प्रशान्त महासागरमा रहेको सोलोमन आइल्यान्ड्स नामक देशमा विगत केही समयदेखि अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धाका कारण तनावको स्थिति छ । 

उक्त देशको राजधानी होनियारामा गत नोभेम्बर महिनादेखि सरकारविरोधी हिंसा भड्किएपछि चारजनाको मृत्यु भइसकेको छ । हिंसाकै क्रममा पसलहरूमा लुटपाट गरिएको छ भने चाइनाटाउनलाई विशेष तारो बनाउँदै प्रदर्शनकारीहरूले तोडफोड गरेका छन् । दंगा मच्चाउनेहरूले संसद् भवनमा समेत आगजनी गरेका छन् ।

उक्त देशका प्रधानमन्त्री मनासे सोगाभारेको सरकारले सन् २०१९ मा ताइवानको साटो चीनलाई मान्यता दिने घोषणा गरेपछि पश्चिमले चित्त बुझाइहेको थिएन । सानो मुलुकले चीनसँग नजिकिएर फाइदा उठाउनका लागि पृष्ठभूमि बनाएको पश्चिमलाई पाच्य भएन । 

हुन पनि चीनलाई मान्यता दिएपछि सोलोमन आइल्यान्ड्सले आर्थिक लाभहरू हासिल गरेको छ । एसिया टाइम्समा हेमिश म्याकडोनल्डले गरेको विश्लेषणमा उल्लेख भएअनुसार, चीनको एक कर्पोरेसनले सोलोमन आइल्यान्ड्सको विशाल सुनखानीलाई पुनः आरम्भ गर्नका लागि लगभग ८३ करोड डलर बराबरको लगानी गरेको छ । त्यसका साथै चीनले सन् २०२२ मा आयोजना गरिने साउथ पेसिफिक गेम्सका लागि १२ हजार सीटक्षमता भएको खेलकुद रंगशाला पनि बनाउन खोजेको छ ।

चीनको प्रभाव क्रमशः बढ्दै गएपछि पश्चिमले प्रधानमन्त्री सोगाभारेको सरकारलाई अपदस्थ गर्नका लागि विभिन्न प्रयास गरिरहेको देखिन्छ । आफूलाई मन नपरेको शासकलाई सबै उपाय अपनाएर हटाउने पश्चिम, अझ विशेषगरी अमेरिकाको पुरानै इतिहास छ । 

जुन देशमा पनि आन्तरिक समस्याहरू हुन्छन् नै । अन्य कतिपय देशमा जस्तै सोलोमन आइल्यान्ड्समा पनि कुशासन र भ्रष्टाचारको समस्या छ । सन् २००६ र २०१९ मा पनि कुशासनबाट आजित भएका मानिसले राजधानी होनियारामा दंगा गरेको यहाँ सान्दर्भिक छ । 

पश्चिमले जनताको त्यही असन्तुष्टिलाई भूराजनीतिक खेलका लागि उपयोग गरेको देखिन्छ । चीनसँग सम्बन्ध बढाएको मुगावारे सरकारलाई विपक्षी नेता म्याथ्यु वेलले विदेशी शक्तिको अधीनमा रहेको आरोप लगाए । उनले पश्चिमको भाषा बोलेका हुन् ।

सोलोमन आइल्यान्ड्स शक्तिराष्ट्रहरूको भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाको थलो बन्ने पृष्ठभूमि त्यहाँको आफ्नै भूगोलले पनि तयार पारेको हो ।

सोलोमन आइल्यान्ड्स नामबाटै यो देश विभिन्न टापुहरूको समूहबाट बनेको स्पष्ट हुन्छ । यसको मालाइता नाम टापुमा सबभन्दा धेरै जनसंख्या छ । 

हाल भएका दंगामा संलग्न मानिसहरू मालाइताबाट ग्वाडालकनाल टापु गएका हुन् र त्यही ग्वाडालकनालमा राजधानी होनियारा छ । सरकारले ताइवानको साटो चीनलाई मान्यता दिएपछि मालाइता प्रान्तले बेग्लै राज्य बनाउने समेत संकेत पहिले नै दिएको थियो । हालै भएका दंगामा पनि पृथक्तावादी नाराहरू घन्किएको विभिन्न सञ्चारमाध्यममा खबर आएका थिए ।  

यसरी राजधानी होनियाराले चीनलाई मान्यता दिइसकेको अनि मालाइताले ताइवानलाई दिइएको मान्यता कायम राख्नुपर्ने माग राखिरहेको सन्दर्भ नै अहिलेको दंगाको पृष्ठभूमि हो । मालाइताका प्रमुख डेनियल सुइडानीले शीतयुद्ध मानसिकता अपनाउँदै चीनसँगको सम्बन्ध विस्तारको विरोध गरेका हुन् ।

मालाइतामा रहेका कट्टर क्रिस्चियनहरूले नास्तिक कम्युनिस्ट चीनसँग सम्बन्ध बढाउनु गलत भएको सोच राख्ने गरेको र सुइडानी लोकरञ्जनवादी नेता भएकाले त्यस्ता क्रिस्चियनहरूलाई खुशी बनाउनका लागि ताइवानसँगको सम्बन्ध कायम राख्न पहल गरेको विश्लेषण सोलोमनटाइम्समा टेरेन्स वूडले गरेका छन् । त्यसमा चीनभय पनि मिसिएको हुन सक्ने उनको भनाइ छ ।

प्रधानमन्त्री सोगाभारेले यी दंगाहरू विदेशीहरूको उक्साहटमा भएको र सत्तापरिवर्तन गर्ने दंगाबाजहरूको लक्ष्य भएको आरोप लगाए । उनको संकेत पश्चिमतर्फ रहेको स्पष्ट छ । 

