×

X
Nic Asia
Marvel
Khukuri

दक्षिण अमेरिकामा पुनर्जागृत हुँदै वामपन्थी

चिलीमा कम्युनिस्ट पुनर्जागरणको भित्री कथा– यसरी राष्ट्रपति बने ३५ वर्षीय युवा बोरिच

काठमाडाैं | पुस ६, २०७८

NTC
Argakhanchi Cement
Premier Steels
British college
TVS INSIDE

दक्षिण अमेरिकी मुलुक चिलीमा ३५ वर्षीय वामपन्थी नेता गेब्रियल बोरिच राष्ट्रपति पदमा निर्वाचित भएपछि राजनीतिमा पुस्तान्तरणको आकांक्षा राख्ने संसारभरिका मानिसमा उत्साह छाएको छ । 

DHARA
LAxmi BAnk

बोरिचको यो विजय दक्षिण अमेरिकामा वामपन्थी पुनर्जागरणको शृंखलाको नयाँ कडी समेत हो ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
NIC ISLAND BOX

बोरिचले दक्षिणपन्थी नेता होसे एन्टोनियो कास्टलाई आइतवार भएको दोस्रो चरणको निर्वाचनमा परास्त गरेका हुन् । कास्ट चाहिँ उग्रदक्षिणपन्थी नेता हुन् ।

पहिलो चरणमा कास्टले बोरिचभन्दा बढी मत ल्याएका थिए । तर कुनै पनि उम्मेदवारले ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत ल्याउन नसकेपछि दोस्रो चरणको निर्वाचन गर्नुपरेको थियो । यसमा बोरिचले ५६ प्रतिशत मत ल्याए भने कास्टको पक्षमा ४४ प्रतिशत मत गयो । 


Advertisment
Bizbazar
Saurya island

बोरिच चिलीको आधुनिक इतिहासमा सबभन्दा कम उमेरका राष्ट्रपति हुन् । उनले मार्च महिनामा पदको शपथ लिनेछन् । 

क्रोएसियाबाट बसाइँ सरेर चिली पुगेका पुर्खाका सन्तान बोरिच देशको सुदूर दक्षिण क्षेत्रमा रहेको मागालानेसमा जन्मेका हुन् । बाल्यकाल त्यतै बिताएका बोरिच उच्चमाध्यमिक तहमा नै विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय भइसकेका थिए । 

Vianet communication
IME BANK INNEWS

सन् २०११ मा चिली विश्वविद्यालयमा कानून अध्ययन गर्दै गर्दा उनी विद्यार्थी संगठनको अध्यक्ष बनेका थिए । कार्ल मार्क्स र फ्रेडरिक हेगललाई उनले गहिरोसँग अध्ययन गरेका छन् ।

पढाइ पूरा नगरेका बोरिचले चिलीको विद्यमान शिक्षाप्रणाली गुणस्तरहीन भएको भन्दै निकालिएको विरोध प्रदर्शनको नेतृत्व गरेका थिए । उक्त आन्दोलनमा सहभागी धेरै नेताहरूसँगै बोरिच पनि सन् २०१३ मा पहिलोपटक सांसद निर्वाचित भएका थिए । उनी आफ्नो संसदीय क्षेत्रबाट स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित भएका हुन् ।

विद्यार्थी राजनीति गर्दाखेरी निकै उग्र कुरा गर्ने गरेका बोरिच वामपन्थी आन्दोलनका सुपरिचित अनुहार बनेका थिए । फ्रेन्ते एम्प्लियो भनिने वामपन्थी गठबन्धनमा रहेका केही नेताहरूले उग्रवामपन्थलाई प्रोत्साहन गर्ने गरेको भए पनि बोरिच उनीहरूभन्दा अलग रही पछि गएर मध्यमार्गी दृष्टिकोण अपनाउन थालेका थिए । 

राष्ट्रपति निर्वाचनमा बोरिचले देशमा विद्यमान नवउदारवादी आर्थिक व्यवस्थालाई भुइँमा गाड्ने भनी दमदार भाषण गरेका थिए ।

सन् १९७३ देखि १९९० सम्म सेनाका जनरल अगस्टो पिनोसेले अमेरिकाका (कु)ख्यात नवउदारवादी अर्थशास्त्री मिल्टन फ्रीडम्यान र शिकागो बोइज भनी चिनिने उनका चेलाहरूको सल्लाहलाई शिरोपर गर्दै देशमा जबर्जस्ती नवउदारवाद अपनाएका थिए । वामपन्थी नेता साल्भादोर आयेन्देलाई सत्ताबाट हटाएर अगस्टोले बन्दूकको बलमा मानवअधिकारको चरम उल्लंघन गर्दै लादेको नवउदारवादका कारण चिलीमा आर्थिक विभेदको खाडल झन् झन् गहिरिँदै गएको थियो । 

