शुरूमा सुरबेसुर

राजनीतिका गफले वाक्कदिक्क भएपछि अब त स्तम्भमा मायाप्रेमका, भावनाका र चुम्बनका कुरा पनि समेटौं भन्ने सोचेको थिएँ । सोच्दासोच्दै गोकुल बाँस्कोटाले लफडा मच्चाइहाले । हुन त म नाथेले केही थाहा नपाएजस्तो गरेर सिरकले मुख छोपेर सुतेको भए पनि हुन्थ्यो । तर एकबारको जुनीमा केही यस्ता अभागी पाठकहरू छन्, जसले ‘दिल सर, फलानाको बारेमा लेखिदिनुप–यो’ भन्छन् । मलाई धेरैले सर भन्दैनन् जब कोहीकोहीले भन्छन् निm अचानक भावुक भइदिन्छु । 

तिनै दिल सर भनेर मलाई एकैछिनको लागि भए पनि ठूलो मान्छे बनाइदिनेहरूको सम्मानमा यो लेखोट तयार गरेको हुँ । अन्यथा दुईतिहाइ बहुमतको हुंकार र जगजगी भएको यो लोकमा शक्तिकेन्द्रमा भएका बाँस्कोटा जस्ता बलशाली मन्त्रीको आलोचना गरेर लेख्नु, बोल्नु जटिल विषय हो किनभने पक्राउ पर्न सकिन्छ, कम्युनिस्ट विचार नभएको आरोप लाग्न सक्छ । मान्नुहोस्, जे पनि हुन सक्छ । दरबारले सत्ता हातमा लिएको बेलाँ नि यस्तै डरलाग्दो अवस्था थियो ।

अतः मैले जोखिम उठाएरै भएपनि गोकुल बाँस्कोटाको अहंकारी शैलीका विपक्षमा उभिने निर्णय गरें । थरीथरीका हनुमानहरूको बीचमा, थरीथरीका चाकडीबाजहरूको बीचमा, थरीथरीका झोलेहरूको बीचमा यो झिनो प्रयास राजु थापाको पक्षमा भने हैन । राजु थापा को हुन् व्यक्तिगत रूपमा म चिन्दिनँ । अहिलेसम्म भेटेको पनि छैन, फोन संवाद भएको पनि छैन । उनीसँग गाईको दूध हालेको एक गिलास चिया पिएको साइनो पनि छैन । उनी कसका छोरा हुन्, त्यो पनि थाहा छैन ।

चाकडी र चेतनाको भाषा कस्तो हुन्छ ?

राजु थापाको जागिर गुमेपछि धेरै पत्रकार मित्रहरूले काखी बजाएका छन् । तर राजु थापाको जागिर मात्रै गुमेको हैन, पत्रकारिता पेशाप्रति प्रहार भएको हो भन्ने कुरा कमैले आँकलन गरेका छन् । निजी सञ्चारमाध्यमहरूले महिनौं तलब नदिएर कमैयालाई जस्तै कजाएपछि, तलब माग्दा गलहत्त्याएर निकालेपछि कोकोहोलो गर्दै फेसबूकमा पीडाका स्टेटस लेख्नेहरूले पनि राजु थापालाई नेपाल टेलिभिजनबाट हटाएर विकास र समृद्धिको ढोका खुल्यो भन्ने मिथ्या तर्क गरेका छन् । 

पत्रकार महासंघको निर्वाचनमा प्रेस चौतारीबाट चुनाव लडेका एकजनाले चाकडीको भाषामा फेसबूकमा स्टेटस लेखेका छन् ।  ‘पच्चीस वर्षदेखि मैले बुझेको गोकुल बाँस्कोटा मनका सोझा, पेटका सफा मान्छे हुन् । खरो र ठाडै बोल्छन् । क्याबिनेटमा पनि पीएमसँग सीधै आफ्ना तर्क प्रस्टसँग राख्ने पहिलो नम्बरका मन्त्री उनै हुन् । अर्को पनि बुझेको, यिनले तलमाथि गर्न जानेका नि छैनन् । अनुचित लाभ लिएका नि छैनन् । कहिलेकाहीँ बोल्दा चिप्लिन्छ । लेख्दा नि चिप्लिन्छ । कम्युटर टाइप गर्दा जस्तो सजिलो हुन्न सच्याउन । त्यसैले मूलतः प्रमुख प्रतिपक्षीले केही नपार एउटा इमान्दार पूर्वपत्रकार हालको सञ्चारमन्त्रीको पछि नलाग्नु बेश । बरू विकास र समृद्धिको एजेन्डामा आउनुस्, काफी बहस गरौं ।’

