×

दुई वर्षअघि नेपाल पीएचडी एसोसिएसनको काठमाडौंमा भएको साधारणसभाले नयाँ कार्यसमिति बनायो । म कोषाध्यक्षमा निर्वाचित भएँ । मैले कार्यसमितिका साथीहरूको सामूहिक तस्वीरसहित ट्विटर र फेसबूकमा यो विषय पोस्ट गरें । त्यसमा आएका कमेन्टहरू देखेपछि म चकित भएँ ।

पीएचडी एसोसिएसन भन्ने पनि छ र भन्ने अनभिज्ञता केहीले देखाए । एसोसिएसनबारे थाहा नहुनुलाई अन्यथा लिन मिल्दैन । कैयनले पीएचडीको पनि एसोसिएसन भन्दै खिल्ली उडाए । पीएचडी गर्नेहरूको पनि संस्था बनाएछन् भन्दै सामाजिक सञ्जालमा यति धेरै खिसी गरे कि म छक्क परें ।


Advertisment

अब एसएलसी पासको संस्था बनाऊँ, आईए/बीए पासको संस्था बनाऊँ भन्दै लेखे । कतिपयले एसएलसी फेल हुनेहरूको संस्था बनाऊँ भन्दै लेखे । खिस्सी मात्र गरेनन्, गाली पनि लेखे । अमर्यादित गाली पनि दिए ।


Advertisment

कुनै पनि विषयमा विभिन्न मत हुनुलाई सामान्य रूपमा लिनुपर्छ । तर पीएचडी एसोसिएसनप्रति सकारात्मक धारणा राख्नेहरूको ठूलो संख्या देखियो तर नकारात्मक धारणा राख्नेहरूको पनि राम्रै संख्या देखियो । सामाजिक सञ्जालमा बौद्धिक ठानिएका कतिपयले पनि पीएचडीहरूको संस्थालाई खिल्ली उडाएको देख्न पाइयो ।

नेपालको चेतना र ज्ञानको स्तर वृद्धि नहुनुमा कैयन कारण छन् । ज्ञानको कदर गर्न नजान्ने र नचाहने प्रवृत्ति पनि एउटा कारण हो । नेपालमा जात, थर, गोत्र र धर्मका संस्थाहरू गल्लीगल्लीमा छन् । जात, थर र धर्मका नाममा संस्था खोल्दा ताली बजाउने तर निश्चित स्तरको शिक्षा लिएकाहरूको संस्थालाईचाहिँ खिस्सी गर्ने, उडाउने प्रवृत्ति स्वाभाविक होइन ।

नेपालमा हजारौं संघ–संस्था छन्, लोकतान्त्रिक देशमा संघसंस्थाहरू निर्बाध खुल्नु स्वाभाविक हो । यो आवश्यक पनि छ, तर नेपालमा खुल्नुपर्ने प्रकृतिका संस्थाहरू भने खुलेका छैनन्, खुलेका छन् भने पनि तिनले गति लिन सकेका छैनन् । मुलुकलाई नभई नहुने संस्था जात, थर र धर्ममा आधारित संस्था हो कि पीएचडी गरेकाहरूको संस्था हो ? यसमा विचार गर्न जरुरी छ । हाम्रो जात, थर, धर्म र वर्गलाई यस्तो र उस्तो गरिदिनुपर्‍यो भन्दै माग राख्ने संस्था देशलाई चाहिएको छ कि देशका लागि कसरी योगदान गर्ने भनी चिन्ता र चिन्तन गर्ने संस्था चाहिएको छ ? यसमा विचार गरियोस् ।

नेपालमा संघ–संस्थाको काम माग राख्ने काम मात्र भएको छ । वैदेशिक सहयोगमा चल्ने संस्था (एनजीओ) ले समेत सरकारसँग माग राख्छ । आफ्नो देशको सरकार तथा राज्यका निकायहरूसँग के–के माग राख्ने भनी अध्ययन गर्न वैदेशिक सहयोग लिइन्छ । वैदेशिक सहयोगमा अध्ययन गरेपछि सरकारसँग माग राखिन्छ । सरकारसँग कुनै माग नराख्ने, सरकारलाई सुझाव दिने मात्र उद्देश्यका संस्था बहुत थोरै होलान् ।

नेपालमा एउटा पीएचडी एसोसिएसन छ, यसबारे धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ । पीएचडी एसोसिएसन २०६६ सालमा खुलेको हो । यो संस्थाले माइतीघरमण्डलामा धर्ना दिएर संस्थाको मार्केटिङ गर्दैन । यसले अहिलेसम्म कुनै विदेशी सहयोग लिएको छैन । माग राख्दै पूरा गरिएन भने आन्दोलन गर्छौं भनेर धम्की पनि दिएको छैन । त्यसैले यो संस्थाको सार्वजनिक चर्चा धेरै छैन ।

