×
Bajaj Top
Khukuri
FONEPAY

चीन र ताइवान आमनेसामने : भिडन्त कि शान्तिपूर्ण एकीकरण ?

काठमाडाैं | असोज ३१, २०७८

NTC
Image credit : japantimes/Reuters
TVS INSIDE

ताइवानका रक्षामन्त्री पूर्व सैन्य जनरल च्यु क्वो–चङले गत साता देशको संसद् भवनमा उभिएर खतरनाक भविष्यवाणी गरे । त्यो थियो– सन् २०२५ सम्ममा चीनले ताइवानमाथि पूर्ण आक्रमण गर्नेछ । 

Sanima Bank
morang Auto yamaha

चीनले ताइवानको दक्षिणपश्चिम भागमा रहेको हवाई क्षेत्रमा कीर्तिमान संख्यामा युद्धविमान पठाएपछि उनको यो नाटकीय भनाइ सार्वजनिक भएको हो । तर दुवै पक्षबीचको शाब्दिक युद्ध र सैन्य हतियार प्रदर्शनका बावजूद चीनले तत्कालै ताइवानमाथि आक्रमण गर्न सक्ने सम्भावना नरहेको विश्लेषकहरू बताउँछन् । 


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
shivam island

सन् १९४९ मा चीनको गृहयुद्धमा हारेपछि राष्ट्रवादी सरकार ताइवानतर्फ भागेको थियो र चीनमा कम्युनिस्ट पार्टीको शासन चल्न थालेको थियो । त्यसयता लगातार बेइजिङले ताइवानप्रति आक्रामकता देखाउँदै आएको छ ।

सन् २००० को दशकको आरम्भमा विज्ञहरूले एक दशकभित्र बेइजिङले ताइवान हात पार्ने अनुमान गरेका थिए । सन् २०१३ मा ताइवानको रक्षा मन्त्रालयले सन् २०२० सम्म चीन ताइवानमाथि आक्रमणका लागि समर्थ हुने अनुमान गरेको थियो । तर ती दुवै कुरा मिलेनन् । 

Vianet communication
IME BANK INNEWS
LAxmi BAnk

बेइजिङले पछिल्लोपटक हवाईक्षेत्रमा युद्धविमान पठाए पनि ताइवानको राजधानी ताइपेमा जीवन सामान्य चलिरहेको छ । चीनबाट आक्रमण हुने विषयमा ताइवानीहरूलाई केही चिन्ता छैन । चिनियाँ विमान लगातार आइरहेको कुरालाई पत्रिकाहरूले पहिलो पृष्ठमा समेत राखेका छैनन् । 

तर त्यो भन्दैमा चिन्ता लिन नपर्ने पनि हैन । बेइजिङले एक चीन लक्ष्य हासिल गर्नका लागि ताइवानमाथि सैन्य, आर्थिक तथा कूटनीतिक दबाब दिइरहेको छ । 

शान्तिपूर्ण पुनरेकीकरणको आशा तुहिएमा आफ्नो लक्ष्य हासिल गर्न चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका नेताहरूले थप कठोर उपाय अपनाउन सक्ने विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । 

चीनको लक्ष्मणरेखा

अक्टोबर महिनाको पहिलो पाँच दिनमा चिनियाँ जनमुक्ति सेनाका १५० भन्दा बढी युद्धविमानहरू ताइवानको एयर डिफेन्स आइडेन्टिफिकेसन जोनमा प्रवेश गरे । उक्त क्षेत्र ताइवानको छेउकुनोमा पर्छ र त्यहाँ गरिने कुनै पनि प्रवेशलाई जवाफ फर्काउने ताइपेको भनाइ छ । 

अक्टोबर १ मा चीनको राष्ट्रिय दिवस पर्छ । जनगणतन्त्र चीनको स्थापनालाई सम्झना गर्न तथा सैन्यशक्ति प्रदर्शन गर्न उक्त दिन महत्त्वपूर्ण छ । तर कीर्तिमान कायम गर्ने गरी युद्धविमान उडाउनुमा त्यति मात्र कारण छैन । चीन र ताइवानबीचको तनाव उच्च विन्दुमा पुगेको महिनौं भइसकेको छ । 

चीन र ताइवानबीचको सम्बन्ध झनै बिग्रनुमा दुई कारण छन्ः पहिलो, ताइवानको आत्मविश्वास बढेको छ जसमा ताइपे र वाशिङटनबीचको सम्बन्धमा आएको न्यानोपन जिम्मेवार छ । दोस्रो, चीनको राष्ट्रिय राजनीति । 

