×

नेपाली कांग्रेसका नेता नरहरि आचार्य २०५२ साल मंसिर २७ गते संसदीय व्यवस्था मन्त्री बनेका थिए । आचार्यले मन्त्री बनेको ६ महिनापछि २०५३ असार २५ गते मन्त्रिपरिषद् सचिवालयमा सम्पत्ति विवरण पेश गरेका थिए । आचार्य २०५३ फागुन २९ गते मन्त्री पदबाट मुक्त भए । उनले असार २५ गते पेश गरेको सम्पत्ति विवरणलाई अद्यावधिक गरेर सार्वजनिक लेखा समितिसमक्ष पेश गरेका थिए ।

सार्वजनिक पद धारण गरेपछि सम्पत्ति विवरणसहित पारदर्शिता देखाएको भन्दै उनको चौतर्फी प्रशंसा भएको थियो । कांग्रेसमा बौद्धिक, शालीन र स्वच्छ नेताको छवि बनाएका आचार्य अहिलेसम्म आदर्श पात्र मानिन्छन् । उनको त्यो साहसलाई अरु कसैले नजिरका रूपमा लिएर सम्पत्ति विवरण बुझाउने काम गर्न सकेनन् ।


Advertisment
कांग्रेस र कम्युनिस्टका नाममा युवाहरूबीच सबैभन्दा बढी झडप खाँणकै नेतृत्व कालमा भयो । धेरै वामपन्थी युवाहरूको दृष्टिमा खाँण ‘वर्गीय दुश्मन’थिए ।

सत्तामा पुगेपछि आदर्श र नैतिकताको राजनीति सक्किने पोखरामा सम्पन्न कांग्रेसको दशौं महाधिवेशन(२०५७)ले संस्थागत निष्कर्ष निकालेको थियो । महाधिवेशनले १० बुँदे आचारसंहिता पारित गरेर पार्टीलाई नैतिकवान र जनताको पक्षमा उभ्याउन खोजेको थियो । कांग्रेसभित्र त्यो आचार संहिता कार्यान्वयन हुन सकेन ।


Advertisment

दश बुँदे आचार संहितामा लाभको पदमा रहँदा आफ्नो परिवारको नाममा रहेको सम्पत्ति विवरण पार्टी कार्यालयमा पेश गर्नुपर्नेछ र बर्सेनि त्यसलाई अद्यावधिक गर्नपर्नेछ उल्लेख छ । परिवार भन्नाले आफू र आफ्नो अंश नछुट्याइएको पति वा पत्नी, छोरा–छोरी, बुबा–आमा तथा सहोदर दाजु–भाइ, दिदी–बहिनीलाई सम्झिनुपर्ने आचार संहितामा उल्लेख छ । जसमा आफ्नो सम्पत्तिको स्रोत खुलाई पार्टी अनुशासन एवं आचार समितिलाई जानकारी गराउनु पर्ने भनिएको थियो । त्यस्तै नियम कानुनविपरीत एवं अनुचित ढंगले आर्थिक लाभ प्राप्त गर्न नहुने आचार संहितामा उल्लेख थियो ।

महाधिवेशनले पारित गरेको अचार संहितामा यौन शोषण वा दुराचारजस्ता अपराधिक कार्यलाई दुरुत्साहित गर्ने, सहयोग गरेवापत् आर्थिक लाभ लिन नहुने, विवाह, भोजहरूमा तडक–भडक, फजुल खर्च नगर्ने बुँदाहरू थिए ।

null

पञ्चायतप्रति जनता कसरी वाक्क भएका थिए भन्ने ज्ञान कांग्रेसलाई थियो । प्रजातन्त्र प्राप्तिपछि पटक–पटक सरकारको नेतृत्व गर्दा कांग्रेस पनि पुनः पञ्चायती व्यवस्थाका सञ्चालक जस्तै हुने डरले उतिखेरै आचार संहिता कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्ने निष्कर्षमा पुगेको थियो ।

