×

शक्ति राष्ट्रको टसल

एसिया पसिफिक क्षेत्रमा बढ्दो तनाव : ताइवानलाई लिएर चीन–अमेरिका आमनेसामने हुन लागेका हुन् ?

जेठ २९, २०७९

Photo Credit: Chad J. McNeeley, DOD

एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा विश्वका दुई महाशक्ति चीन र अमेरिकाबीचको प्रतिस्पर्धा थप चर्किने संकेत देखिएको छ । 

सिंगापुरमा आइतवार (१२ जुन) सम्म चलेको तीनदिवसीय शांग्रिला डायलगमा अमेरिकाका रक्षामन्त्री लोयड अस्टिन र चीनका रक्षामन्त्री वे फङ्हबीच भएको वार्ता तथा उनीहरूले बेग्लाबेग्लै गरेको सम्बोधनले प्रतिस्पर्धा थप घनीभूत भएको संकेत दिएको हो । 


Advertisment

यस क्षेत्रको रणनीतिका विषयमा वर्षैपिच्छे संवाद चलाउनका लागि दी इन्टरनेसनल इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजिक स्टडीज नामक थिंकट्यांकले शांग्रिला डायलग आयोजना गर्ने गरेको छ । त्यसमा शनिवार सम्बोधन गर्दै अस्टिनले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्र अमेरिकाको बृहद् रणनीतिको केन्द्रमा रहेको प्राथमिकताप्राप्त सैन्यक्षेत्र भएको बताए । 


Advertisment

उनले गत फेब्रुअरी महिनामा प्रकाशित हिन्द–प्रशान्त रणनीति बाइडन प्रशासनले ल्याउन खोजेको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति तथा रक्षा मन्त्रालयको राष्ट्रिय रक्षा रणनीतिको केन्द्रमा रहने पनि जानकारी दिए । 

पढ्नुहोस्, यो पनि : ​​


सम्बोधनमा अस्टिनले चीनविरुद्ध विषवमन गरेका छन् । चीनले एसियाको स्थिरतालाई जोखिममा पार्ने गरी बाध्यकारी, आक्रामक र खतरनाक कार्यहरू गरेको आरोप उनले लगाए । चिनियाँ दबाबको प्रतिकार गर्नका लागि अमेरिका आफ्ना सहयोगीहरूको साथमा उभिने उनको भनाइ छ । 

उनका अनुसार, चीनको गतिविधिका कारण हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रको सुरक्षा, स्थिरता र समृद्धिको अवमूल्यन भएको छ । अस्टिनले ताइवानको वायुक्षेत्र नजिक चीनले विशाल संख्यामा युद्धविमानहरू पठाएर उत्तेजनात्मक गतिविधि गरेको आरोप लगाए । 

त्यस्तै उक्त क्षेत्रमा अमेरिकाका साझेदारहरूका गश्ती विमानलाई खतरनाक रूपमा रोक्ने तथा त्यस क्षेत्रका प्राकृतिक स्रोतको विनाश हुने गरी अवैध रूपमा माछा मार्ने काम चीनले गरिरहेको अस्टिनले बताए । चीनले अवैध माछा मार्ने काम गरिरहेको भन्दै मे महिनामा अमेरिका नेतृत्वको क्वाड समूहका मुलुकहरूले त्यसको निगरानीका लागि संयन्त्र बनाउने घोषणा गरेका छन् ।

अमेरिकाका साझेदारको गश्ती विमानलाई खतरामा पार्ने काम चीनले गरेको भनी अस्टिनले हालै भएका घटनालाई इंगित गरेका हुन् । ती घटनामा क्यानडा र अस्ट्रेलियाका युद्धविमान संलग्न थिए । 

गत मे महिनामा अस्ट्रेलियाको पी–८ गश्ती विमान दक्षिण चीन सागर नजिकबाट उड्दै गर्दा चीनको जे–१६ लडाकू विमान उसनजिकै पुगेर आल्मुनियमका ससाना टुक्राहरू हावामा छोडेको आरोप छ । अस्ट्रेलियाका रक्षामन्त्री रिचर्ड मार्लेसले त्यसरी फालिएका टुक्राको केही अंश आफ्नो वायुसेना विमानमा पसेको दाबी गरे । 

बेग्लाबेग्लै सम्बोधनमा अमेरिका र चीनले एकअर्काविरुद्ध दोषारोपण गरेसँगै दुई देशका रक्षामन्त्रीबीच शुक्रवार साँझ भएको प्रत्यक्ष वार्तामा पनि सौहार्द्रपूर्ण कुरा हुन सकेको थिएन । उक्त बैठकमा दुवै पक्षले ताइवानका विषयमा मतभेद प्रकट गरेका थिए । ताइवानको यथास्थितिलाई परिवर्तन गर्न खोजेको आरोप दुवै पक्षले एकअर्काविरुद्ध लगाएका थिए । 

