राजेन्द्र खड्गीको नाम सुन्यो भने पनि डराउँथे मान्छे कुनैबेला । उनको चलचित्रमा देखिने रुप र उनले निभाउने भूमिकाले उनीप्रति मान्छेहरु कहिल्यै पनि सकारात्मक हुन सकेनन् होला ।

फेरि हल्ला पनि बजारमा त्यस्तै थियो, ‘हातले मुक्का हानेर राँगो ढाल्छ खड्गीले ।’ हुन पनि २०३५–३६ सालमा हेटौंडाको नामुद गुण्डा नै थिए उनी । बाबुराजा दादाको नामले चिनिने खड्गीले अन्याय कहिल्यै सहेनन् । अन्यायमा परेकाहरुलाई सहयोग गर्दा उनी दादा भए उसताका ।

हुनेखाने परिवारमा जन्मेका उनी पेशाले मासु व्यापारी थिए । सयौं नेपाली चलचित्रमा खलनायकको रुपमा प्रस्तुत भएका खड्गीले करिव ५ सय नेपाली चलचित्रमा द्वन्द्व निर्देशकको रुपमा काम गरे ।

कुनै जमाना थियो राजेश हमाल हिरो, शम्भुजित बास्कोटा संगीतकार र राजेन्द्र खड्गी द्वन्द्व निर्देशक । यो संयोजनका धेरै चलचित्र हे¥यो एउटा पुस्ताले । ५० को दशकमा अत्यन्तै चर्चामा रहेका खड्गी हेर्दा जस्ता देखिन्छन्, व्यवहारमा भने अत्यन्तै मिलनसार छन् । एकबार बाँच्ने जीवन हो भन्ने कुरा राम्रोसँग बुझेका उनी कसैको कुभलो चिताउँदैनन् र गर्दैनन् पनि ।

केही चलचित्रको निर्माण र पाउलोनीया जातको रुखविरुवाको व्यवसायिक खेतीमा व्यस्त खड्गीका तीन पुस्ताले नै चलचित्रमा काम गरिसकेका छन् ।

उनका छोरी र नातिले समेत चलचित्रमा अभिनय गरेका छन् । आफ्ना गुरु ओयामोको बारेमा वृत्तचित्र समेत निर्माण गर्न लागेका उनले गोपाल भुटानीको समेत योगदानको कदर गर्दै गुरुदक्षिणवापत उनको मुर्ति बनाउने परियोजनामा व्यस्त छन् । खड्गी २०१८ सालमा सिद्धीलाल र अष्टमायाका कोखबाट जन्मेका हुन् ।

लोकान्तरको एक आग्रहमै भनेकै समयमा कार्यालय आइपुगेका ५६ वर्षे ‘तन्नेरी’को लवाई हेर्दा लाग्थ्यो, उमेरले मान्छेलाई केही कुरा छेक्दैन । करिव २० तोला सुनका गहना, शरिरभरी टाटु , लामो कालो रंग्याइएको कपाल र कालो चस्मामा उनको हुलिया खुलेको थियो । लोकान्तरको कार्यालयमा छिर्नेबित्तिकै पुरानो चिनजान जसरी संवाददातासँग प्रस्तुत भएका खड्गीलाई स्वागत गरेपछि उनले एक ग्लास कागती पानी खाए नुन राखेर । उनको खलनायकी यात्राका बारेमा उनीसँग एक घण्टा लामो कुराकानी भयो । प्रस्तुत छ सोही कुराकानीको सम्पादित अंशः

२०४० सालतिर हेटौंडामा क्युकोसिन कराँते सिकाउँथेँ । विश्वास भन्ने चलचित्रमा कराँते जान्ने गुरुहरुको लागि सुवर्ण अवसर भनेर सन्ध्याकालिन पत्रिकामा विज्ञापन आयो । मलाई आफू यसमा फिट हुन्छु जस्तो लाग्यो । बलराज भन्ने मेरो चेलाले गोपाल भुटानीलाई भेटाइदिन्छु भन्यो र भेटायो पनि । यो एउटा संयोग नै थियो, पत्रिकामा विज्ञापन आउनु र मैले मेरो चेलोलाई भेट्नु ।