सत्तापरिवर्तनको लक्ष्यसहित गरिएको दंगाले सफलता पाउन भने सकेन । सोमवार संसदमा प्रधानमन्त्रीविरुद्ध ल्याइएको अविश्वास प्रस्ताव १५ का विरुद्ध ३२ मतले पराजित भएको खबर सोलोमनटाइम्स डट्कमले दिएको छ । अर्थात्, चीनलाई सोलोमन आइल्यान्ड्सबाट भगाउने पश्चिमी षड्यन्त्र विफल भएको छ । 

भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाको यस कडीमा अस्ट्रेलिया पनि जोडिन आउँछ । अस्ट्रेलियाबाट नजिकै रहेको सोलोमन आइल्यान्ड्समा परम्परागत रूपमा अस्ट्रेलियाको प्रभाव रहिआएको छ । केही गाह्रोसाह्रो पर्दा सोलोमन आइल्यान्ड्सले अस्ट्रेलियासँग सहयोग माग्ने गरेको छ । 

अहिले दंगा भड्किँदा पनि प्रधानमन्त्री मोगाभारेले अस्ट्रेलियाको सहयोग मागेपछि उसले १०० जना दंगा प्रहरी पठाएको छ । उनीहरूसँगै पापुआ न्यु गिनी, फिजी, न्युजील्यान्ड र सामोआका सुरक्षाकर्मीहरू पनि सोलोमन आइल्यान्ड्समा खटिएका छन् । 

चीनसँग सम्बन्ध बढाएका प्रधानमन्त्री मोगाभारेले अस्ट्रेलियाको सहयोग किन लिए होलान् भनेर पनि प्रश्न उठाउन सकिन्छ । अस्ट्रेलिया हिजोआज चीनको घोर विरोधी बनेको छ । उसले अमेरिका र बेलायतसँग गरेको अकस सम्झौता पनि चीनलाई हिन्द प्रशान्त क्षेत्रमा रोक्नका लागि नै हो । 

चीनसँग निकट रहेको सरकारलाई सहायता गर्न अस्ट्रेलिया कसरी तयार भयो होला ? अमेरिकी विश्लेषक एन्ड्रु कोरीब्कोका अनुसार, यसका विभिन्न कारण हुन सक्छन् । चीनले सोलोमन आइल्यान्ड्समा हस्तक्षेप गर्न सक्ने डरले हतार गरी अस्ट्रेलियाले आफ्नो सेना पठाएको हुन सक्छ । आखिर आफ्नो प्रभावक्षेत्रमा तेस्रो मुलुक, त्यो पनि विचारधारात्मक कित्ताबाहिरको मुलुकलाई हावी हुन दिन अस्ट्रेलिया कदापि चाहँदैन । 

अमेरिकी नेतृत्व क्वाडको महत्त्वपूर्ण सदस्यका रूपमा अस्ट्रेलियाले चीनविरोधी खेमाको क्षेत्रीय नेतृत्व प्रदर्शन गर्ने सोच पनि लिएको हुन सक्छ । त्यसका साथै अस्ट्रेलिया र पश्चिमले सोलोमन आइल्यान्ड्समा शान्ति कायम गरी चीन नभई आफूहरू जिम्मेवार शक्ति भएको देखाउन खोजेको हुनुपर्छ । 

यस घटनाक्रमले अस्ट्रेलिया प्रभाव प्रदर्शनका लागि चीनसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ भन्ने पनि स्पष्ट पार्छ । अस्ट्रेलियाले सोलोमन आइल्यान्ड्सलाई १३ वर्षसम्म विभिन्न शीर्षकमा गरी ३ अर्ब अस्ट्रेलियाली डलर सहायता गरिसकेको यहाँ स्मरणीय छ । उसको प्रभावक्षेत्रमा चीनले आर्थिक गतिविधि बढाएपछि ऊ पछि हट्ने कुरै भएन । 

अस्ट्रेलिया र चीनको प्रतिस्पर्धा हुनु सोलोमन आइल्यान्ड्सको विकासका लागि सुखद जस्तो देखिए पनि त्यहाँ व्याप्त भ्रष्टाचारका कारण विकासको फल सर्वसाधारणले भन्दा पनि सत्ताधारीले पाएको चाहिँ दुःखदायी छ । सरकार भ्रष्टाचारमा लिप्त भएर जनताको आधारभूत आवश्यकतालाई बेवास्ता गरिदिँदा अहिलेको दंगा भड्किने माहोल तयार भएको र त्यस दंगामा गरीब बस्तीका मानिसहरू संलग्न रहेको स्थानीय पर्यवेक्षकहरूले बताएका छन् । गरीबीको चपेटामा परेका जनतालाई ठूल्ठूला विकासे तामझामले छुन नसकेको यसबाट स्पष्ट हुन्छ । 

तर मुख्य कुरा, चीनलाई सोलोमन आइल्यान्ड्समा प्रभाव जमाउन नदिने रणनीतिअन्तर्गत दंगा गराइएका हुन् भन्न सकिन्छ । 

सोलोमन आइल्यान्ड्समा विकसित घटनाक्रमले साना र विश्व राजनीतिमा प्रभाव पार्न नसक्ने मुलुकहरूलाई ठूलै पाठ सिकाएको छ । बेइजिङको निकट हुन खोज्ने जुनसुकै मुलुकमा पनि पश्चिमले आन्तरिक संघर्ष चर्काउन सक्छ र पृथक्तावादी सोचलाई मलजल समेत गराउन सक्छ भन्ने कुरा यसबाट देखिन्छ ।