ताइवान र चीनको शासनप्रणाली विगत ७० वर्षदेखि बेग्लाबेग्लै भए पनि बेइजिङले ताइवानलाई आफ्नै भूमि मान्ने गरेको छ र पुनरेकीकरणको लक्ष्यलाई नियमित रूपमा दोहोर्‍याउने गरेको छ । तर ताइवानलाई चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले कहिले पनि शासन गरेको छैन । 

ताइवानको प्रभावलाई कमजोर बनाउन बेइजिङले विगत ४० वर्षमा ताइवानका कूटनीतिक साझेदारहरूलाई उसबाट छुटाउँदै लगेको छ । जम्मा १५ देशसँग ताइवानको पूर्ण कूटनीतिक सम्बन्ध छ । तर सन् २०२० को आरम्भतिरबाट ताइवानको विश्वव्यापी प्रभाव बढिरहेको छ । 

ताइवान नजिकका मुलुकहरूले उसको स्वशासनको अधिकारलाई जोडतोडका साथ प्रतिरक्षा गर्न थालेका छन् । चीनले ताइवानलाई बलपूर्वक लिन खोजेमा टोकियोले उचित जवाफ फर्काउने जापानका रक्षामन्त्री नोबुओ किशीले बताए । अस्ट्रेलियाकी परराष्ट्रमन्त्री मारिसे पेनले ताइवानसँग थप बलियो सम्बन्ध कायम गर्ने प्रतिबद्धता जनाइन् ।

एसिया–प्रशान्त क्षेत्रबाहिर पनि ताइवानप्रतिको समर्थन बढ्दो छ । सेप्टेम्बर महिनामा लिथुआनियाले ताइवानलाई आफ्नो बेग्लै कूटनीतिक मिसन राख्न अनुमति दिएको छ ।

अमेरिकासँग निकट सम्बन्ध कायम गरेर ताइवान विश्व मञ्चमा थप साहसी बनेको छ । सन् २०२० मा ट्रम्प प्रशासन छँदा ताइवानले उच्च तहका अमेरिकी अधिकारीहरूलाई स्वागत गरेको थियो । बाइडन प्रशासनले त्यस प्रवृत्तिलाई जारी राख्दा बेइजिङ निराश भएको छ । 

ताइपेमा रहेको ग्लोबल इन्स्टिच्युट ताइवानका वरिष्ठ फेलो जे माइकल कोलले चीन र अमेरिकाबीचको तनाव बढ्दै जाँदा ताइवानलाई आफ्नो प्रोफाइल बढाउन सहायता पुगेको बताए ।

‘अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय ताइवानप्रति केही लचकदार बनेको ताइवानले बुझेको छ । अहिले विचारधाराहरूको लडाइँ चलिरहँदा उदारवादी लोकतन्त्रका रूपमा ताइवानको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ भनी विश्व समुदायले बुझ्न थालेको छ,’ उनले बताए । 

हालैका दिनमा चीनले गरेको हवाई अभ्यास आक्रमणको पूर्वतयारी नभई बेइजिङको निराशाको अभिव्यक्ति भएको जर्मन मार्शल फन्डको एसिया प्रोग्रामकी निर्देशक बोन्नी ग्लेजरको भनाइ छ । ताइवान र अमेरिकालाई चीनको लक्ष्मणरेखा ननाघ्न चेतावनी दिन पनि यो हवाई अभ्यास गरिएको उनी बताउँछिन् ।

ती लक्ष्मणरेखाहरू नाघेमा बेइजिङका तर्फबाट सैन्य आक्रमण हुन सक्छ । ताइवानको औपचारिक स्वतन्त्रताका लागि अभियान चलाइएमा वा ताइवानमा अमेरिकी सैनिकहरू ठूलो संख्यामा तैनाथ गरिएमा लक्ष्मणरेखा नाघिएको मानिनेछ । 

‘चीनले ताइवानलाई कुनामा धकेल्न खोजिरहेको छ र उसविरुद्ध थप दबाब दिइरहेको छ । उनीहरू ताइवानलाई तर्साउन चाहन्छन्,’ उनले बताइन् । 

तर बेइजिङले ताइवान र अमेरिकालाई मात्र नभई आफ्ना जनतालाई पनि सन्देश दिन खोजिरहेको छ ।

ताइवानमाथि दबाब दिएर राष्ट्रपति सी चिनपिङले सन् २०२२ मा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको महाधिवेशनअघि आफ्नो पक्षमा समर्थन बटुल्ने प्रयास गरेका हुन् । त्यसबेला सीको दोस्रो कार्यकाल अन्त्य हुन्छ तर उनले त्यसपछि पनि शासन गरिरहने लगभग पक्का छ । 