गोपाल भुटानीलाई पनि तनाब भइरहेको रहेछ । उहाँलाई जुडो, बक्सिङ आउने तर कराँते नआउने । चलचित्रमा दुईवटा द्वन्द्वका दृष्य छायाँकन भइसकेको रहेछ । बाँकी दृष्यको लागि निर्माताले अर्को मान्छे खोज्नुपर्यो भनेपछि उहाँले खोज्न अनुमति दिनुभएको रहेछ । गुरुबा (गोपाल भुटानी)लाई पनि एउटा चेलो चाहिएको रहेछ । उहाँलाई भेटेपछि मैले आफूले जानेको सबै कला देखाएँ । मार्सलआर्टको सबै कुरा देखाएँ । त्यतिबेला म ब्रुस्लीको फ्यान थिएँ । मेरो कलामा पनि बु्रस्लीको छाप देखिन्थ्यो ।

६ महिना काम गरेको २५० रुपैयाँ ज्याला
चलचित्र संस्थानमै गएर मैले शो गरेको हुँ । उहाँलाई मन परेछ । त्यसपछि मलाई चेतन कार्कीसँग भेट गराइयो । उहाँले २ ३ वटा प्रश्न गर्नुभयो । चेतन कार्कीले खुशी भएर हुन्छ भन्नुभयो । विश्वासमा काम गर्न मलाई ६ महिना लाग्यो । चलचित्र संस्थानका कर्मचारीले चलचित्र जतिसक्दो ढिलो बनाउने रहेछन् किनभने उनीहरुले नियमित तलव भन्दा बाहेक भत्ता पाउने रहेछन् चलचित्र बनेको समयमा ।

छ महिना पछि मलाई जीवन दाइले २५० रुपैयाँ दिनुभयो जवकि मैले त्यतिखेर ९ सय रुपैयाँ खर्च गरिसकेको थिएँ काठमाडौं बस्दा । मैले यो त भएन भन्दा जीवन दाईले भाइ यो त तिम्रो लागि गुड लक हो अरु केही पनि नसम्झ भन्नुभयो । त्यो पैसा मैले मेरो सहायक चिनकाजीलाई एक सय दिएँ, श्रीमतीलाई सय दिएँ र पचास रुपैयाँ आफूसँग राखेँ ।

शिव श्रेष्ठ रियल हिरो
नेपालमा पाकिस्तानी चलचित्रहरु बन्न थाले । नेपाली चलचित्रलाई यो स्थानमा ल्याउन शिव श्रेष्ठ दाइको भूमिका ठूलो छ । उहाँले नै पाकिस्तानी चलचित्र यहाँ भित्र्याउनुभएको हो । शिव दाइ त्यतिखेर पाकिस्तानी चलचित्रमा स्थापित भइसक्नु भएको थियो । चलचित्र संस्थानले २ ३ वर्षमा बल्ल एउटा चलचित्र बनाउँथ्यो ।

त्यतिले हामीलाई काम नै पुग्दैनथ्यो । मैले पनि पाकिस्तानी चलचित्रमा काम गर्न थाले द्वन्द्वको लागि । धेरै नेपालीले पाकिस्तानी चलचित्रको कारण काम पाएका थिए । नाच्ने, द्वन्द्व कलाकारहरु, प्राविधिकहरु नेपाली हुन्थे त्यतिखेर पाकिस्तानी चलचित्रमा । चलचित्र संस्थानमा जम्मा ३ ४ जना प्राविधिक थिए तर पाकिस्तानी चलचित्रका कारण नेपालमा धेरै प्राविधिक बने ।

