नेपालको राजनीतिक इतिहासमा वैकल्पिक विचारधारा निर्माण गरिरहेको भन्ने ठानिएको एउटा पार्टी विवेकशील साझा आन्तरिक विवादमा रुमल्लिएको छ । उज्ज्वल थापा अध्यक्ष रहेको विवेकशील र पूर्व पत्रकार रवीन्द्र मिश्र नेतृत्वको साझा पार्टी एकीकरण भएर ‘विवेकशील साझा पार्टी’ बनेको डेढ वर्ष नवित्दै आन्तरिक किचलोमा फसेको हो ।

गत वर्षसम्पन्न प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचनमा राम्रै मत प्राप्त गरेको पार्टी निर्माणकै चरणमा देखिएको विवादले कार्यकर्ता र शुभेच्छुकहरू अन्यौलमा परेका छन् ।

एकतापछि दुई जना संयोजक रहेको विवेकशील साझा पार्टीका एक संयोजक उज्ज्वल थापाले अर्का संयोजक रविन्द्र मिश्रमाथि पार्टी कब्जा गरेको आरोप लगाएका छन् । 

केही दिन पहिला राजनीतिक प्रतिवेदन मार्फत संयोजक थापाले अर्का संयोजक मिश्रमाथि पार्टीलाई उल्टो दिशा तर्फ लैजान खोजेको आरोप लगाएका हुन् । 

आफूलाई वैकल्पिक शक्ति र सुसंस्कृत राजनीतिको अभियन्ता दल मान्ने विवेकशील साझा पार्टी भित्र अन्य राजनीतिक दलको जस्तो आरोप प्रत्यारोप चल्नुले पार्टी फूटसम्मका आशंकाहरू जन्माएका छन् । 

पार्टी भित्र चुलिएको विवाद र संयोजक थापाले सार्वजनिक गरेको राजनीतिक प्रतिवेदनका बारेमा हामीले विवेकशील साझा पार्टीका प्रवक्ता सूर्यराज आचार्यसँग कुराकानी गरेका छौं । 

पार्टी प्रवक्ताको रुपमा नभइ आचार्यले पार्टीमा देखिएको समस्याबारे आफ्नो नीजि धारणा लोकान्तरसँग खुलेर राखेका छन् । 

विवादबाट नेता कार्यकर्ता तर्सनु पर्दैन 

सबैभन्दा पहिला हामीले वैकल्पिक राजनीतिको संवाहक हुने पार्टी निर्माण गर्दैछौं । लामो इतिहास भएका, लामो संघर्ष भएका, पटक पटक व्यवस्था परिवर्तन गर्न योगदान गरेका, संविधान परिवर्तन गरेका पार्टीहरूको बीचबाट सभ्य र सुसंस्कृत राजनीतिको थालनी गर्ने प्रयास गरिरहेका छौं । 

लामो संघर्ष र त्यागपछि सत्ताको बागडोर सम्हान पुगेका अन्य राजनीतिक दलहरुले अहिले जनताका विकास, समृद्धि र सुशासनका आकांक्षाहरू पूरा गर्ने त कुरै छोडौं, हुँदा हुँदा न्यूनतम मूल्य मान्यता तोडेर अघि बढिरहेका छन् । 

यसले राजनीतिप्रति,राज्यप्रति र सरकारप्रति नागरिकको विश्वास नै धरासायी बनाएको छ । त्यो परिप्रेक्षमा हामीले सुसंस्कृत राजनीतिको थालनी गर्न खोजेका हौँ । हामीले प्रभावकारी र जनताको आकांक्षा जोड्न सक्ने नयाँ राजनीतिक शुरुवात गर्न खोजेका हौँ ।

अरू पार्टीमा जस्तै विवेकशील साझा पार्टीभित्र पनि विवादको सृजना भएको जुन कुरा सञ्चारमाध्यममा आइरहेका छन्, लोकतान्त्रिक पद्दतिमा यस्ता विषयहरु अस्वभाविक होइन । लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र एउटै विषयलाई फरक फरक कोणबाट बहस गरिनु अन्यथा होइन । महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने त्यस्ता फरक सोचमा संलग्न हुने चाहे नेता होस् चाहे सदस्य होस् उसले वैकल्पिक राजनीतिको दर्शन र मूल कार्यभारप्रति प्रतिबद्ध हुनैपर्छ ।

वैकल्पिक राजनीतिका न्यूनतम आचार संहिता 

राजनीतिलाई पेशा बनाउनु भएन, राजनीतिमा लागेपछि पद र भागबन्डामा स्वार्थ देखाउनु भएन, सत्तामा पुगेपछि राज्य कोषलाई दोहन गर्नुभएन, राज्यलाई सबल बनाउनु पर्यो अनि जनतालाई सेवा र सुविधा दिनुपर्यो, यी वैकल्पिक राजनीतिको न्यूनतम आचारसंहिता हुन् ।