अस्ट्रेलियन नेसनल युनिभर्सिटीको अस्ट्रेलियन सेन्टर अन चाइना इन द वर्ल्डका फेलो वन–टी सुङले नोभेम्बर महिनामा कम्युनिस्ट पार्टीको एक बैठकअघि सीले आफ्नो पक्षमा समर्थन जुटाउन खोजेको बताए । त्यस बैठकमा शीर्ष पदका लागि उम्मेदवारहरूको नामको टुंगो लगाइनेछ । 

ताइवानका विषयमा बलियो नीति ल्याएमा सीले आगामी पाँच वर्षमा शीर्ष पदमा आफ्ना सहयोगीहरूलाई राख्न पाउनेछन् । 

‘यस्तो समयमा राष्ट्रवादी भाव जगाउन र राष्ट्राध्यक्षको पक्षमा जनसमर्थन जुटाउन शक्तिप्रदर्शन गर्दा बहालवाला कमान्डर इन चीफलाई फाइदै पुग्छ,’ उनले बताए । 

आगामी वर्षका लागि कम्युनिस्ट पार्टीका धेरै प्राथमिकताहरू छन् जसलाई ताइवानमाथिको आक्रमणले जटिल बनाउँछ । तीमध्ये बेइजिङमा हुने २०२२ शीतकालीन ओलम्पिक र पार्टीको २०औं महाधिवेशन महत्त्वपूर्ण छन् ।

चीनको शान्तिपूर्ण पुनरेकीकरण लक्ष्य

ताइवानमाथि आक्रमण गर्न बेइजिङले देखाएको हिचकिचाहट सीकै अभिव्यक्तिबाट स्पष्ट भएको छ । 

अक्टोबर ९ मा गरेको एक सम्बोधनमा सीले ताइवानसँग शान्तिपूर्ण पुनरेकीकरणको इच्छालाई जोड दिएका थिए । ताइवान आफैंले पुनरेकीकरण गर्ने समयको प्रतीक्षा गर्ने संकेत उनले दिए । 

‘सी चिनपिङले ताइवानका विषयमा बोलेको सुन्दा त्यसमा कुनै हतारो नदेखिनु आश्चर्यको कुरा हो,’ ग्लेजरले बताइन् । 

ताइवानसँग भिडन्त भन्दा पनि शान्तिपूर्ण समाधानको लक्ष्य लिनु तर्कसंगत छ । बेइजिङले बलपूर्वक ताइवानलाई मिसाउनका लागि प्रयास गर्दा निकै महँगो पर्न जान्छ र परिणामको पनि कुनै सुनिश्चितता छैन । 

सन् २०२१ को आरम्भतिर अमेरिकाले गरेको युद्धतयारीमा अमेरिकी बलहरूले सन् २०३० मा चीनबाट हुनसक्ने आक्रमणको प्रतिरूप बनाएका थिए र नक्कली चिनियाँ आक्रमणलाई रोक्न सफल भएका थिए । डिफेन्स न्युजका अनुसार, यी अभ्यासहरूले के देखाए भने चीनले ताइवानमाथि विजय पाएछ भने पनि निकै धेरै जनधनको क्षति बेहोर्नुपर्नेछ । 

त्यसैले बेइजिङले ताइवान आफैं पुनरेकीकरण गर्न आउने आशा गरेको छ । ताइवानको विपक्षी दल क्वोमिन्ताङका नवनिर्वाचित नेता एरिक चुले मुख्यभूमि चीन र ताइवान एउटै मुलुक भएको बताएका छन् । सन् २०२४ को निर्वाचनमा क्वोमिन्ताङ विजयी भएमा बेइजिङसँग पुनः वार्ता थाल्ने उनको भनाइ छ । 

तर केही विज्ञहरूले ताइवान बेइजिङको हातबाट फुत्किसकेको र कुनै पनि प्रकारको पुनरेकीकरण सम्भव नरहेको बताएका छन् । कम्युनिस्ट पार्टीले नागरिक स्वतन्त्रताका विषयमा आफ्नो नीतिमा व्यापक परिवर्तन गरेमा वा चीनका विषयमा ताइवानको अडान बदलिएमा मात्र पुनरेकीकरण हुन सक्छ । 

ग्लोबल इन्स्टिच्युट ताइवानका कोलले त्यस्तो स्थिति चिन्ताजनक भएको बताए । एकीकरणको कुनै अवसर नरहेको स्पष्ट भएमा र सीको कीर्ति वा शक्तिमा पकड धरापमा परेमा उनले कठोर कदम चाल्न सक्ने सम्भावना छ । 