सीएनएनमा ब्राड लेन्डनले तयार पारेको सामग्रीमा उल्लेख गरिएअनुसार, सैन्य विमानहरूले आल्मुनियम वा जिंकका साना टुक्रा जानाजान हावामा फाल्ने गर्छन् । शत्रुको रेडार–निर्देशित क्षेप्यास्त्रलाई दिशाहीन बनाउनका लागि यस्तो काम गरिन्छ । तर यसरी टुक्रा फाल्दा पछिपछि आइरहेको विमानको इन्जिनमा पसेर विमान नै विस्फोट हुन सक्ने जोखिम उच्च हुन्छ । 

अस्ट्रेलियाले आफ्नो विमान तथा त्यसमा भएका कर्मचारीको ज्यान जोखिममा पार्ने काम चिनियाँहरूले गरेको भन्दै आपत्ति जनाएको हो । तर चीनले आफूहरूको वायुक्षेत्रमा प्रवेश गरेको अस्ट्रेलियाली विमानलाई चेतावनी दिनका लागि मात्र लडाकू विमानहरू उडाइएको भनी स्पष्टीकरण दिएको छ । दक्षिण चीन सागरको क्षेत्रफल तथा वायुक्षेत्रका विषयमा चीन र पश्चिमबीच रहेको विवादका कारण यस्ता समस्या आउने गरेका छन् ।

त्यस्तै क्यानडाले पनि हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा उडिरहेका आफ्ना विमान नजिक चिनियाँ विमानहरू खतरनाक रूपमा आइपुगेका थुप्रै घटना भइसकेको जनाएको छ । केही दिनअघि उत्तर कोरिया नजिक अन्तर्राष्ट्रिय हवाईक्षेत्रमा आफ्ना विमानहरू चिनियाँ विमानसँग नजुधून् भनी बाटो परिवर्तन गर्नुपरेको क्यानडाको दाबी छ । 

चिनियाँहरूले अत्यन्तै अव्यावसायिक तथा जोखिमपूर्ण बेहोरा देखाएको क्यानडालीहरू बताउँछन् । चीनले यस आरोपलाई पनि खण्डन गरेको छ । 

यी सबै घटनालाई समग्रतामा लिँदै अमेरिकी रक्षामन्त्रीले चीनमाथि आक्षेप लगाएका हुन् । यसको जवाफ फर्काउँदै चिनियाँ रक्षामन्त्री वे फङ्हले आइतवार बिहान शांग्रिला डायलगमा सम्बोधन गर्दै अमेरिकी पक्षलाई चीनको बेइज्जती तथा घेराबन्दी रोक्न आग्रह गरे । 

उनले दुई देशबीचको चिसो सम्बन्ध सुधार्ने दायित्व अमेरिकी पक्षमा रहेको पनि बताए । तर अमेरिकाले भिडन्त नै खोजेको हो भने आफूहरू अन्तिमसम्म लडिरहने चेतावनी पनि वेले दिए । 

वेले अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनको हिन्द–प्रशान्त रणनीतिले द्वन्द्व तथा भिडन्त निम्त्याउने पनि बताए । त्यही रणनीतिअन्तर्गत रही अमेरिकाले मे महिनामा घोषणा गरेको हिन्द प्रशान्त आर्थिक संरचना (आईपीईएफ) को प्रसंग पनि वेले झिके । 

पढ्नुहोस्, यो पनि : ​​


वेका अनुसार, स्वतन्त्र तथा खुला हिन्द–प्रशान्तको नाममा उक्त रणनीतिले सानो र साँघुरो समूह बनाउन खोजेको छ । यस क्षेत्रका अन्य मुलुकलाई साथमा लिएर एक विशेष देश (चीन) लाई तारो बनाउने उक्त रणनीतिको अभीष्ट भएको वेको आरोप छ । 

यस रणनीतिले द्वन्द्व तथा भिडन्त सिर्जना गरी अरूलाई रोक्ने र घेराबन्दी गर्ने काम गरिरहेको उनको भनाइ छ । चीन शान्ति तथा स्थिरताको पक्षमा रहेको र हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा आक्रामक शक्तिका रूपमा नरहेको उनी बताउँछन् ।