त्यही आर्थिक विभेदका कारण छाएको सामाजिक अशान्तिको विस्फोट चिलीमा दुई वर्षअघि भएको थियो । कोभिडकालअघि सन् २०१९ मा चिलीमा आर्थिक सुधारको माग गर्दै हिंस्रक आन्दोलन चलेपछि नयाँ संविधान ल्याउने सहमति बनेको थियो । पिनोसेकालको संविधानलाई खारेज गरेर नयाँ संविधान बनाउन संविधान सम्मेलन (कन्स्टिच्युसन कन्भेनसन) को निर्वाचन गत मे महिनामा गरिएको थियो । लगत्तै संविधान सम्मेलन गठन गरिएको छ जबकि जनताले पूर्ण अधिकारप्राप्त संविधानसभाको माग गरेका थिए । 

नयाँ संविधान आवश्यक छ कि छैन भन्ने विषयमा सन् २०२० मा गरिएको जनमतसंग्रहमा ७८ प्रतिशत मतदाताले पक्षमा मत दिएका थिए । त्यसपछि विज्ञ र राजनीतिकर्मीहरू सहितको १५५ सदस्यीय संविधान सम्मेलन गठन गरिएको हो ।

नयाँ संविधानको मागलाई स्थापित गर्ने जनआन्दोलन तथा त्यसअघिको विद्यार्थी आन्दोलनमा अग्रपंक्तिमा रहेका बोरिचले अब बन्ने संविधानअन्तर्गत रही देशलाई नयाँ दिशामा डोहोर्‍याउनुपर्ने जिम्मेवारी छ । वामपन्थी गठबन्धनको समर्थन पाएका बोरिचले आफ्नो टीममा मध्यमार्गी सल्लाहकारहरूलाई ल्याएका छन् र देशमा क्रमिक परिवर्तन ल्याइने तथा अर्थतन्त्रलाई जिम्मेवारीपूर्ण ढंगले चलाइने प्रतिज्ञा गरेका छन् । 

अहिले दक्षिण अमेरिकामा वामपन्थीहरूको पुनर्जागरण भइरहेको सन्दर्भमा अमेरिकाले उनीहरूलाई अपदस्थ गराउने पहिलेको जस्तो कारवाही शायद नचलाउला । तर ती देशहरूमा रहेका प्राकृतिक खानीबाट हुने नाफालाई जोगाउन उसले वामपन्थी सरकारका नीतिलाई प्रभावित तुल्याउन कोशिश गर्न सक्छ । 

समाजवादी शैलीमा अतिधनाढ्यहरूसँग कर उठाएर सामाजिक सेवामा खर्च गर्ने अनि आर्थिक असमानताविरुद्ध लड्ने बोरिचको कथन छ । उनले वातावरण संरक्षणमा पनि काम गर्ने बताएका छन् । त्यस्तै थप समावेशी सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली अपनाउने, विद्यार्थीहरूको ऋण मिनाहा गर्ने र राज्यले दिने पेन्सनमा सुधार गर्ने एजेन्डा पनि उनले अघि सारेका छन् । 

चिलीमा वामपन्थी नेताको जीतलाई समग्र दक्षिण अमेरिकाको राजनीतिक परिवर्तनको विहंगम परिदृश्यमा राखेर हेर्नुपर्ने हुन्छ । पिंक टाइड भनिने यस लहरले उक्त महादेशमा नवउदारवादबाट वामपन्थी राजनीतितर्फको यात्रालाई इंगित गरेको छ ।

द गार्डियन पत्रिकामा प्रकाशित लरेन्स ब्लेयरको रिपोर्टमा उल्लेख भएअनुसार, चिलीका छिमेकी मुलुक र दक्षिण अमेरिकामा नै वामपन्थी राजनीतिको पुनरागमन भएको छ । ब्राजिलमा पूर्व राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला द सिल्भाले आगामी निर्वाचन जित्ने सम्भावना छ भने कोलम्बियामा पूर्व कम्युनिस्ट गुरिल्ला गुस्ताभो पेत्रोले आगामी मे महिनामा हुने निर्वाचनमा विजय पाउने आकलन गरिएको छ ।

पेरुमा गत जुलाई महिनामा भएको राष्ट्रपति निर्वाचनमा वामपन्थी शिक्षक पेड्रो कास्टिलो विजयी भएका छन् । उता अर्जेन्टिनामा वामपन्थी नेता अल्बर्टो फर्नान्डेज सन् २०१९ देखि राष्ट्रपति छन् । त्यस्तै होन्डुरसमा वामपन्थी नेत्री सियोमारा कास्ट्रो राष्ट्रपति निर्वाचित भएकी छन् भने बोलिभियामा समाजवादी नेता लुइस आर्से सन् २०२० देखि राष्ट्रपति छन् ।

