×

NMB BANK
NIC ASIA

कर्मका तीन भेद हुन्छन् भनेका छन्, गीतामा कृष्णले । जसमा कर्म, अकर्म र विकर्म पर्छन् । यीमध्ये विहित काम अर्थात् तोकिएको कामलाई कर्म, निस्काम कामलाई अर्थात् कर्म गरेर पनि नगरेको जस्तो अवस्थामा पुग्नुलाई अकर्म र गर्नै नहुने कामलाई विकर्म भनेका छन्, उनले । यस अनुसार भन्नुपर्दा कर्म भनेको देश, काल, परिस्थितिअनुसार तत्काल तोकिएका काम हुन् भने कर्म गरेर पनि उसको रागले नछुनु अकर्म र तत्काल नतोकिएको काम जति विकर्म रहेछन् भनेर बुझ्नुपर्ने हुन्छ । यिनमा विकर्म त यसैपनि निसिद्ध काम हो गर्न हुँदैन । अकर्म पनि सितिमिति सम्भव हुने कुरा होइन । थाहा छैन कृष्णले किन त्यस्तो कुरा गरे । शायद उनी र अर्जुन वा उनीहरू जस्तैलाई लक्षित गरेर भनिएको हुनुपर्छ । होइन भने संसारमा कसैबाट पनि यो सम्भव हुँदैन, हुनै सक्दैन ।  

Muktinath Bank

प्रकृति आफैं सकाम कर्मको निर्देश गरिरहेको छ । वेद स्वयं यस्तै कर्मको उद्घोष गरिरहेको छ । ईशोपनिषद्मा भनिएको छ– मानिसले कर्म गरेर नै सय वर्षसम्म बाँच्ने प्रयास गर्नुपर्छ । यो भनेको के हो ? सकाम कर्म नै हो । कामना विना न कर्म पूरा हुन्छन् न उसले दीर्घ जीवन दिनै सक्छ । कर्म क्षेत्रबाट न वेद विमुख हुन सकेको छ न प्रकृति नै अछुत रहन सकेको छ । प्रकृतिमा कुनचाहिँ कर्म निस्काम भएका छन् र ? समग्र प्राणी सकाम कर्म गरिरहेका छन् । अन्यथा प्रकृतिको नियम नै अवरुद्ध हुन पुग्छ । लौ मानौं एकछिनलाई कसैले सकाम कर्म गरें भन्यो रे ! कल्पना गरौं के उसले साँच्चै त्यस्तो गर्न सकेको होला र ? मरिकाटे होइन, किनकि त्यस्तो कार्म गरें वा गर्छु भन्दा भन्दै त्यसैभित्र कामनाको महल खडा भइसकेको हुन्छ ।  


Advertisment
RMC TANSEN
IME BANK INNEWS
shivam ISLAND

अतः कसैले आफूले निस्काम कर्म गरेको कुरा गर्छ भने ठाने हुन्छ उसले कि अभिनय गरिरहेको छ कि जानाजान झूट बोलिरहेको छ । यस्तो कुरा फोस्रो आदर्शबाहेक केही होइन, हुनै सक्दैन । साँच्चै निस्काम कर्म सम्भव हुन्थ्यो भने संसारमा बालुवा चुट्ने र पानी कुट्ने मानिस पनि भेटिनुपर्ने हो तर त्यस्तो कतै भेटिएको छैन । किन थाहा छ ? किनकि कामनाविनाका काम कसैले पनि गर्दैनन्, गरेका हुँदैनन् । त्यसैले कर्म भनेको विहित कर्म मात्र हुन्, जो तत्कालका लागि कसैलाई कुनै माध्यममार्फत् तोकिएका हुन्छन् । यस आलेखमा यसैसम्बन्धी चर्चा गर्ने जमर्को गरिएको छ ।  


Advertisment
Nabil box
Kumari

संसारमा कोही पनि प्राणी एकैछिन पनि कर्म नगरी बस्दैन, बस्न सक्दैन । प्राणी चाहे सजीव होस् चाहे निर्जीव सबै केही न केही गरिरहेका हुन्छन् । केही न केही खोजिरहेका हुन्छन् । यही नै कामना विनाको कर्म हुँदैनन् भन्ने बलियो प्रमाण हो । एउटा अम्बाको बोटलाई नै लिऊँ न । के ऊ केही पनि नगरी बसेको होला ? बस्न सकेको होला ? अहँ छैन । रातदिन केही न केही गरिरहेको हुन्छ । त्यो पनि पूर्ण होशमा, होश पुर्‍याएर, सङ्गति मिलाएर । उसलाई जमिनमा जरा गाडेर उभिनु पनि छ । बोट जति माथि जान्छ त्यति नै जरालाई विस्तार गर्नु पनि छ ।