यो उदेकलाग्दो विचारमा राजु थापालाई आखिर नेपाल टेलिभिजनबाट मन्त्रीको ठाडो निर्देशनमा निकाल्न हुन्थ्यो कि हुन्नथ्यो ? यो कुरा कतै खुलेको देखिँदैन । खालि मन्त्रीको गुणगान मात्र देखिन्छ । यहाँ लफडाको विषय गोकुलले कहाँ के बोले, कस्तो स्वभावको छ, इमान्दार छन् कि छैनन् भन्ने नै हैन । त्यो त उनको नितान्त निजी मामिला हो । राजनीतिक जीवनको पाटो हो । सवाल उनले जुन किसिमको प्रेसमा अंकुश लगाउने काम गरेका छन्, के त्यो जायज छ त ?  जायज छैन । जस्तो कि लेखक अभय श्रेष्ठले आफ्नो फेसबूकमा यस्तो लेखेका छन्, ‘जागिर खोसिएका आफ्नै सहकर्मी पत्रकारको खिल्ली उडाएर पीडक मन्त्रीको चाप्लुसी गर्ने केही पत्रकार एवं लेखकको प्रवृत्ति लज्जास्पद छ । आफ्नो आलोचनात्मक चेतकै हत्याको मूल्यमा त तपाईंले पार्टीगत आस्था राख्नुभएको होइन होला । पीडितको विपक्षमा र शक्तिशालीको खुशामदमा लाग्ने लेखक पनि कहीँ लेखक हो ? तिनको वामपन्थी संलग्नता देख्दा वामपन्थ स्वयं लज्जित छ ।’

वास्तवमा अभयजीको विचार चेतनाको माथिल्लो विन्दुबाट आएको हो । हामीले निरंकुश शासन व्यवस्था फ्याँकेर समावेशी नेपालको गणतन्त्र किन ल्याएको हो ? राजनीतिक विचारको दृष्टिले राजु थापा कांग्रेस हुन् कि तमलोपा, के मतलब भयो र ? मूलतः राजु थापा गणतन्त्र नेपालका नागरिक हुन्, अरूलाई जति स्वतन्त्रता उपभोग गर्ने अधिकार उनलाई पनि छ । आस्थाको आधारमा विभेद गरेर कसैलाई नाजायज अधीनमा राखेर हैकम चलाउन खोज्नेहरूले आफ्नो गिदीबाट संकीर्ण सोच बदलेको दिन मात्रै ऊ वामपन्थी हुन्छ । 

गोकुल शाहीमन्त्री जस्ता

राजतन्त्रविरुद्धका, गणतन्त्र प्राप्तिका समाचार बजाउँदा, लेख्दा एफएम रेडियोका स्टेशनहरू तत्कालीन शाही नेपाली सेनाले कब्जा गरेको थियो । शाही मन्त्रीहरूको आदेशमा छापा मिडियाका थुप्रै सम्पादकहरूलाई धरपकड गरेर दुःख दिएको थियो । त्यो समयमा राजावादी पत्रकारहरू नभएका हैनन्, तिनको चुरीफुरी झन् ठूलो देखिन्थ्यो । तर ती पलास्टिकका चम्चाहरू कालान्तरमा डम्पिङसाइट पुगेर प्रयोगविहीन भए ।