गिनिज बुकमा नाम लेखाए हुन्छ मेरो
त्यतिखेर हामी दिनको ५० रुपैयाँमा काम गथ्र्यौँ । पाकिस्तानीहरु हराउँदै गए । हामी आफैंले पनि चलचित्रहरु बनाउन थाल्यौं । त्यतिखेर त भारतीयहरु पनि नेपालमा छायाँकन गर्न आउँथे । मैले पनि ५-६ वटा हिन्दी चलचित्रमा काम गरेको छु । अहिलेसम्म म नै हुँला संसारमै सबैभन्दा धेरै चलचित्रमा द्वन्द्व निर्देशन गर्ने । गिनिज बुक अफ वल्र्ड रेकर्डमै राखे हुन्छ मेरो नाम । तर के गर्नु नेपालमा कदर छैन । मैले काम गर्ने समयमा कुनै पनि निर्माता घाटामा गएनन् । सबैले राम्रो कमाइ गर्थे । जुन चलचित्र बने पनि हिट हुन्थ्यो ।

नेपालमा राजदरवार हत्याकाण्डभन्दा अगाडि एकदमै राम्रो समय थियो चलचित्रको लागि । चलचित्रमा डिजिटल प्रविधी भित्रिएपछि यो उद्योग धरापमा पर्यो । प्रविधिको विकासले नेपाली चलचित्र उद्योग धरासायी बन्यो । राजनीतिक कारणले पनि पनि असर गर्यो । द्वन्द्वका कारण नेपालमा चलचित्र बनाउनै कठिन भयो । नेपाली युवाहरु विदेश पलायन भए त्यसकारण दर्शक घटे ।

दादा बनाउन दिदीहरुको हात

बच्चा बेलामा म एकदम सोझो थिएँ । दुव्लो पातलो शरिरको थिएँ । मलाई दिदीहरुले एकदमै हेरचाह गर्नुहुन्थ्यो । साथीहरु एकदम चुलबुले थिए । म शान्त भएकोले सधैं गोदाइ खान्थेँ । दिदीहरुले मलाई नै गाली गर्थे । मलाई यस्तो बनाएको मेरो दिदीहरुले नै हो । हुन त म अहिले पनि त्यस्तो खराव छैन । मलाई सबै बराबर हो जस्तो लाग्छ । एकदिन मरेर जानु पर्छ सबैले ।

हुन त म हेटौंडाको जमिनदारको छोरा हुँ । हेटौंडा बजार नै मेरो बुबाले स्थापना गर्नु भएको हो । उहाँले धेरै संघर्ष गर्नुभएको छ हेटौंडामा । मेरो बुबा जुद्ध सम्शेरको आठ पहरीयामध्येको एक हो । औलोको कारण ३ महिना मात्र त्यहाँ बसोवास हुुन्थ्यो रे ।

मैले ३४ सालमा एसएलसी पास गरेको हुँ । हेटौंडामा नै क्याम्पस पढें । मैले कमर्श पढेको हुँ । हेटौंडामा रात्री पढाइ शुरु गरेको नै मैले हो । तर बीचमा एकपटक फि बढाएको निहुँमा क्याम्पस बन्द हुन आँट्यो । अनि मलाई क्याम्पस प्रमुखले बोलाएर राजेन्द्र बाबु क्याम्पस त बन्द गर्न लागे विद्यार्थीले भन्नुभयो । मैले साथीहरुलाई सम्झाएँ । म त साहुको छोरो मैले पढ्नु पर्दैन तिमीहरुलाई नै सजिलो हुने हो भनेर मैले हड्ताल गर्ने केटाहरुलाई ड्याङ कि ड्याङ कुटें । जे होस् मकवानपुर क्याम्पस अहिलेसम्म चलेको छ । 

दुव्लोलाई मोटोले कुट्दा रिस उठ्थ्यो
मैले दुव्लोलाई मोटोले कुटेको कहिल्यै पनि सहिनँ । मलाई सबै मान्छे बरावर लाग्छ । एक रुपैयाँ हुने पनि एक रुपैयाँको साहु हो भने सय रुपैयाँ हुने सय रुपैयाँको साहु हो । आँखामा धुलो पर्यो भने जस्लाई पनि बिझाउँछ । त्यसैले कोही ठूलो सानो हुँदैन भन्ने मेरो मान्यता हो । म डन होइन । अन्यायमा परेको मान्छे राती १२ वजे पनि मलाई गुहार्दै आउँथे । मेरो अगाडि कसैले केही गर्न सक्दैनथ्यो । प्रशासनले गर्न नसक्ने काम पनि म गर्थें ।