अमेरिकाले दक्षिण अमेरिकामा वामपन्थीहरूको प्रभावलाई रोक्न शीतयुद्धकालमा र त्यसपछि पनि भरमग्दूर प्रयास गरेको हो । शीतयुद्धको समयमा आफ्नो भूरणनीतिक स्वार्थका लागि अमेरिकाले वामपन्थी सरकारहरूलाई अपदस्थ गर्न भूमिका खेलेको थियो । 

आफ्नो ब्याकयार्डमा कम्युनिस्ट सरकारहरूको खेमा बनेमा सोभियत संघले लाभ उठाउन सक्ने भय अमेरिकालाई थियो ।

अमेरिकाको अपरेसन कोन्डोर अन्तर्गत सन् १९५४ मा ग्वाटेमाला, सन् १९६४ मा ब्राजिल, सन् १९७३ मा चिली र सन् १९७६ मा अर्जेन्टिनामा अमेरिकीसमर्थक शक्तिहरूले वामपन्थी सरकारविरुद्ध कू गरेका थिए । कूपछि शक्तिमा पुगेका दक्षिणपन्थी सैन्य तानाशाहहरूले तत्तत् देशमा मानवअधिकारको चरम उल्लंघन गरेका थिए अनि नवउदारवादी आर्थिक प्रणाली अपनाएर वर्गीय विभेदको खाडललाई गहिरो बनाएका थिए । 

अहिले दक्षिण अमेरिकामा वामपन्थीहरूको पुनर्जागरण भइरहेको सन्दर्भमा अमेरिकाले उनीहरूलाई अपदस्थ गराउने पहिलेको जस्तो कारवाही शायद नचलाउला । तर ती देशहरूमा रहेका प्राकृतिक खानीबाट हुने नाफालाई जोगाउन उसले वामपन्थी सरकारका नीतिलाई प्रभावित तुल्याउन कोशिश गर्न सक्छ । 

चिली र पेरुमा संसारको ६० प्रतिशतभन्दा बढी तामाखानी छ । उनीहरू तामा निर्यात गर्ने प्रमुख दुई मुलुक हुन् । त्यस्तै अर्जेन्टिना, बोलिभिया र चिलीमा संसारको ८० प्रतिशतभन्दा बढी लिथियम छ । लिथियम भनेको जीवाष्म इन्धनबाट चल्ने वाहनहरूलाई विद्युतीय वाहनले विस्थापित गर्नका लागि उपयोग गरिने सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण पदार्थ हो । धेरै विद्युतीय सामग्रीहरूमा यसको उपयोग हुन्छ । 

अहिले तामाखानी र लिथियम उत्खनन निजी क्षेत्रले गरिरहेको छ र अकूत नाफा कमाइरहेको छ । वामपन्थी सरकारहरूले खानीहरूलाई राष्ट्रियकरण गराउन चाहेका छन् । 

खानी भएका देशले गठबन्धन बनाएर यी प्राकृतिक स्रोतहरूको व्यवस्थापन तथा औद्योगिकीकरण गर्दै तिनलाई सरकारको मातहतमा ल्याउन सक्छन् । त्यसमा उनीहरूले सफलता पाएमा त्यसको नाफा राज्यले नै प्राप्त गरी बलियो बन्ने दिशामा योगदान गर्नेछ । 

त्यसरी बलियो बनेका राज्यहरूको समूहमार्फत दक्षिण अमेरिका बहुध्रुवीय विश्वको एक महत्त्वपूर्ण ध्रुव बन्न सक्छ । त्यसले उक्त महादेशलाई भूराजनीतिक तथा आर्थिक गरिमा प्रदान गर्नेछ ।

सन् १९७३ अघि चिलीमा आयेन्देले तामाखानीलाई राष्ट्रियकरण गरेपछि नै अमेरिकाले पिनोसेलाई कू गर्न उक्साएको इतिहास आयेन्देका नाति सेपुलभेदा आयेन्देले द ग्रे जोन नामक वेबसाइटका बेन नोर्टनसँगको कुराकानीमा खोतलेका छन् । 

अमेरिका र एनाकोन्डा कर्पोरेसनले चिलीको तामाखानीमा नियन्त्रण लिनका लागि उक्त कू गराएका हुन् र त्यसपछि तामाखानीलाई निजीकरण गरिएको थियो । पिनोसेले नयाँ संविधान र नियमावलीहरू ल्याएर निजीकरणमा जोड दिएका थिए । त्यस्तै लिथियम उत्खनन गर्ने कम्पनीमा पनि पिनोसेका ज्वाइँको नियन्त्रण छ ।