विचारमा फरक हौला, कार्यगत शैलीहरू एकआपसमा बाझिने, मन नपर्ने किसिमका होलान् तर याद गरौं हामी गणतन्त्र नेपालको नागरिक हौं, कुनै प्रजापरिषद्का निकम्मा रैती हैनौं । यहाँ सबै जान्नेसुन्ने छन् ।  फलानो यो पार्टीको, फलानो त्यो पार्टीको भन्ने पार्टी राजनीति सक्कियो अब । मुख्यतः हामी गणतन्त्रको प्राप्तिका लागि सँगै आन्दोलन गरेका सारथी हौं । गणतन्त्र नेपालको अनुभूती सबैले गर्न पाउनुपर्छ ।

चीजहरूमा गुणात्मक परिवर्तन नआउने हो भने, उही पञ्चायती शैलीमा सरकारी संयन्त्रहरू जम्मै मेरो हो, मैले जे भन्यो त्यही हुनुपर्छ भन्ने हो भने, त्यहाँ गणतन्त्रको स्वाद नमीठो हुन पुग्छ । बरू हामीले हिजोकै सामन्तवादी राज्य व्यवस्थाको वकालत गर्नतिर लागौं । त्यसो गर्दा कम्तीमा कित्ता क्लीयर हुन्छ र भ्रम निवारण हुन्छ । हैन भने आफ्ना भावनाहरूलाई वाक् स्वतन्त्रताका माध्यमबाट प्रस्तुत गर्न पाउने अधिकारलाई बन्देज गर्ने नैतिक अधिकार कुनै माइकालाललाई छैन ।

कम्युनिस्टहरू प्रश्नसँग डराउँदैनन्

पत्रकारहरूको काम प्रश्न सोध्ने हो । ती अनुकूल हुन पनि सक्छन्, नहुन पनि सक्छन् । पत्रकारको काम भजन गाउने हैन । हुन त नेपाल टेलिभिजनमा सरकारी मनुष्यहरूलाई सीधा प्रश्न सोध्ने कार्यक्रम पनि रहेछ । यो निकै अनौठो भयो । तर सूचना प्रविधिको युग हो यो । चीजहरूले फड्को मारिसक्यो । चाकडीको भाषा, स्वाभिमानको भाषा सबैले बुझ्न थालेका छन् । आम जनता दुनियाँका सबै समाचारहरूसम्म सजिलै पहुँच राख्नसक्ने युगमा पुगिसके । 

अब लुकाउने कुरा केही छैन । किम जोङ–उनले ट्रम्पलाई भेट्न सिंगापुर आउँदा दिसा, पिसाब गर्ने छुट्टै चर्पी लिएर आएको पनि सबैलाई थाहा भइसक्यो । गोकुल को हुन् र ? एमालेमा छँदा गुटबन्दीको राम्रो सेवा गरेबापत टीका लगाएका छन् । राजु थापाले कस्तो प्रश्न सोधे, यिनले कसरी उत्तर दिए, दुनियाँले हेरेका छन्, बुझेका छन् । यिनका ‘शरीरका भाषा’ कुनै सामन्ती शासकभन्दा कम थिएन । कम्युनिस्टहरू त प्रश्नसँग डराउँदैनन् । इमान्दार र राज्यप्रति बफादार छन् भने पत्रकारलाई तह लगाउनुपर्ने थिती नै हैन यो ।

अहंकार

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सुपुत्रसरहको माया पाएर बालकोट दरबारमा विराजमान हुने अवसर पाएका गोकुल बाँस्कोटा रातारात सूचना तथा सञ्चारमन्त्री भए । नेपाल आमाको कोखमा यस्ता बिरलै सन्तान जन्मिएका छन्, जो विना कुनै महान् संघर्ष फ्याट्ट मन्त्री भइदिन्छन् । आईफोन कम्पनीको सामसुङ मोबाइल बोक्ने यी मन्त्रिले हिजो मात्रै ‘भारतको भाले फिर्ता गर्छु’ भनेका छन् । 