Vianet communication

जमिनको पानी तानेर टुप्पोसम्म पुर्‍याउनु पनि छ । फल्नु छ, फुल्नु छ । गर्भाधान गर्नु छ, जन्माउनु छ, हुर्काउनु छ, के–के हो के–के । कति दुःख छ उसलाई, कति दुःख गरेको छ उसले । न सर्दी, गर्मी, भोक, प्यास भनेको छ, न थकानकै कुरा गरेको छ । किन थाहा छ ? किनकि उसलाई आफू हुनु पनि छ, दुनियाँलाई आफू हुनुको जानकारी दिनु पनि छ । यहाँ कहाँ निस्काम काम भएको छ ? कदाचित् त्यस्तो हुन्थ्यो भने कहीँ न कहीँ संगति नमिल्न सक्थ्यो, बनोट बिग्रन सक्थ्यो । सारा बोट, बिरुवा र वनस्पतिमा यही नियम लागू हुन्छ । चाहे चिलाउनेको बोट होस्, चाहे धँगेराको सबैको अवस्था त्यस्तै हो । 

निर्जीव प्राणीको अवस्था त त्यस्तो छ भने सजीव प्राणीको अवस्था कस्तो होला स्वतः अनुमान गर्न सकिन्छ । सामान्य कुखुराको पोथीलाई नै लिऊँ न । उसले समयमा भाले पनि खोजेकै हुन्छे, अण्डा पार्ने र चल्ला कोरल्ने काम पनि गरेकै हुन्छे । उसले जबसम्म चल्ला आफैँ चारो टिपेर खान सक्ने हुँदैन तबसम्म आफ्नो ज्यानै दिएर भए पनि चल्लाको रक्षा गर्छे । आफैँ चारो टिपेर खान सिकाउँछे, हिँड्न सिकाउँछे, उड्न सिकाउँछे । जब चल्ला आफ्नो काम आफैं गर्न सक्षम हुन्छ, तब उसलाई उसकै संसारमा छाडेर अर्को संसार खडा गर्नतिर लाग्छे । के यहाँ पनि उसले निस्काम कर्म गरेकी छे भन्न मिल्ला ? अहँ मिल्दैन किनकि उसले पनि सकाम कर्म नै गरेकी छे, त्यो पनि पूर्ण होसियारीको साथमा । एकछिन सोचौं त उसले किन त्यस्तो गरेकी होला ? किनकि उसलाई पनि आफू भएको प्रमाणित गर्नु छ । आफू सक्षम रहेको देखाउनु छ, सजीव रहेको बताउनु छ । यही नै त हो उसले प्रकृतिबाट पाएको शिक्षा । 

मानिसको कुरा गर्ने हो भने अवस्था झन् बेग्लै छ । रात, दिन, साँझ, बिहान, यहाँसम्म कि निदाएको बेलासमेत कुदिरहेको छ, केही न केही गरिरहेको हुन्छ । पढाइमा राम्रो नम्बर ल्याउनु छ, राम्रो जागिर खानु छ । स्वदेशमा नभए विदेशमा गएर भए पनि धेरै पैसा कमाउनु छ । शान, मान देखाउनु छ । मोजमस्ती गर्नुछ । सबैको चाहना यस्तैयस्तै हो, बीस, उन्निस भए छुट्टै कुरो । यहाँ कसले कहिले निस्काम कर्म गरेको छ भन्ने ? त्यो त केबल भन्ने कुरा मात्र हो । संसारमा न कसैले निस्काम कर्म गरेका छन् न गर्न सक्छन् । 

हावाको झोक्कामा कामना छ, माटोको सुवासमा कामना छ । नदीको प्रवाहमा कामना छ, समुद्रको छालमा कामना छ । ग्रह, नक्षेत्र तथा ताराको गतिमा कामना छ, सूर्यको किरणमा कामना छ । वायुमा कामना छ, वनस्पतिमा कामना छ, पशुपन्छीमा कामना छ । बालकमा कामना छ । वृद्धमा कामना छ । संसार बनाएको पनि कामनाले नै हो, बढाएको र चलाएको पनि कामनाले नै हो । कामनाविना ढलेको सिन्कोसमेत उठ्दैन भने अरूको के कुरा गर्ने ? त्यसैले कसैले निस्काम कर्मको कुरा गर्ने गरेका छौं भने आऊँ आजैदेखि त्यस्तो फोस्रो आदर्शको कुरा गर्न छाडी सकाम कर्मतिर लागौं र जीवनलाई सार्थक बनाउनतिर लागौं । 

