×

NMB BANK
Dabur

लगनशीलता

सांकेतिक भाषा ‘दोभाषे’ सीपले मन–मस्तिष्क जोडिरहेकी यशोदा

जेठ १३, २०८०

NTC
Sarbottam
Premier Steels

रूपन्देहीको सैनामैनाकी यशोदा थापाले १ दशकअघि ‘प्लस टु’ पढ्दै गर्दा सांकेतिक भाषा (दोभाषे) को तालिम लिइन् । कान सुन्न नसक्नेहरूका पीडाले थापालाई सांकेतिक भाषा सिक्न उत्प्रेरित गर्‍यो ।

Sagarmatha Cement
Muktinath Bank

अपाङ्ग पुनःस्थापना केन्द्रको पहलमा बुटवलमा सञ्चालित ३ महिने तालिम लिएकी यशोदाले लगत्तै विभिन्न कार्यक्रममा काम गर्ने मौका पाइहालिन् । त्यसपछि उनले रूपन्देहीसहित विभिन्न ठाउँ/क्षेत्रमा पुगेर निरन्तर दोभाषेको काम गर्दै आएकी छन् ।


Advertisment
RMC TANSEN
IME BANK INNEWS
shivam ISLAND

सांकेतिक भाषासँगै यशोदा श्रवणदृष्टिविहीन भएका व्यक्तिहरूलाई स्पर्श सञ्चार समेत गर्दै आएकी छन् । कान पनि नसुन्ने र आँखा पनि नदेख्ने व्यक्तिहरू श्रवणदृष्टिविहीनमा पर्छन् ।


Advertisment
SBL

कानको श्रवण क्षमतामा समस्या भएकाहरूका निम्ति सांकेतिक भाषा अनिवार्य रहेको यशोदा बताउँछिन् । अहिले बहिरा बालबालिकाको मन र मस्तिष्क जोड्ने माध्यम जस्तै बनेकी छन् यशोदा ।

Vianet communication
Laxmi Bank

‘संकेत’ भन्नाले हात, आँखा, ओठ आदि अंग–उपांगका माध्यमले वा अन्य कुनै उपायद्वारा मनोभाव व्यक्त गरिने चेष्टा वा इशारा हो । बहिरा भन्नाले कान सुन्न नसक्ने व्यक्ति, हातको इशाराले कुरा गर्ने व्यक्ति भनेर बुझिन्छ । दोभाषेकै रूपमा दशक बिताएकी ३१ वर्षीया यशोदालाई आफू दोभाषे बन्नकै लागि जन्मिएको जस्तो लाग्न थालेको छ । आफूले गर्दै आएको कामप्रति उनलाई गर्व लाग्छ ।

फरक क्षमता भएका व्यक्तिहरूको जीवनस्तर र व्यक्तित्व विकास गर्नतिर लाग्नु सबैको दायित्व रहेको उनको बुझाइ छ । 

दोभाषेको काम गर्न यशोदालाई दैनिकजसो भ्याइँनभ्याइँ हुन्छ । उनको ‘ट्रान्स्लेट’ सबैको नजरमा लोकप्रिय छ तर यो काम अन्यभन्दा कठिन र चुनौतीपूर्ण भने छ । सरकारी निकाय र मातहतका कार्यालयमा मात्र होइन, बजेट प्रस्तुत गर्न संसद् भवनमा हुने छलफल लगायत महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमको प्रत्यक्ष प्रसारण हुँदा पनि दोभाषेको व्यवस्था हुनुपर्ने कानूनी व्यवस्था छ ।

पर्याप्त दोभाषे नहुँदा अपाङ्गता भएका व्यक्तिको अधिकार सम्बन्धी ऐन २०७४ अनुसार बहिराहरू अन्य नागरिकसरह सूचना लिनबाट भाषाको समस्याकै कारण वञ्चित हुनुपरिरहेको छ । 

दोभाषेले बोलीचाली भाषालाई हात, ओठ, स्पर्स, शारीरिक हाउभाउ तथा अभिव्यक्तिद्वारा संकेतमा उल्था गर्नुपर्छ । सांकेतिक भाषाका संकेतलाई हेरेर बोल्नुपर्छ । यसमा प्राकृतिक र आधुनिक संकेत हुने यशोदा बताउँछिन् । सांकेतिक भाषाको शब्दकोषमा ४ हजार ७०० शब्द, संकेतहरू हुन्छन् । यसले सबै नेपाली शब्दहरूलाई समेट्न सक्दैन । 