नेपालमा एउटा पीएचडी एसोसिएसन छ, यसबारे धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ । पीएचडी एसोसिएसन २०६६ सालमा खुलेको हो ।

नेपालमा जात, थर, गोत्र र धर्मका नाममा खोलिएका संस्थाहरूले के योगदान गरेका छन् ? वास्तवमा पीएचडी एसोसिएसन अन्तर्गत विभिन्न विषयका पीएचडीहरूको सहायक संस्था पनि बनाउन जरुरी छ । जस्तो कि केमेस्ट्री, फिजिक्स, समाजशास्त्र, राजनीतिशास्त्र, भूगोल, साहित्य, कृषि आदि । यस्ता संस्थाहरूलाई थिंकट्यांकका रूपमा सरकारले नै विकास गर्नुपर्छ । राष्ट्रिय जीवनलाई ठोस योगदान गर्न सक्ने संस्थाहरूको निर्माणमा नेपाल चुकेको छ । जात, थर, गोत्र र धर्मका नाममा संस्था बनाउँदैमा समाजलाई फुर्सद छैन, हामीले अनावश्यक काममा श्रम, समय र दिमाग खर्च गरेका छौं ।

खासखास नेताहरूको नाममा प्रतिष्ठान बनाउने, त्यस्ता प्रतिष्ठानलाई भजाएर लुटेर खाने प्रवृत्ति छ । हालै एक सर्प प्रतिष्ठानका हर्ताकर्ताहरूलाई भ्रष्टाचार मुद्दा लागेको स्मरणीय छ ।

नेपालमा शिक्षालाई प्रमाणपत्रका रूपमा मात्र बुझ्ने प्रवृत्ति छ, त्यसैले पीएचडी गर्नेहरूको संस्था छ भन्ने सुन्दा हाँसेर उडाउँछन् । हाम्रा विद्यार्थी संगठनहरूको काम आन्दोलन गर्ने, ढुंगा हान्ने, स्ववियुको चुनाव लड्ने, शिक्षालयमा तालाबन्दी गर्ने, शिक्षक कुट्नेमै सीमित छ ।

विद्यार्थी संगठनहरूले शैक्षिक उन्नयनका लागि काम गरेको, शैक्षिक स्तर सुधार्न काम गरेको, शिक्षालयमा अनुशासनको स्तर बनाउन योगदान गरेको सुन्न देख्न पाइँदैन । प्राध्यापकहरूको संस्थाले पनि शिक्षाको स्तर सुधार्न योगदान गर्न सकेको देखिँदैन । विद्यार्थी, प्राध्यापक, वकिल, पत्रकार, चिकित्सकलगायतको पेसागत संघ–संस्था छन् । यस्ता संस्थाहरूले राष्ट्रिय जीवनमा ठोस योगदान दिनसक्ने बनाउनुपर्छ ।

हामी देशमा विकास भएन भनेर चिन्ता गर्छौं । चिन्ता स्वाभाविक छ । देश विकासको जिम्मा खासखास नेताहरूको मात्र होइन, देशको विकास भनेको सामूहिक कार्य हो । हामीले हजारौं संघ–संस्थालाई राजनीति गर्ने थलो मात्र बनाएका छौं । त्यस्ता संस्थाहरूले आ–आफ्नो क्षेत्रमा विशिष्ट काम गर्ने हो भने देशको विकासमा ठूलो योगदान हुन्छ । नेपाल पीएचडी एसोसिएसनलाई पनि यही रूपमा बुझिनुपर्छ । पीएचडी एसोसिएसनसहित विविध संघ–संस्थाहरूलाई विशिष्टीकृत गर्दै लगेर देशका लागि योगदान गर्न सक्ने बनाउनुपर्छ । यो महान् कामको नेतृत्व सरकारले गर्नुपर्छ ।

आज नेपालीहरू विश्वभरि छरिएर रहेका छन् । विदेशमा रहेका नेपालीहरू आ–आफ्नो तरिकाले संगठित छन् । एनआरएन एसोसिएसन पनि छ । यस्ता संस्था राजनीति गर्ने थलो मात्र बनेका छन् । विदेश बस्ने नेपालीहरूको लगानी नेपालमा भित्र्याउन विभिन्न नीति बनाइएको छ । लगानी मात्र भित्र्याएर हुँदैन, ज्ञान भित्र्याउनुपर्छ । विदेशमै बसेर पनि नेपालीले ज्ञानको क्षेत्रमा योगदान गर्न सक्छन्, यस्तो किसिमको नीति पनि बनाइनुपर्छ ।