यसरी बेग्लाबेग्लै सम्बोधनमा अमेरिका र चीनले एकअर्काविरुद्ध दोषारोपण गरेसँगै दुई देशका रक्षामन्त्रीबीच शुक्रवार साँझ भएको प्रत्यक्ष वार्तामा पनि सौहार्द्रपूर्ण कुरा हुन सकेको थिएन । उक्त बैठकमा दुवै पक्षले ताइवानका विषयमा मतभेद प्रकट गरेका थिए । ताइवानको यथास्थितिलाई परिवर्तन गर्न खोजेको आरोप दुवै पक्षले एकअर्काविरुद्ध लगाएका थिए । 

अमेरिका एक चीन नीतिमा अडिग रहेको तर चीनले हालै गरेका गतिविधि अस्वीकार्य रहेको अस्टिनको भनाइ छ । ताइवानको हवाईक्षेत्र नजिक चीनले बाक्लै गरी युद्धविमान उडाइरहेकोतर्फ उनको संकेत थियो । त्यो उत्तेजनात्मक र अस्थिरताजनक सैन्य गतिविधि भएको अस्टिनको भनाइ छ । 

तर मुखले एक चीन नीति भने पनि अमेरिकाले ताइवानलाई चीनबाट छुट्ट्याउनका लागि गतिविधि गरिरहेको चिनियाँहरूको बुझाइ छ । ताइवानलाई अमेरिकाले लगातार अत्याधुनिक हातहतियार उपलब्ध गराउनु त्यसैको संकेत भएको उनीहरू बताउँछन् । अनि अमेरिकी राष्ट्रपतिले मे महिनामा जापान भ्रमणका क्रममा अमेरिकाको रणनीतिक दुविधा त्याग्ने छनक दिनु पनि ताइवान पृथकीकरणको रणनीतिअन्तर्गत आएको अभिव्यक्ति भएको चीनको बुझाइ छ । 

पढ्नुहोस्, यो पनि : ​​


अस्टिनसँगको भेटमा वेले ताइवान चिनियाँ मुख्यभूमिबाट छुट्टिने गरी स्वतन्त्रताको घोषणा गरिएमा चीन युद्धमा जान तयार रहेको बताए ।

युद्ध लड्न तथा ताइवान स्वतन्त्रताका सबै प्रयासलाई जुनसुकै मूल्य चुकाउनुपरे पनि ध्वस्त पार्न चिनियाँ सेनाले कुनै कसर बाँकी नराख्ने वेको भनाइ छ । 

चीनले ताइवानका लागि युद्ध समेत हुने स्पष्ट पारेपछि अस्टिनले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा अमेरिकाले युद्ध नचाहेको आफ्नो सम्बोधनका क्रममा बताए । चीनले भनेजस्तो एसियाली नेटो पनि आफूहरूले बनाउन नखोजेको उनको भनाइ छ । 

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका प्राध्यापक ग्राहम एलिसनले दुई महाशक्तिको यस प्रतिस्पर्धालाई थ्युसिडाइड्स ट्य्राप भनी व्याख्या गरेका छन् जसमा उदाउँदो शक्ति (चीन) र खस्किँदो प्रभुत्वशाली शक्ति (अमेरिका) बीच द्वन्द्वव अवश्यम्भावी छ । ताइवान, पूर्वी चीन सागर, दक्षिण चीन सागर र कोरियाली प्रायद्वीप त्यस शक्तिसंघर्षको केन्द्र बन्ने देखिन्छ । 

तर आफ्ना साझेदार र सहयोगीलाई अविचलित रही समर्थन गरिरहने दृढनिश्चय पनि उनले प्रकट गरे । यसको तात्पर्य ताइवानलाई यथाशक्य सहयोग उपलब्ध गराउन नछोड्ने अमेरिकाको अडान हो ।

यी भनाइहरूलाई समग्रतामा हेर्दा यस क्षेत्रमा चीन र अमेरिका दुवैले प्रतिस्पर्धा चर्काउने र कुनै हालतमा पछि नहट्ने अड्डी कसिरहेको देखिन्छ । यो प्रतिस्पर्धा टुंगोमा पुर्‍याउन कि त एक पक्ष पछि हटेर अर्को पक्षको प्रभुत्व स्वीकार गर्नुपर्ने हुन्छ कि त युद्ध लडेर त्यसको छिनोफानो गर्नुपर्ने हुन्छ । 

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका प्राध्यापक ग्राहम एलिसनले दुई महाशक्तिको यस प्रतिस्पर्धालाई थ्युसिडाइड्स ट्य्राप भनी व्याख्या गरेका छन् जसमा उदाउँदो शक्ति (चीन) र खस्किँदो प्रभुत्वशाली शक्ति (अमेरिका) बीच द्वन्द्वव अवश्यम्भावी छ । ताइवान, पूर्वी चीन सागर, दक्षिण चीन सागर र कोरियाली प्रायद्वीप त्यस शक्तिसंघर्षको केन्द्र बन्ने देखिन्छ । 