‘त्यस्तो स्थितिमा उनले ताइवानविरुद्ध बल प्रयोग गर्ने वा अन्य उपाय अपनाउने बाध्यता आइलाग्न सक्छ । चिनियाँ जनतालाई सबै कुरा नियन्त्रणमा छ भन्ने देखाउनका लागि पनि उनी ताइवानविरुद्ध कठोर बन्न सक्छन्,’ उनले बताए । 

सीएनएनमा प्रकाशित बेन वेस्टकट र एरिक चुङले तयार पारेको सामग्री लोकान्तरका लागि विन्देश दहालले अनुवाद गरेका हुन् ।

JYOTI
Kumari
TATA Below
NLIC
Mega Bottom
माघ ५, २०७८

रुसले आफ्नो सीमासँग जोडिएका मुलुकहरूलाई प्रभावक्षेत्र मानेर अमेरिका तथा पश्चिमी सैन्य गठबन्धन नेटोलाई त्यहाँ उत्तेजक गतिविधि नगर्न आग्रह गर्दै आएको छ ।  विशेषगरी युक्रेनलाई प्रभावक्षेत्र मानेर रुसले त्यस दे...

माघ ७, २०७८

मधेशमा किसानका विभिन्न माग अघि सारेर आन्दोलन गरिरहेको जनमत पार्टीको प्रमुख निशानामा जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) देखिएको छ  । स्थानीय तहदेखि प्रदेश हुँदै संघीय सरकारमा समेत सहभागी  जसपामाथि नि...

माघ ६, २०७८

अमेरिकामा राष्ट्रपति जो बाइडनले बिहीवार (२० जनवरीमा) कार्यकालको एक वर्ष पूरा गरेका छन् ।  उनको एक वर्षे यात्रामा आशाभन्दा बढी निराशा देखिएको छ । कोरोनाको कहर चलिरहेको बेलामा राष्ट्रपति बाइडनले त्यसको ...

माघ ११, २०७८

निर्वाचन कानूनमा व्यवस्था भएअनुसार आगामी वैशाखमा स्थानीय तह र मंसिरमा संघीय संसद्को निर्वाचन हुनुपर्ने हो ।  तर, राजनीति दलहरूको स्वार्थ र विभिन्न दाउपेचका कारण तीनै तहको निर्वाचन अन्योलमा पर्ने देखिएको...

माघ १०, २०७८

युक्रेनको विषयमा रुस र पश्चिमबीचको तनाव चरममा पुगेको छ । युक्रेनमाथि रुसले कुनै पनि बेलामा आक्रमण गर्न सक्ने भन्दै अमेरिका, बेलायत र केही अन्य पश्चिमी मुलुकहरूले सेना तथा हातहतियार युक्रेन र छिमेकी मुलुकहरूम...

माघ ९, २०७८

निर्वाचन आयोगले प्रस्ताव गरेको जेठ ५ गतेको मितिभित्रै स्थानीय तह निर्वाचन हुन नसके देशमा संवैधानिक संकट उत्पन्न उत्पन्न हुने चिन्ता संवैधानिक कानूनका विज्ञहरूले व्यक्त गरेका छन् । त्यस्तो भएमा देश संवैधानिक सं...

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

माघ ५, २०७८

विश्वविख्यात अर्थशास्त्री एवं कूटनीतिज्ञ चाणक्यले लक्ष्य प्राप्तिका केही प्रमुख सूत्र बताएका छन्। अरू सबैलाई तपसिलमा राख्न सकिन्छ, तर एउटा सूत्रलाई कहिल्यै पनि विस्मृत हुन दिनु हुँदैन । उनी भन्छन्, 'मानिसको सबैभ...

अविकास, गरीबी र कुशासनको दुष्चक्र

अविकास, गरीबी र कुशासनको दुष्चक्र

माघ ३, २०७८

‘एसियन ड्रामा’ का लेखक गुनाल मिर्डालले न्यून आम्दानी, न्यून उत्पादकत्व, कमजोर स्वास्थ्य अवस्था र सुविधाहीन आवासले मानिसलाई गरीबीको दुष्चक्रमा पुर्‍याउने यथार्थ व्याख्या गरेका थिए । यसलाई उल्टो रूप...

कार्बनडाइअक्साइडदेखि किम जोङ उनसम्म

कार्बनडाइअक्साइडदेखि किम जोङ उनसम्म

माघ ३, २०७८

उत्तर कोरियाली ‘सर्वोच्च नेता’ किम जोङ उनको तौल घटेपछि त्यहाँका जनताहरू चिन्ता प्रकट गर्दै सामूहिक रूपमा रोएका थिए ।  हुन त उत्तर कोरियामा हाँस्ने र ताली बजाउने काम पनि सामूहिक रूपमै हुन...