‘मलाई त यो भाषा सिक्दा कत्ति पनि दुःख भएन, सिक्ने बेलामा सजिलो अनि रमाइलोसँगै सिकें,’ यशोदा भन्छिन्, ‘मसँगै अरू पनि हुनुहुन्थ्यो सिक्ने त्यो बेलामा, कति जनाको त क, ख, ग बनाउँदा हातको औंलाहरूको आकार नै बन्दैनथ्यो तर मेरो १–२ पटकमै प्रस्ट संकेत बन्थ्यो ।’ 

उनलाई सिक्न, सिकेको कुरा सम्झिन पनि त्यति गाह्रो भएन । उनले सिक्ने बेलामा प्रत्येक अक्षर र शब्दको अर्थ लगाएर मानसपटलमा चित्र बनाइसक्थिन् ।

‘अन्य मान्छे बोलेको सुनेर अथवा बुझेर मस्तिष्कमा अनुवाद गरेर अर्कालाई संकेत गर्नुपर्छ । सबै नेपाली शब्दकोशको संकेत छैन, सीमिततामा रहेर बुझाउनुपर्ने हुन्छ,’ यशोदाले भनिन् । संविधानमा प्रत्येक व्यक्ति र समुदायलाई आफ्नो भाषा प्रयोग गर्ने हकको प्रत्याभूति गरेको छ । जसअनुसार मातृभाषा, ब्रेललिपी र सांकेतिक भाषा प्रयोग गर्न सक्छन् । सबै सरकारी कार्यालयमा दोभाषे र सांकेतिक भाषा प्रयोग गर्न सक्ने व्यक्तिको व्यवस्था हुनुपर्ने उल्लेख छ ।

null

सांकेतिक भाषा पढेकाहरूले मात्र उनले ‘ट्रान्स्लेट’ गरेको भाषा बुझ्ने थापा बताउँछिन् । स्पर्श सञ्चार बुझाउन झनै कठिन छ । 

श्रवण दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूले अरुसँग सञ्चार गर्न र सिक्नका लागि अन्य इन्द्रियजस्तै हात, पाखुरा, ढाड, आदि शरीरका विभिन्न भागमा स्पर्श गरेर गन्ध लिएर वा साथसाथै आफूसँग बचेको दृष्टि वा सुनाइलाई प्रयोग गर्न सक्छन् । ‘श्रवण दृष्टिविहीनता संवेदनशील अपाङ्गता हो,’ उनी भन्छिन्, ‘पहिलेभन्दा सांकेतिक भाषा सुधारिएको छ तर अझै पर्याप्त पुगेको छैन ।’ 

ठूला सभा, समारोहमा यशोदाजस्ता सांकेतिक भाषा जानेका व्यक्तिहरू भाषा अनुवाद गरिरहेको अझै पनि देखिँदैनन् तर अहिले सरकारी समाचार माध्यममा सांकेतिक भाषा पनि देख्न सकिन्छ । जुन कुरा बहिरा व्यक्तिहरूको लागि राम्रो पक्ष बनेको छ ।

‘हरेक स्थानीय तह, सरकारी बैंक र हस्पिटलहरूमा अनिवार्य दोभाषेको व्यवस्था हुनुपर्ने भन्ने छ तर अहिलेसम्म राखेको देखिँदैन,’ यशोदा भन्छिन् । सांकेतिक भाषा दोभाषे गरिरहँदा दिमागसँगै शरीर पनि निकै थकान हुन्छ । त्यसैले सांकेतिक भाषा दोभाषे गर्ने व्यक्ति १५–३० मिनेटमा पालोपालो गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । लुम्बिनी प्रदेशमा यशोदाजस्ता दोभाषे जम्मा २० जना मात्र छन् । 

दोभाषेको तालिम लिएर दक्ष भए पनि उनीसँग प्रमाणपत्रबाहेक दोभाषेको परिचयपत्र छैन । कसैले मागिहाले काम प्रमाणित हुने कागजपत्र देखाउन यशोदा सक्दिनन् । विश्वका अन्य मुलुकहरूमा दोभाषे प्रमाणित हुन २ वर्ष अध्ययन गरेपछि १ वर्षको अनुभव हुनुपर्ने व्यवस्था छ । नेपालमा यस्तै प्रकारको संस्था गठन गरेर दोभाषे लगायत अन्य जनशक्तिलाई राज्यले प्रमाणित गर्नुपर्ने यशोदा बताउँछिन् ।

बहिरा महासंघले सांकेतिक भाषाको विकास, संकलन, शब्दकोश प्रकाशन, सांकेतिक भाषाको प्रशिक्षण तालिम जस्ता कार्यक्रम गरिरहेको यशोदाको भनाइ छ । 

hAMROPATRO BELOW NEWS
NLIC
TATA Below
कात्तिक १९, २०८०

समय : आइतवार बिहान ७ बजे  स्थान : नलगाड नगरपालिका, १ चिउरी, जाजरकोट (भूकम्पले सबैभन्दा धेरै क्षति पुर्‍याएको ठाउँ)  ‘मेरी आमालाई किन यस्तो भयो ? मलाई पनि बाँच्न मन छैन,...