hAMROPATRO BELOW NEWS
TATA Below
कात्तिक २४, २०८०

राजधानी काठमाडौंबाट कयौं सय माइल टाढा रहेका जाजरकोट र रुकुम पश्चिम यतिबेला भूकम्पले इतिहासकै सर्वाधिक पीडामा छन् । गोधूलि साँझसँगै ओठ काँप्ने जाडो शुरू हुन थाल्छ । आमाको मजेत्रोमा लपेटिएका बच्चाहरू चि...

असोज ३०, २०८०

आज ‘सबैका लागि मर्यादित जीवन’ को आदर्श वाक्यसाथ अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस मनाइँदै छ । भोक, रोग, अभाव र आवश्यकता पूरा भएपछि मात्र मानवीय मर्यादा पाउन सकिन्छ । नेपालमा गरिबी र असमानताका विभि...

कात्तिक ३०, २०८०

केही वर्षअघि विद्वान प्राध्यापक डा. अभि सुवेदीले कान्तिपुरमा लेख्नुभएको एउटा प्रसंगबाट आजको चर्चा शुरू गर्नु उपयुक्त हुनेछ । त्यस प्रसंगमा नेपाली कांग्रेसका वर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्व प्रधानमन्त्रीको हैस...

पुस ४, २०८०

डिसेम्बर पहिलो साता एनसेलको माउ कम्पनी आजियाटाले आफ्नो रेनोल्ड होल्डिङ्स यूकेको शतप्रतिशत स्वामित्व गैरआवासीय नेपाली सतिशलाल आचार्यको कम्पनी स्पेक्ट्रलाइट यूकेलाई बेच्न गरेको सम्झौताबारे समाचार बाहिरिएको झन्डै ३ हप्...

पुस ११, २०८०

नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, विशेषतः निजामती सेवामा व्यावसायिक सदाचारिता विकास भएन भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्दै आएको छ । कर्मचारीमा स्वाभाविक रूपमा हुनुपर्ने कार्यसम्पादनलाई व्यवस्थित बनाउने सीप, संस्कार र अनुभवजन्य...

फागुन २८, २०८०

उमेरले ३५ वर्ष पुग्नै लाग्दा मैले लोकसेवा आयोगको फाराम भरें । ३५ वर्ष कटेको भए फाराम भर्न पाउँदैनथें, तर नियुक्ति लिँदा भने ३५ वर्ष कटिसकेको थिएँ । लोकसेवा आयोगको सिफारिशअनुसार क्षेत्रीय सिञ्चाइ निर्देशनालयले...

प्रशासनिक सुधारको पाटो ५– कर्मचारीमा व्यावसायिकता विकास

प्रशासनिक सुधारको पाटो ५– कर्मचारीमा व्यावसायिकता विकास

बैशाख २७, २०८१

नेपालको निजामती सेवा (समग्र प्रशासन) कम व्यावसायिक भएको आरोप लाग्दै आएको छ । कर्मचारीहरूमा बुझाइको स्तर सतही देखिन थालेको छ । सकारात्मक सोच पनि खस्किएको छ । प्रस्तुतिमा आत्मविश्वास होइन, हीनभावना देखिन थालेको ...

कांग्रेस राजनीतिमा नयाँ घुम्ती

कांग्रेस राजनीतिमा नयाँ घुम्ती

बैशाख २५, २०८१

निरन्तर १८ वर्ष लामो कन्जरभेटिभ पार्टीको सरकारलाई विस्थापित गर्दै लेबर पार्टीका नेता टोनी ब्लेयर सन् १९९७ को मे २ मा बेलायतको प्रधानमन्त्री बन्न सफल भएका थिए । लेबर पार्टीका नेता जोन स्मिथको निधनपश्चात पार्टीको ...

जसपा विभाजन र अन्य दलको सन्निकट संकट

जसपा विभाजन र अन्य दलको सन्निकट संकट

बैशाख २५, २०८१

जनता समाजवादी पार्टीमा आएको विभाजन पहिलो पनि होइन र अन्तिम पनि होइन । राजनीतिक दलमा आएको विभाजनको लामो शृङ्खला हेर्ने हो भने पनि यो न पहिलो हो, न अन्तिम । दुःखद् कुरा के भने राजनीतिक दल विभाजनको नयाँ कोर्...

x