एकपटक त मलाई पुलिसले थुन्यो पनि । सहबीर थापा डिएसपी हुनुहुन्थ्यो त्यतिखेर । एक हप्ता थुनामा परेपछि कमल थापाले छुटाउनुभएको हो मलाई । चलचित्रमा प्रबेश गरेपछि मैले दादागीरी छोडें । झगडा गर्दा सिकेका कुरा मैले चलचित्रमा पनि लागु गरें ।

मलाई यो स्थानमा पुर्याउन सहवीर थापाको पनि हात छ । उहाँले मलाई नसमातेको भए म हेटौंडामा नै रुमल्लिरहेको हुन्थेँ । २५ वर्षपछि मलाई सम्मान गरिएको थियो त्यतिबेला सहवीर थापा पनि आउनु भएको थियो । त्यतिबेला मैले यो कुरा भाषणमा भनिदिएँ ।

खुट्टामा स्टिल राखिएको छ
चलचित्रमा काम गर्दा मैले धेरै दुःख गरेको छु । दुर्घटनामा परिन्थ्यो कतिपटक त । अहिले पनि मेरो खुट्टामा स्टिल राखिएको छ । मैले चलचित्रमा नयाँ प्रयोग गर्ने गरेको थिएँ ।

मैले पनि ब्रुस्लीलाई भेटेर सिकेको होइन, हेरेको भरमा हो । मैले गर्ने चलचित्रका फाइट सिन हेरेर अरुले पनि सिकुन् भन्ने लाग्छ मलाई । कहाँ हान्दा कहाँ लाग्छ र के असर गर्छ भन्ने सोचेर मैले काम गर्थें । फाइट पनि जिवन्त हुनुपर्छ ।

नेपालको त म एकमात्र द्वन्द्व निर्देशक थिएँ कुनैबेला । भारतमा जाँदा मलाई हेर्न आउँथे मान्छेहरु । भारतमै बस भन्ने अफर पनि आउँथ्यो तर मलाई नेपालमै काम गर्न मन लाग्थ्यो । हुन त मैले भारतीय फिल्ममा नगरेको होइन । भोजपुरी चलचित्रमा त मैले फाइटको चलनलाई नै अर्कै गराइदिएँ ।

अहिले हामी पुराना पुस्ता कोही पनि यो क्षेत्रमा छैनन् । पाइरेसीले यो क्षेत्रलाई तहसनहस गराइदियो । चलचित्र प्रायः फ्ल्प भइरहेका छन् । निर्माताले उल्टो पैसा तिर्नुपर्ने स्थिती छ । अहिले म थोरै मात्र फिल्ममा काम गर्छु ।

दरवारले दियो मोटर
मैले मेरो कपाल, गलाको सिक्रि र शरिर त मैले विगार्नै हुँदैन । मेरो परिचय नै यसैमा छ । १९ /२० तोला जति सुन छ मेरो शरिरमा । गोजीमा १० १५ हजार राख्छु, एटिएम पनि छ । मैले चढ्ने गाडी किनेको होइन । राजाले उपहार दिएको गाडि हो यो । बा ३ च ४ ५७७३ नम्बरको मेरो गाडि पहिले पूर्व युवराज दिपेन्द्रले चढ्थे । शाही कालमा मन्त्रीपरिषद्का उपाध्यक्ष तुलसी गिरीले चढ्थे । त्यतिबेला मेरो खुट्टा भाँचिएको थियो । मैले गाडिको खोजी गरिरहेको थिएँ ।

शिव श्रेष्ठ दाइले यो गाडीको बारेमा कुरा गर्नुभयो । तुलसी गिरीसँग शिव दाइले नै चिनाइदिएपछि मैले उहाँसँग गाडी मागेँ । उहाँले दिन मिल्दैन मलाई पनि राजाले उपहार दिएको भन्नुभयो । मैले मेरो खुट्टा भाँचिएर समस्या परेको बताएँ ।