अन्त्यमा, नेपाली समाजमा आवेग, उत्तेजना, घृणा, निन्दा र नकारात्मक चिजको प्रसार तीव्र गतिमा हुने गरेको छ, तर ज्ञान, विवेक, बौद्धिकताको प्रसार मन्द गतिमा मात्र हुने गरेको छ । तथ्य र तर्कविहीन विषयवस्तु तत्काल भाइरल हुन्छ, तर विवेकपूर्ण कुराको सुनुवाइ हुँदैन । ज्ञान र विवेकको कुरा सुन्न अल्छी मान्ने तर घृणा, निन्दा र उत्तेजक विषयमा आकर्षित हुने प्रवृत्तिको शिकार नेपाली समाज भइरहेको छ । यो अवस्था उल्ट्याउन पीएचडी एसोसिएसनले आगामी दिनमा ठोस योगदान गर्न सक्नुपर्छ ।

जेठ २, २०८१

नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले यतिबेला आफ्नो अस्तित्वको लडाईँ लडिरहेको छ । मैले अस्तित्व भनेर पार्टीमाथि धावा बोलेको हो कि भन्ने पाठकलाई लाग्न सक्छ, तर नेकपा एस यतिबेला अस्तित्वको लडाईँमै छ । पार्टी स्थापना भएको करि...

मंसिर १८, २०८०

(श्रीकुमारको रुकुम डायरीबाट...) बिहान पौने ६ बजेको छ । पश्चिम रुकुमको आठबीसकोट जहाँ त्रिपालमुनि हजारौं बेघरबारहरू आगोले जिउ सेकाउँदै जाडो सामना गरेर उज्यालोको प्रतीक्षामा छन् । आगो तापेर बसेका महिलाहरू...

असार २५, २०७९

सातु नेपालीहरूको धेरै पुरानो र मौलिक परिकार हो । सातु बिहानको खाजा मानिने भए तापनि पछिल्लो समय यसलाई बिहान, दिउँसो, साँझ कुनै पनि समय खान थालिएको छ । कुनै समय सातु भनेर हेप्ने यो परिकार अति स्वास्थ्य...

असोज २०, २०८०

नेपाल सरकार वन तथा वातावरण मन्त्रालयले यही असोज १५ गते संरक्षित क्षेत्रमा पूर्वाधार निर्माणसम्बन्धी कार्यविधि, २०८० को मस्यौदा सरोकारवालाको राय-सुझाव संकलनका लागि सार्वनजिक गरेको छ । सो मस्यौदा कार्यविधिमा सरोका...

पुस ९, २०७९

नेपालमा गुद खाने चलन धेरै कम छ । कारण – यसको स्वास्थ्य सम्बन्धी गुण नबुझेर हुनसक्छ । हामीले गुद खाने भनेको मात्र गुदपाक हो र जुन निकै प्रसिद्ध मिठाइको रूपमा पनि चिनिएको छ । कसैलाई कोशेली लानुपर्&zwj...

फागुन ७, २०८०

कम्यूनिस्टहरूको चौघेराभित्र बाल्यकाल बिताएको भएर होला, सानै उमेरदेखि मैले कांग्रेस कार्यकर्तालाई कांग्रेसी भनेको सुनेको थिएँ । अलि होच्याएर, अलि नमीठो गरेर यी कांग्रेसीहरू भनेर सम्बोधन गर्ने गरेको.... । उमे...

भगवान् भेटिने सूत्र

भगवान् भेटिने सूत्र

असार २९, २०८१

भगवान्‌का कुरा गर्ने धेरै छन् तर भगवान् कस्ता हुन्छन् त्यो भने कसैलाई पनि थाहा छैन । भगवान् कस्ता हुन्छन् भनेर सोध्ने हो भने शायद सबै निरुत्तर नै रहने छन् । हदैभए भगवान् भगवान्जस्तै हुन्छन् भन्नेसम्म फेला पर्ला...

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

असार २७, २०८१

बेलायतमा भर्खरै सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा १४ वर्षपछि लेबर पार्टीले तल्लो सदन अर्थात्  'हाउस अफ कमन्स्'मा प्रचण्ड बहुमत हासिल गर्‍यो । ६५० सदस्यीय तल्लो सदनमा लेबर पार्टीले करिब ६३ प्रतिशत अर्थात् ४१२ ...

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

असार २६, २०८१

प्रमुख सत्ता साझेदार नेकपा (एमाले)ले साथ छोडेपछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले दुई दिनपछि (असार २८) प्रतिनिधि सभामा विश्वासको मतको सामना गर्दैछन् । ‘विश्वासको मत नपाउने जान्दाजा...

x