेनियम संवर्धनमा काम गरिरहेको थियो। इजरायलले धेरै इरानी वैज्ञानिकहरूलाई पनि मारेको छ। अब इरानलाई पूर्वाधार निर्माण गर्नु महत्त्वपूर्ण छ तर, अझ गाह्रो काम भनेको वैज्ञानिकहरूको नयाँ पुस्ता तयार गर्नु हो । क्षतिको बाबजुद पनि, इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमले आफ्नो छाप छोड्न सफल भएको छ। इरानी क्षेप्यास्त्रहरू इजरायल र यसका सहयोगीहरूको वायु रक्षा प्रणालीमा प्रवेश गर्न सफल भएका छन्।

इजरायलको पहिलो उद्देश्य इरानको आणविक कार्यक्रमलाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्नु थियो तर यो उद्देश्य प्राप्त गर्न पूर्ण रूपमा सफल भएन । इजरायलले इरानमा अचानक आक्रमण गरेको होइन, पूर्ण तयारीका साथ आक्रमण गरेको थियो । इजरायलले पहिले इरानका प्रतिनिधिहरूलाई धेरै कमजोर बनाएको छ । हिजबुल्लाहको शीर्ष नेतृत्व पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छ । इजरायललाई थाहा छ इरानको शक्ति के हो। इरान पनि एक सैन्य शक्ति हो। उसँग प्रविधि पनि छ। यस्तो अवस्थामा, इरानसँग इजरायलको कुनै पनि युद्ध सजिलो हुनेछैन ।  

इजरायलले आफ्नो उद्देश्य पूर्ण रूपमा प्राप्त गर्न सकेको छैन । इरानले आक्रमण अघि नै आणविक भण्डारहरू हटाइसकेको थियो। यसको अर्थ आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट भएको छैन। इजरायललाई इरानको आणविक खतरा अझै कम भएको छैन।