पुर्नजीवित तरुण दलबाट उदाएका खाँण

२०४६ को जन आन्दोलनमा सबैभन्दा बढी विद्यार्थी सहभागी थिए । कांग्रेस–वामद्वारा संयुक्त आन्दोलन परिचालन भए पनि विद्यार्थीहरू आ–आफ्नो संगठनबाट संघर्षमा उत्रेका थिए । प्रजातन्त्र पुर्नस्थापनापछि विद्यार्थीहरूबीच राजनीतिले क्याम्पसहरूमा उग्र रूप लियो । नेवि संघ कि अखिल ? त्यो पुस्ताका धेरैलाई जानकारी भएका राजनीतिक संगठन हुन् नेवि संघ र अखिल । नेवि संघ कांग्रेस र अखिलहरू एमालेसहित कम्युनिस्ट पार्टीका भ्रातृ संगठन । विद्यार्थी राजनीति उत्कर्षमा पुगेका बेला नेवि संघका अध्यक्ष थिए बालकृष्ण खाँण ।

कांग्रेस र कम्युनिस्टका नाममा युवाहरूबीच सबैभन्दा बढी झडप खाँणकै नेतृत्व कालमा भयो । धेरै वामपन्थी युवाहरूको दृष्टिमा खाँण ‘वर्गीय दुश्मन’का कहलिएका थिए । कांग्रेस नेतृत्वको सरकारमा शक्ति दुरुपयोग गरेर खाँणले वामपन्थी युवाहरूलाई मुद्दा–मामलामा फसाएका थिए ।

नेवि संघजस्तो शक्तिशाली संगठनको अध्यक्ष रहकैबेला उनी २०४८ सालको आम चुनावमा रुपन्देही क्षेत्र नं. ३ बाट निर्वाचित भए । २०५१ मा कांग्रेसभित्र गिरिजाप्रसाद कोइराला र कृष्णप्रसाद भट्टाराईबीच शक्ति संघर्ष चुलियो । उनी त्यसबेला छत्तिसे समूह अर्थात् भट्टराई पक्षमा उभिए । २०५१ मा कोइराला सरकार ढल्यो । मध्यवधि चुनावमा उनी सोही क्षेत्रमा पराजय भए ।

एउटै प्रकरणमा थुनामा रहेका खाँण-रायमाझीको एउटै संयोग के भने दुवै युवा संगठनका संस्थापक अध्यक्षहरू हुन् । उनीहरू दोषी ठहर भए युवाहरूलाई संगठित गर्ने संस्थाहरूको ‘मुहानै खराब’ थियो भन्ने जबरजस्त भाष्य स्थापित हुनेछ ।

२०५१ पछि खाँण कोइराला पक्षमा उभिए । २०१७ साल पुस १ गते विपी कोइराला तरुण दलकै कार्यक्रमबाट पक्राउपरी राजा महेन्द्रले व्यवस्था ‘कू’ गरेका थिए । २०१७ सालपछि तरुण दल विघटनको अवस्थामा थियो । कोइरालाले २०५४ मा पुर्नगठित तरुण दलको पहिलो अध्यक्ष खाँणलाई बनाए । खाँणले २०५८ सम्म तरुण दलको नेतृत्व हाँके । त्यो बेलासम्म तात्कालको ७५ जिल्लामा तरुण दललाई सक्रिय बनाए । तर दशौं महाधिवेशनले पारित गरेको आचार संहितामा जे–जे गर्नु हुँदैन भनिएको थियो, ती काम खाँणबाट सबै भइसकेका थिए ।