अहिले चिलीका वामपन्थी नेता बोरिच राष्ट्रपति निर्वाचित भएको र उनले पिनोसेको नवउदारवादी नीतिलाई अन्त्येष्टि गर्ने भनिरहेको सन्दर्भमा अमेरिकाले त्यसो हुन नदिनका लागि प्रयास गर्न सक्छ । शीतयुद्धकालमा झैं सरकार अपदस्थ नगरे पनि देशमा अशान्ति मच्चाउनका लागि उसले कोशिश गर्न सक्ने सम्भावना छ ।

Maruti inside
TATA Below
NLIC
ncc inside
असोज ७, २०७९

केही विश्लेषकहरूले युक्रेनका विषयमा बेइजिङले मस्कोसँग सम्बन्ध तोड्न खोजेको दाबी गरिरहेका छन् ।  गत जुन महिनामा चीन सरकारले रुससँगको उत्तरपूर्वी सीमामा सैन्य अभ्यास गरेको थियो । त्यतिखेर मस्को युक्रेनमा च...

असोज ५, २०७९

संघीय संसद्का दुवै सदनबाट पारित भई शीतलनिवास पुगेको नागरिकता विधेयक राष्ट्रपतिले प्रमाणीकरण नगरेपछि मुलुकमा अर्को संवैधानिक संकट शुरू भएको छ । प्रतिनिधिसभाका सभामुखले प्रमाणित गरी पठाएको विधेयक मंगलवार...

असोज २, २०७९

उज्बेकिस्तानको समरकन्दमा शुक्रवार सम्पन्न शांघाई कोअपरेसन अर्गनाइजेसन (एससीओ) शिखरबैठकको साइडलाइनमा रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच भएको वार्ताको एक अंशलाई पश्चिमी सञ्चारमाध्य...

असोज ५, २०७९

युक्रेनको पूर्वी भागमा रुसी नियन्त्रणमा रहेका डोनबासका दुई क्षेत्र र दक्षिणी भागमा रहेका खर्सन तथा जापोरिजा क्षेत्रका रुससमर्थक अधिकारीहरूले जनमतसंग्रह गराउने निर्णय सार्वजनिक गरेपछि पश्चिमविरुद्ध रुसको प्रत्याक्रमण ...

असोज ६, २०७९

अमेरिकाका राष्ट्रपति जो बाइडनले पुनः एकपटक ताइवानमाथि चीनको आक्रमण भएमा अमेरिकाले ताइवानको प्रतिरक्षाका लागि अमेरिकी सैनिक पठाउने बयान दिएका छन् ।  सीबीएस टीभीसँगको अन्तर्वार्तामा आइतवार (१८ सेप्टेम्ब...

असोज ४, २०७९

अघिल्लो साता एसिया र युरोपको बीचमा रहेको ककेसस क्षेत्रका दुई मुलुकहरूबीच चलेको युद्धमा लगभग ३०० जनाको ज्यान गएको बताइएको छ । कुनै बेलामा सोभियत संघअन्तर्गत रहेका आर्मेनिया र अजरबैजानबीच छोटो अवधिको लडाइ...

कता हरायो दशैं ?

कता हरायो दशैं ?

असोज १८, २०७९

दशैं नेपाली समाजको पोयो हो । दशैंलाई धार्मिक, आर्थिक र अरू धेरै आयामबाट हेरिए पनि यसको सामाजिक–सांस्कृतिक आयाम चाहिँ फराकिलो छ । सामाजिक सहभाव, सम्बन्ध सौहार्द्धताका कारण दशैं नेपालीको जीवनसंस्कृति ब...

नेताका कन्सिरी तताएका र हेडलाइन बनेका ती जोसिला प्रश्न

नेताका कन्सिरी तताएका र हेडलाइन बनेका ती जोसिला प्रश्न

असोज १८, २०७९

सूर्यबहादुर थापा प्रधानमन्त्री थिए । राप्रपा विभाजन गरेर बनेको जनशक्ति पार्टीको कार्यालय कमलपोखरीमा पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरिएको थियो । ठ्याक्कै मिति यकिन नभएपनि २०६१ सालको शुरूतिर हुनुपर्छ । म भर्खर पत्रकारिताम...

मासु खाने पर्व मात्रै हो र दशैं ?

मासु खाने पर्व मात्रै हो र दशैं ?

असोज १५, २०७९

गाउँको दशैं र शहरको दशैं एउटै भए पनि मनाउने ढंग अलग–अलग छ । शहरमा दशैंमा न पिङ हुन्छ, न आत्मियता । गाउँमा परदेशबाट फर्कनेको लर्को, बोका, खसी र च्यांग्राको आवाज, धानका बाला लहलह झुलेका शितल हावा चले...

ad
x