त्यसभन्दा अगाडि यिनले एउटा ‘बोल्ड डिसिजन’ गरेका थिए । त्यो हो, आफूलाई अप्ठ्यारो प्रश्न सोधेको भन्दै सरकारनियन्त्रित नेपाल टेलिभिजनमा १२ वर्षदेखि सञ्चालित कार्यक्रम ‘सीधा प्रश्न’ बन्द गराउने निर्देशन दिएर । प्रस्तोता राजु थापाले ‘कम्युनिस्ट’ मन्त्रीहरूले सम्पत्ति विवरणमा खुलाएको श्रीमतीको दाइजोबारे सोधेका थिए । यहि प्रश्नबाट आगो बनेका मन्त्रीको आवेग निभाउने पानी कहीँकतै भेटिएन । अन्ततः यिनी राजाको विचारबाट प्रभावित बने र आफूलाई शासक सम्झे । 

प्रश्न मालिक र मजदूरको 

यहाँ कसैले कसैको जागिर खोस्दैमा महान् कर्म गरेजस्तो नाचगान नगरे हुन्छ । कम्युनिस्टहरू श्रम गर्ने मान्छेको पक्षमा हुन्छन्, मजदूरको पक्षमा हुन्छन् । राजु थापाको राजनीतिक विचार के हो उनको अधिकारको विषय भयो । तर पेशाको हिसाबले उनी पत्रकार हुन् । पत्रकार भनेको प्रतिपक्ष हो । प्रतिपक्ष भनेको प्रेरणाको स्रोत हो । यहाँ भ्रष्टाचार र अनियमितताका समाचारहरू लुकाउन पल्टन खडा गरेका पत्रकारहरू छन् । राजु थापाले त जम्माजम्मी प्रश्न गरेका हुन् । पत्रकारले प्रश्न नगरेर घोडाको पुच्छर तानेर बस्ने त?

यो प्रश्न राजु थापा र गोकुल बाँस्कोटाको हैन । यो मालिक र मजदूरको प्रश्न हो, बदलिँदो नयाँ नेपालमा पुराना सामन्ती शासकहरूको लिगेसीको रवैया हो, आत्मकथा हो । कथित महान् राजनीतिक बुद्धिजीवीहरू भन्लान्, राजनीतिमा यस्ता खेल हुन्छन्, हिजो पनि भएकै हुन्, राजु लोकसेवा आयोग पास गरेर गएका हैनन् । गजब कुरा हो । राज्यको संयन्त्रमा भाडाका टट्टुहरूलाई टीका लगाएर छिराउनुभन्दा बरू लोकसेवाकै व्यवस्था गरेमा त्यो न्यायिक हुनेछ ।

नेपाल टेलिभिजन नेपालीको हो । नेपाल सरकार नेपालीको हो । कम्युनिस्ट पार्टीको बहुमतीय सरकार हुनुको अर्थ प्रतिपक्षका फरक विचारहरूको हत्या गर्दै जानुपर्छ भन्ने हैन । सबैलाई नसमेटेर जाने हो भने देशमा विकासको परिकल्पना नगरेपनि हुन्छ । बालकोट दरबारको आँगन गोकुल बाँस्कोटाको हुन सक्ला, त्यो आँगनमा बगैंचा बनाउने कि आँपको रुख रोप्ने उनको निजी मामिला भयो, तर राज्यको सम्पत्तिमा सबैको बराबर हक छ ।

राज्यका संयन्त्रहरू भर्तीकेन्द्र भएका छन् । त्यो पनि नातावाद अनि कृपावाद, पहुँच र दलीय आस्थाका आधारमा भागबण्डा हुँदा आज संस्थान र गुठीहरूको के हालत भएको छ ? आफ्ना मान्छेबाहेक अरूको मान्छे देख्नै नसक्ने भयो भने समावेशी चरित्र कसरी हुन्छ ? राजु थापाले कसलाई दाइ भन्छन्, कसलाई मामा भन्छन् जस्ता घटिया तर्क गरेर पेशागत अधिकारको क्षेत्रलाई जबर्जस्ती राजनीतीकरण गरिदिने ? शरम करो थोडा बहुत । पत्रकारको धर्म, पेशा, मर्यादा र पीडा समान हुन्छन् ।

अझ यो मामिलामा सबैभन्दा धेरै दाँत पत्रकार मित्रहरूले नै बजाएका छन् । 

सरकारी सञ्चारमाध्यम दलको भर्तीकेन्द्र किन ?