वैकल्पिक राजनीतिको संवाहक बन्न खोजेको विवेकशील साझाजस्तो पार्टीमा जोडिने माथिल्लो नेतृत्वदेखि तल्लो पंक्तिसम्म यसमा स्पष्ट हुनुपर्यो र प्रतिबद्ध हुनुपर्यो । नेताभन्दा माथि विधि र पद्धति हुनुपर्यो ।

विवेकशील साझा भित्रका बहस विधि र पद्धति भित्र भयो भने निकास निस्किन्छ, तर विधि र पद्धति भन्दा बाहिर व्यक्तिगत स्वच्छन्दताको आधारमा बहस हुन थाल्यो भने अराजक बन्न जान्छ । यस्तो शैलीले वैकल्पिक राजनीतिको कार्यभार बोक्न सक्दैन ।

विधि र पद्धति उल्लङ्घन गरेकै कारणबाट लामो संघर्षका इतिहास बोकेका पार्टीहरू अहिले छि छि दूर् दूर् को स्थितिमा छन् । हामीले त्यसबाट पाठ सिक्नुपर्छ ।

त्यसैले यस्ता सानातिना विवादबाट हामी तर्सिनु पर्दैन, यदप् हामीले विधि र पद्धतिभित्र यसको समाधान खोज्यौं भने सकारात्मक दिशा लिन्छौं र हामी त्यही बाटोमा छौं ।

उज्ज्वल थापाको राजनीतिक प्रतिवेदन विधिसम्मत छैन 

म सार्वजनिक रूपमै भन्न सक्छु, उज्ज्वल थापाको लिखित दस्तावेज जसरि सार्वजनिक भयो,जसरि एकै चोटी मिडियाको चासो बन्न पुग्यो, त्यो बिल्कुलै हाम्रो पार्टीको विधि र पद्धति अनुकूल छैन । त्यसमा भएका अन्तरवस्तु र कतिपय कुराहरू सान्दर्भिक पनि छन्, कतिपय गलत व्याख्या गरिएका छन्, कतिपय सरासर झुट पनि छन् । ति विषयहरूमा हामी केन्द्रीय कमिटीको बैठकमा विस्तृतमा छलफल र समीक्षा गरौंला ।

तर त्यति हुँदाहुँदै पनि ति सबै विषयहरू मजासँग पार्टीको आन्तरिक बडीमा छलफल हुन नसक्नु दुखदायी कुरा हो । उज्ज्वलजी सँगै अर्का संयोजक हुनुहुन्छ, रविन्द्र मिश्र । या त वहाँहरूबीच छलफल भएको भए हुन्थ्यो । उज्ज्वलजी को सबभन्दा नजिकको मित्र त रविन्द्र मिश्र हो ।

वहाँहरूबीच कुरा नमिलेको रैछ भने ८ जनाको संयोजन समिति छ त्यहाँ छलफल भएको हुनुपर्यो । होइन, पार्टीको हीतमा मैले राम्रै कुरा गर्न खोजेको थिएँ तर रविन्द्रजी ले मन पराउनु भएन भनेर केन्द्रीय कमिटी र अन्य कमिटीमा छलफलमा लागेको भएपनि हुन्थ्यो । हामी थियौं हामीसँग भनेको भए हुन्थ्यो । उज्ज्वलजीले प्रतिवेदनमा लेखेका कतिपय कुराहरू त मैले पनि भन्दै आइरहेको कुरा हो ।

त्यसैले वहाँले वैधानिक कमिटीहरूलाई छलेर आम सदस्य र शुभेच्छुक पंक्तिमा अन्यौल छर्ने गरेर आफ्नै कमजोरीहरू छताछुल्ल गर्नुभयो, त्यो कार्यविधि अत्यन्तै अवान्छित छ र त्यो कार्य एउटा वैकल्पिक शक्ति बन्ने अपेक्षा गरिरहेको पार्टीको शीर्षस्थ तहमा रहेकाहरूको राजनीतिक परिपक्वता होइन ।

विगतको समीक्षा 

दुई तीन महिना अघि शुरू गरिएको पार्टीको राजनीतिक अभियानको क्रम सकेर हामी भर्खर जिल्लाबाट फर्केका छौं र म के कुरामा उत्साहित भएँ भने जिल्ला तहमा मैले भेटेका कतिपय नेता कार्यकर्ताहरू केन्द्रमा रहेका कतिपय नेताहरूभन्दा सक्षम छन् । उनीहरूको राजनीतिक सुझबुझ पनि बढी छ र पर्सनालिटी पनि त्यही अनुसारको देखिन्छ ।

अब ति साथीहरू क्रियाशील हुन थाले भने आफू छाँयामा परिन्छ कि भने डराउनेहरूले पार्टी बनाउँछन् ? त्यसकारण अर्काको छाँयामा पर्ने भएँ, अरू बढी मिडियामा देखियो, म मिडियामा आउन पाइन भन्नेहरूले पार्टी बनाउन सक्दैनन् । पार्टी आफूले धान्न नसक्ने हिसाबमा ठूलो हुँदै गयो भनेर डराउने प्रवृत्तिलाई राम्रो मान्न सकिंदैन । त्यो प्रवृत्तिको उपचार छैन ।