अमेरिकाले आफ्नो एकध्रुवीय प्रभुत्व अन्त्येष्टिको संघारमा पुगेको तथ्यलाई पचाउन नसकेकाले भिडन्तको परिस्थिति निर्माण भएको हो । तीन दशकसम्म कायम रहेको एकध्रुवीयतालाई क्रमशः अमेरिका र चीनबीचको द्विध्रुवीय संघर्षले विस्थापित गरिरहेको छ र अहिले विश्व द्वििबहुध्रुवीय संक्रमणकालमा छ । 

शीतयुद्ध शुरू भइसकेको सन्दर्भमा त्यसको केन्द्र हिन्द–प्रशान्त क्षेत्र भएकाले दुई महाशक्तिबीचको टकराव त्यहीँ हुनेछ । अमेरिका र चीनका रक्षामन्त्रीहरूको ताजा अभिव्यक्तिहरूले त्यसैको संकेत गरेका छन् ।  

माघ २, २०८०

आफ्नो तेस्रो कार्यकालको दोस्रो वर्षलाई प्रभावकारी बनाउने भनी दाबी गरेका प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले कांग्रेस महामन्त्री गगन थापालगायत केही नेतासँग नियमित सल्लाह सुझाव लिन थालेका छन् । रा...

मंसिर १०, २०८०

सरकारमा सहभागी मन्त्रीको कार्यक्षमतालाई लिएर प्रश्न उठेपछि अहिले सरकारमा रहेका मन्त्रीलाई फिर्ता बोलाएर मन्त्रिमण्डल पुनर्गठन गर्न सत्तारुढ दलहरूभित्र दबाब बढ्न थालेको छ । अपवादबाहेक सरकारमा सहभागी मन्त्रीले जनअपे...

माघ १५, २०८०

अन्तिम समयमा आएर कुनै फेरबदल नभएको खण्डमा सम्भवत: आज एनसेलको शेयर खरिद बिक्री सम्बन्धमा छानबिन गर्न सरकारले गठन गरेको समितिले आफ्नो अध्ययन प्रतिवेदन बुझाउने छ । बहस चरम उत्कर्षमा पुगेका कारण एक निजी कम्पनीको अप्...

बैशाख ११, २०८१

फागुन २१ मा नाटकीय ढंगले सत्ता समीकरण बदलिएको दुई महिना पनि नबित्दै नयाँ समीकरणका लागि कसरत भइरहेको संकेत देखिएको छ । नेपाली राजनीति तथा सत्ताका खेलाडीसँग निकट विश्वसनीय स्रोतले भित्रभित्रै अर्को नयाँ स...

चैत १, २०८०

सर्वोच्च अदालतको परमादेशले प्रधानमन्त्रीबाट पदमुक्त भएपछि नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली बालुवाटारबाट रित्तो हात फर्केका थिए, २०७८ असार ३० गते । संसद् विघटनको अवगाल छँदै थियो, लामो समय सँगै राजनीति गर...

जेठ २, २०८१

सहकारीपीडितको अर्बौ‌ं रकम अपचलनका विषयमा संसदीय छानबिन समिति गठनको पक्षविपक्षमा नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमाले विभाजित हुँदा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ चेपुवामा परेका छन् ।&nb...

भगवान् भेटिने सूत्र

भगवान् भेटिने सूत्र

असार २९, २०८१

भगवान्‌का कुरा गर्ने धेरै छन् तर भगवान् कस्ता हुन्छन् त्यो भने कसैलाई पनि थाहा छैन । भगवान् कस्ता हुन्छन् भनेर सोध्ने हो भने शायद सबै निरुत्तर नै रहने छन् । हदैभए भगवान् भगवान्जस्तै हुन्छन् भन्नेसम्म फेला पर्ला...

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

असार २७, २०८१

बेलायतमा भर्खरै सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा १४ वर्षपछि लेबर पार्टीले तल्लो सदन अर्थात्  'हाउस अफ कमन्स्'मा प्रचण्ड बहुमत हासिल गर्‍यो । ६५० सदस्यीय तल्लो सदनमा लेबर पार्टीले करिब ६३ प्रतिशत अर्थात् ४१२ ...

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

असार २६, २०८१

प्रमुख सत्ता साझेदार नेकपा (एमाले)ले साथ छोडेपछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले दुई दिनपछि (असार २८) प्रतिनिधि सभामा विश्वासको मतको सामना गर्दैछन् । ‘विश्वासको मत नपाउने जान्दाजा...

x