टेलिभिजनमा पनि मेरो दुर्घटनाको समाचार आइरहेको थियो । मैले कर गरेपछि तुलसी गिरीले पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रलाई सोध्नुभएछ । राजाले पनि बेच्न चाहिँ नबेच्नु राजेन्द्र बाबुलाई दिनु भन्नुभएको रहेछ । यसरी यो मैले चढेको गाडी पाएको हुँ उपहारमा ।

हामी दलित होइनौं,शुरवीर हौं

मलाई संसारमा दुईवटा मात्र जात छ भन्ने लाग्छ । कोही दलित र माथिल्लो जाति भन्ने हुँदैन । मान्छेलाई दलित भन्ने चलनमा पनि कारण छ । जस्तो हामी खड्गीहरु मासुको काम गर्छौं ।

जीउभरि रगतै रगत लत्पतिएको हुन्छ । हामी त शुरबीर हौं । काटमार गर्न जोकोहीले सक्दैन । कसैले नसकेको काम हामीले गरेर मान्छेलाई बचाइरहेका छौं । खड्गीहरु दह्रो मुटु भएका मान्छे हुन् । एउटा ज्यान मारेर सय जना अघाउँछ भने त्यसमा पाप हुँदैन भन्ने त शास्त्रमा पनि लेखिएको छ ।

राँगा कस्ले मार्ने ? हामीले नै मार्ने । रगत लत्पतिएको हुँदा त्यसमा जीवाणुहरु पनि हुन्छ । हामी काम गर्नेलाई यो सबै पचिसकेको हुन्छ । तर अरु मान्छेलाई यो कुरा घिन लाग्छ, गनाउँछ । त्यसैले मानिसहरुले हामीलाई दलितको रुपमा व्यवहार गर्थे । चिया पसलमा आफूले खाएको ग्लास आफैं माझ्नुपर्ने यस्तो छुवाछुत थियो ।

मैले नै कतिपल्ट ग्लास माझ्न लाउँदा ग्लाँस नै फ्याँकिदिएको छु । बरु ग्लासको पैसा तिर्थें ।
दमाईँ, कामी सबै परिश्रम गर्ने जात हो । पसिना धेरै आउने कारणले उनीहरुको जीउबाट गन्ध आउँथ्यो त्यसैले कथित माथिल्लो जातले उनीहरुलाई हेपेको हो । उनीहरु नुहाउँदैनथे । तर बाहुनहरु त दिनदिनै नुहाउँने । बाहुनहरुलाई राम्रो कुराहरु थाह थियो । मलाई म खड्गी भनेर कसैले भन्यो म त आफ्नो जातप्रति गर्व गर्छु । तर अहिले कसैलाई कसाइ वा दमाइ कामी भन्यो भने रिसाउँछन् तर मलाई रिस उठ्दैन । राजनीति गर्नेहरुले जातपातको कुरा गरेको हो ।

मैले त राजाहरुसँग बसेर पनि खाना खाएको छु । राजामती चलचित्र आउँदा एकपटक नीर शाहले दरवार जाउँ भन्नुभयो । नेवारी भाषाको चलचित्रमा भाषाको समस्या आउला भनेर नीर शाहले मलाई लानु भएको थियो । हामी वीरेन्द्र राजासँगै बसेर खाना खायौं ।

एकपटक गीरिजाबाबु खड्गी समाजले मलाई सम्मान गरेको कार्यक्रममा आएर आफू पनि आधा खडगी भएको बताउँदा सबैले ताली पिटेका थिए ।

कुरा के रहेछ भने उनी लुकेर राजनीति गर्ने बेलामा खड्गीको घरमा लुकेर बसेका रहेछन् ६ महिना । अहिले यो जातपातको कुरा सब बेकार हो । सबैले उद्यम गरौं । पैसा कमाऔं । कसैले कसैको बारेमा नराम्रो कुरा गर्नै पर्दैन । मैले १३ विगाहमा पाउलोनिया रोपेको छु । सबैले नगदे वाली लगाउने हो भने देश विकास हुन बेर लाग्दैन । मरेर जाने जीवन हो केही गरेर मात्र मर्नु पर्छ । मैले जानेको त्यत्ति हो ।