सरकारी संस्थानहरू त गद्दारहरूले लुटे । चर्को राजनीतीकरणकै कारण राज्यको लगानीमा चलेका सञ्चारमाध्यमहरू आज ध्वस्त भइसकेका छन् । जेठो पत्रिका गोरखापत्रको काम लोकसेवा आयोगको नतिजा निकाल्नबाहेक अरू छैन । नेपाल टेलिभिजन भद्रगोल कार्यक्रम हेर्न मात्रै खोलिन्छन् । एफएमको भलबाढीमा रेडियो नेपाल बगिसक्यो । यिनै बिग्रेका थितीलाई बदल्ने चुनौती सरकारसँग छ ।

त्यो भनेको राज्यका सबै संरचनाहरूलाई लोकतान्त्रीकरण गरेमा मात्रै जनताले परिवर्तनको अनुभूति गर्न सक्छन् भन्ने मान्यताअनुरूप सरकारनियन्त्रित मिडियाहरूलाई दलका कार्यकर्ताहरूको भर्नास्थल हुनबाट जोगाउने विषय पहिलो थियो । गोकुल बाँस्कोटा स्वयं पूर्वपत्रकार थिए, त्यही अनुभवका आधारमा नेपाली मिडियाको स्तर र पत्रकारहरूको जीवनयापनलाई उकास्ने अवसर पनि यिनले प्राप्त गरेका थिए ।

दिनरात, झरीबादल, घामपानी नभनी नेताको चाकडी गरेको भरमा राज्यका संयन्त्रहरूमा एक चिम्टी टीका लगाएर प्रवेश गर्नेहरूले राज्यको चरम दोहन गरेका छन् । यिनीहरूको मुख्य सरोकार कहिल्यै कामसँग हुन्न, दामसँग हुन्छ । सरकारको प्रवक्ता भइसकेपछि फलना कांग्रेस, फलना राप्रपा, फलना हाम्रो मनुष्य भनेर दाँत बजाउने तरिका त भाँडाकुडाको होलसेल दोकान थापेर बसेको प्रेस चौतारीको जिल्ला सदस्यको जस्तो भयो ।

म बढ्ता बोलेको छैन

कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले प्रधानमन्त्री रहेको समयमा बीबीसीको साझा सवाल कार्यक्रममा ‘तपाईं बढ्ता बोल्दै हुनुहुन्छ’ भनेर एकजना युवालाई हकारेका थिए । चुनावको मुखमा देउवा मिडिया अनफ्रेन्ड्ली हुँदा कांग्रेसलाई नोक्सान त भयो नै । तर देउवा ठीक हुनुहुन्छ भनेर सामाजिक सञ्जालमा एकजनाले पनि भनेन । आज गोकुल बाँस्कोटाले पत्रकारको प्रश्न सोध्ने अधिकारमाथि अंकुश लगाउँदा घोडका बथान जस्ता हजारौंहजार फौज बाहिर निस्केका छन् । दुःखको कुरा त यो छ कि तिनले आफूलाई पत्रकार हुँ भन्ने दाबी गर्छन् ।

शाहीकालका रामप्रसाद खनालभन्दा कडा बनेर निस्किएका गोकुल बाँस्कोटालाई आफ्नो झुटो विवरणको लज्जाबोध होस् । सकभर यिनले राजीनामा दिएर घरतिर कुलेलम ठोकून् । यिनले कुनै एकजना पत्रकारको काम खोसेर फुर्ती गर्न मिल्दैन । यिनले यो निरंकुश निर्णयप्रति आत्मालोचना गर्नुपर्दछ । पत्रकारलाई काममा फर्किने वातावरण निर्माण गर्नुपर्दछ । ओली सरकारका अन्य सरोकारवाला व्यक्तिहरूले गम्भीर चासो लिनुपर्दछ । कडा प्रश्न सोधेकै आधारमा राजु थापालाई नेपाल टेलिभिजनबाट हटाउने कदम नयाँ राजा बन्ने चाहनेहरूको निरंकुश सोच मात्र हो । 
माफ गर्नुहोस्, म बढ्ता बोलेको छैन ।