२०५६ तिर 'तरुण दल भ्रष्ट भएको' भनि सभापति कोइरालाले सार्वजनिक भाषण नै गरेका थिए । बहुविवाबाट नैतिक धरातल गुमाइरहेका बेला तरुण दलको कार्यशैलीप्रति सभापति कोइरालाले भ्रष्ट भयो भनि प्रश्न गरेपछि खाँण झस्किए । २०५६ सालमा फेरि कोइराला शेरबहादुर देउवाबीच शक्ति संघर्ष उत्कर्षमा पुग्दा उनी देउवा पक्षमा उभिए ।

आफ्नो अनुकुलतामा गुट फेरिरहने खाँण सिचाईं, रक्षा हुँदै गृहमन्त्रीसम्म बने । उनैले गृह मन्त्रालय सम्हालेकै बेला नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरण मच्चियो । अहिले अनुसन्धानका उनी लागि प्रहरी हिरासतमा छन् ।

गम्भीर ठगी प्रकरणमा खाँण थुनामा रहेको बेला २०५६ तिर गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गरेको प्रश्न पुन: स्मरणमा आएको छ । 'तरुण दल भ्रष्ट भएको हो ?'

खाँण शरणार्थी काण्डमा दोषी करार होलान् वा निर्दोष त्यो अनुसन्धानका क्रममा खुल्दै जाला । तर तरुण दलको पुर्नस्थापना गरेका खाँण गम्भीर प्रकरणमा थुनिनुले तरुण भ्रष्ट उत्पादन गर्ने कारखाना बनेको हो ?  भन्ने प्रश्न स्वाभाविक उठेको छ ।

वाईसीएलका संस्थापक हुन् रायमाझी

आइतवार राति पक्राउ परेका एमालेका निलम्बित केन्द्रीय सचिव टोपबहादुर रायमाझी वाईसीएलका संस्थापक(२०४८) अध्यक्ष हुन् । माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएसँगै वाईसीएल फेरि पुर्नस्थापित भयो । ‘युद्ध’को पृष्ठभूमिबाट आएको वाईसीएलले जनताको काम गर्ने भन्दै सरकारी भवनहरू कब्जा गरेर क्याम्प खडागरी बस्यो । वाईसीएलकै बलमा माओवादीले २०६४ को पहिलो संविधान सभा चुनावमा धेरै सिट जित्न सफल भएको थियो । अहिले एमाले निलम्बित सचिव भए पनि वाईसीएलका संस्थापक अध्यक्ष रायमाझी नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा हिरासतमा छन् । उनी दोषी ठहर होलान् वा निर्दोष ? अनुसन्धानपछि खुल्ने नै छ । तर, दोषी ठहर भए सबै भन्दा ‘हाई प्रोफाइल’ व्यक्ति भ्रष्टाचारी करार हुने छन् । विपरीत विचारधाराबाट राजनीतिमा उदाएका पूर्व उपप्रधानमन्त्री रायमाझी र पूर्वगृहमन्त्री खाँण एउटै प्रकरणमा मुछिएका छन् ।  एउटै प्रकरणमा थुनामा रहेका खाँण-रायमाझीको एउटै संयोग के भने दुवै युवा संगठनहरू संस्थापक अध्यक्षहरू हुन् ।

एकताका जनताबीच जबरजस्त उपस्थिति भएको वाईसीएल अहिले रक्षात्मक छ । तरुण दलभित्रको गन्जागोल भनिसाध्य छैन । अझै वाइसीएल र तरुण दलका संस्थापकहरू शरणार्थी प्रकरणमा दोषी ठहरिए भने दुवै संगठनको अस्तित्व के होला ? युवाहरूलाई संगठित गर्ने राजनीतिक संस्थाहरूको ‘मुहानै खराब’ थियो भन्ने जबरजस्त भाष्य अवश्य स्थापित हुनेछ ।

फागुन २८, २०८०

उमेरले ३५ वर्ष पुग्नै लाग्दा मैले लोकसेवा आयोगको फाराम भरें । ३५ वर्ष कटेको भए फाराम भर्न पाउँदैनथें, तर नियुक्ति लिँदा भने ३५ वर्ष कटिसकेको थिएँ । लोकसेवा आयोगको सिफारिशअनुसार क्षेत्रीय सिञ्चाइ निर्देशनालयले...