संयोजक पदमा रहनुभएको उज्जवल थापाले चुनावपछिको एक वर्षमा यतिका कुराहरू सार्वजनिक गर्नुभयो, ति कुराहरू पहिल्यै हामीलाई भन्दिएको भए हामी त्यही अनुसार काम गर्थ्यौं नि त ! वहाँले सार्वजनिक गर्नुभएको डकुमेन्टमा कहीं पनि मैले फलानो कुरा फलानो समितिमा औपचारिक रूपमा प्रस्ताव राखें र त्यो प्रस्तावलाई पेलियो भनेर भनिएको छैन ।

वहाँले विवेकशील साझा पार्टी केही व्यक्तिहरूको प्राइभेट कम्पनी भयो भनेर गम्भीर आरोप लगाउनु भएको छ । त्यो असाध्यै गम्भीर आरोप हो, यहाँभन्दा बढी म भन्न चाहन्न त्यस्तो किसिमले सुसंस्कृत राजनीति गर्न सकिंदैन ।

चुनावपछिको एक वर्षको समयमा हामीले आफ्नो पार्टीको मुहार जसरि फेर्नुपर्ने हो त्यो अनुसार भएको छैन । तर त्यसको सही कारण के हो भन्ने विषय अहिले मैले भन्दिन, त्यो छिट्टै औपचारिक रूपमा बाहिर आउनेछ ।

पार्टी नेतृत्वमा युवाहरूको भूमिका 

अन्य पार्टीका नेताहरू सबै एउटा स्कूलिङमा हुर्केका छन् र पनि वैचारिक मतभेद हुने गर्दछ । हामी चाहिँ फरक पृष्ठभूमिबाट आएका छौं फरक स्कूलिङ छ । फरक फरक स्कूलिङबाट आएकाहरूमा युवा होस् या बयोवृद्ध होस्,बैचारिक मतभेद हुने कुरा सामान्य हो तर त्यसलाई एउटै लयमा लैजानका लागि हाम्रो बढी मेहेनेत हुनुपर्छ ।

पार्टी निर्माणमा युवाहरूको भूमिका त छ नै तर मेरो ‘भ्यू’ अझ बढी युवामय र ‘एग्रेसिभ’ छ । मेरो मान्यता के होइन भने एउटा युवा राजनीतिमा लागेर युवाको नाममा अनन्तकालसम्म राजनीतिक लाभ लिइराखोस् । अहिले लाग्ने गरेका आम आरोपहरू जस्तै, युवाहरूलाई सिमान्तकृत गरियो, युवाहरूलाई पाखा लगाइयो भन्ने आरोपहरू बेइमान आरोपहरू हुन् । यो सोच युवाहरूलाई ठाउँ दिनुपर्छ भन्ने सोच होइन, यो त कब्जा गर्नुपर्छ भन्ने सोच हो ।

युवाहरूलाई आकर्षित गर्ने, नेतृत्वमा ल्याउने खालको शैली त अहिले पनि हामीले अपनाइरहेका छौं । तर एकोहोरो युवाले ठाउँ पाएनन् भएर बोलिरहनु ठीक होइन । आवश्यकता र क्षमताका आधारमा पार्टीभित्र सबैले आफ्नो उचित स्थान प्राप्त गर्नुपर्छ ।

जनताले हामीबाट आशा गरिरहेका छन्

पार्टी स्थापनाको छोटो समयमा नै निर्वाचनमा हामीले प्राप्त गरेको उपलब्धिको आधारमा हामीलाई जनताले आशा गरिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा एकबद्ध भएर जानुपर्छ । जनताको आशालाई विश्वासमा बदल्नुपर्छ । ‘मेरो र तेरो मान्छे’ भन्दै बहसमा उत्रिएर अरूलाई पार्टी कब्जा गरेको आरोप लगाउनुले नेतृत्वमा रहेका संयोजक उज्ज्वल थापाको राजनीतिक दृष्टिकोणमाथि प्रश्न उठाएको छ ।

कब्जा गर्नुपर्ने पार्टी नै बनेको छैन, कब्जा कसरी गर्नु ? के कब्जा गर्नु ? के हो यो कब्जा गर्नु भनेको ? यस्ता आरोपहरू अत्यन्तै पीडादायी छन् । कमसेकम मैले जुन हिसाबले यो पार्टीलाई युवाहरूको प्लेटफर्म बनाउन लागिपरेको छु र पार्टी ‘टेकअफ’ भइसकेपछि युवाहरूलाई छोडौं भनेर लागिरहेको छु त्यो बुझ्नुपर्थ्यो । भोलि पार्टी सत्तामा जाला र म मन्त्री बनुला भनेर मैले पार्टी बनाएको होइन ।

विवेकशील साझा पार्टीप्रति जनताले देखाएको उत्साहलाई शक्तिमा बदल्नुपर्छ । यसरी आन्तरिक विवाद छताछुल्ल पारेर पार्टीपंक्ति र शुभेच्छुकहरूमा भयको सिर्जना गर्ने प्रवृत्ति ठीक होइन ।