मंसिर १४, २०८०

प्रगतिशील राजनीतिको 'फ्रन्टलाइन'मा देखिने नेताहरू जति कठोर हुन्छन्, त्यो भन्दा बढी ‘इमोसनल र सेन्टिमेन्टल’ पनि हुन्छन् । त्यस्तै ‘इमोसनल फिलिङ्स’का बाबजुद परिस्थितिले कठोर बन्दै गएक...

कात्तिक २१, २०८०

नागरिक उड्डयन प्राधिकरणमा जागिर खानुअघि प्रदीप अधिकारी काठमाडौंका इन्जिनियरिङ कलेजहरूमा अध्यापन गराउँथे । अध्यापन गराइरहेका अधिकारीलाई एकैपटक दुइटा अवसर आए– एउटा सरकारी जागिर र अर्को विदेशमा पीएचडीक...

माघ १३, २०८०

रोल्पाका देवराज बुढामगर गाउँकै साधारण किसान हुन् । परिवर्तन गाउँपालिका–४ पाथावाङ निवासी देवराजका ६ छोरी र एक छोरा सरकारी जागिरे छन् । छोराको आसमा ६ छोरी जन्माए देवराज र उनकी श्रीमती नन्दाले । हुन पन...

पुस २८, २०८०

बुटवलका कृष्ण चौहान क्षेत्रीले आफ्नो सफलता पैसासँग कहिल्यै तौलिएनन् । बरु हुँदा खाँदाको प्राध्यापन पेशाबाट हात झिकेर २४सै घण्टा मानव सेवामा लागेका छन् । उनको आफ्नो सम्पूर्ण जीवन नै रक्तदान क्षेत्रमा बिताउने प्रण गर...

कात्तिक २५, २०८०

बुटवलका कुलचन्द्र पाण्डे सफल पर्यटन व्यवसायी हुन् । कुनै समय भारतको एउटा कम्पनीमा काम गरेका पाण्डे अहिले रूपन्देहीमा ‘एसियन ब्राण्ड’ चम्काउने ‘टुरिजम’ उद्यमीका रूपमा चिनिन्छन् । तीन दशकअघि...

कहाँ चुक्यौँ हामी ?

कहाँ चुक्यौँ हामी ?

फागुन १९, २०८०

हामी सबैको आकाश एउटै छ । धर्ती एउटै छ । हावा, पानी, माटो एउटै छ । अग्नि, वायु, सूर्य एउटै छ । जन्म प्रक्रिया एउटै छ, मरण प्रक्रिया एउटै छ । जीवन प्रक्रिया एउटै छ, जीवन प्रणाली एउटै छ । मांसपेशी प्रणाली एउटै छ ...

‘कुशासन’- पवित्रतालाई समेत छायाँमा पारेको एक बदनाम शब्दावली

‘कुशासन’- पवित्रतालाई समेत छायाँमा पारेको एक बदनाम शब्दावली

फागुन १७, २०८०

हामीले सुन्दै आएको शब्द ‘कुशासन’को दुई फरक अर्थ हुन्छ । धेरैले राज्य शासनसँग जोडिएको घिनलाग्दो शब्द 'कुशासन' सुन्नुभएकै छ। पूजापाठ वा पवित्र कार्यमा बिछ्याइने कुशबाट बनेको चकटी वा आसनलाई प...

गल्ती दर्शनको सन्देश

गल्ती दर्शनको सन्देश

फागुन १२, २०८०

हामी प्रायः गल्ती गर्नु हुँदैन भन्छौँ, गल्ती हुन्छ कि भनेर डराउँछौँ । आफ्ना नानीहरूलाई पनि यस्तै शिक्षा दिन्छौँ । गल्ती गर्नु राम्रो होइन भन्छौँ, गल्ती गरे दण्ड पाइन्छ भन्ने गर्छौँ, तर गल्ती भन्ने कुरा नै त्यस्तै । नगरौँ...

x