पुस ११, २०८०

नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, विशेषतः निजामती सेवामा व्यावसायिक सदाचारिता विकास भएन भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्दै आएको छ । कर्मचारीमा स्वाभाविक रूपमा हुनुपर्ने कार्यसम्पादनलाई व्यवस्थित बनाउने सीप, संस्कार र अनुभवजन्य...

असोज ३०, २०८०

आज ‘सबैका लागि मर्यादित जीवन’ को आदर्श वाक्यसाथ अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस मनाइँदै छ । भोक, रोग, अभाव र आवश्यकता पूरा भएपछि मात्र मानवीय मर्यादा पाउन सकिन्छ । नेपालमा गरिबी र असमानताका विभि...

पुस १९, २०८०

धरान उपमहानगरपालिकाका मेयर हर्क साम्पाङले राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको फोटो नगरपालिकाबाट हटाएको विषय अहिले निकै चर्चामा छ । २०५४ मा त्यही प्रकृतिको क्रियाकलाप गरेका थिए, लीला थापा मगरले । जिल्ला विकास समिति...

कात्तिक ३०, २०८०

कमेडी क्लब चलाउने मुन्द्रे उपनाम गरेका एकजना मान्छे छन्। एकै श्वासमा चारवटा प्रश्न सोध्न सक्ने क्षमता भएका जानेमाने पत्रकार ऋषि धमलाको कार्यक्रममा पुगेर तिनले भन्न भ्याए, 'यो टिकटकका कारण मान्छेहरू अल्छी भए, कुन...

कात्तिक ३०, २०८०

केही वर्षअघि विद्वान प्राध्यापक डा. अभि सुवेदीले कान्तिपुरमा लेख्नुभएको एउटा प्रसंगबाट आजको चर्चा शुरू गर्नु उपयुक्त हुनेछ । त्यस प्रसंगमा नेपाली कांग्रेसका वर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्व प्रधानमन्त्रीको हैस...

मुलुक सुशासनतिर अघि बढेको हो ?

मुलुक सुशासनतिर अघि बढेको हो ?

असार ५, २०८१

जबसम्म भ्रष्टाचार, अनियमितता र बेथिति रहन्छ, तबसम्म मुलुक सुशासनतिर जाँदैन । जबसम्म सुशासन कायम हुँदैन, तबसम्म मुलुक समृद्धितिर अघि बढ्दैन । सारमा भन्नु पर्दा समृद्धि पैसा वा धन सम्पत्ति मात्र होइन । समृद्धि जब हु...

संघीयताकै औचित्यमा प्रश्न उठेका बेला प्रदेशले कस्तो ल्याउनुपर्छ बजेट ?

संघीयताकै औचित्यमा प्रश्न उठेका बेला प्रदेशले कस्तो ल्याउनुपर्छ बजेट ?

जेठ ३२, २०८१

कानूनअनुसार असार १ प्रदेश सरकारले आ–आफ्नो सभामा बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन हो । नेपालको संविधान र कानूनले बजेट प्रस्तुत गर्ने समय तोकिदिएको छ । यसरी बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन नै तोक्नुका २ कारण छन् । पहिलो, तह...

कहाँ हरायो कांग्रेस महासमितिको निर्णय ?

कहाँ हरायो कांग्रेस महासमितिको निर्णय ?

जेठ ३१, २०८१

अढाइ वर्षअघि नेपाली कांग्रेसको १४औं महाधिवेशन नेतृत्व मात्र चयन गरी ६ महिनाभित्र नीति महाधिवेशन आयोजना गर्ने र आवश्यक निर्णय लिने निष्कर्षमा पुगेको थियो । तत्पश्चात् निकै लामो समय पार्टीभित्र र बाहिर नीति महाधिवे...

x