अमेरिका विश्व नेतृत्व लिन अनिच्छुक, चीन विश्वनेता बन्न आंशिक सफल

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले अमेरिका पहिले नीति ल्याएर देशलाई विश्व नेतृत्वबाट अलग्याएको अवस्थामा नेतृत्वमा शून्यता आउन नदिन चीनले गरेको प्रयासले आंशिक सफलता मात्र प्राप्त गरेको छ । 

ट्रम्पको शासनकालमा वाशिङटनले पेरिस जलवायु सम्झौता, पराप्रशान्तीय साझेदारी, संयुक्त राष्ट्रसंघ मानवअधिकार परिषद् र यूनेस्कोको सदस्यता त्यागेको छ अनि इरान आणविक सम्झौताबाट हात झिकेको छ । अर्को


Advertisement

वर्षको जुलाई महिनामा उसले विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट निस्कने बताएको छ अनि विश्व व्यापार संगठनको पुनरावेदन प्यानलमा नियुक्ति रोकेर पङ्गु बनाएको छ । 

बेइजिङले वाशिङटनलाई त्यागको लत लागेको आरोप लगाएको छ र राष्ट्रपति सी चिनफिङको नेतृत्वमा विश्वव्यापी नेतृत्वको अडान लिएको छ । चिनियाँ अधिकारीहरूले १५ राष्ट्रसंघीय निकायमा नेतृत्व गरिरहेका छन् । बेइजिङले विश्व स्वास्थ्य संगठनलाई २ अर्ब डलर दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ ।


Advertisement

विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रको हैसियत सुआउँदो भूमिका चीनले खोेजिरहेकोमा आफ्नै बहुपक्षीय संस्थाहरू पेटी सडक पहल र एसिया इन्फ्रास्ट्रक्चर इन्भेस्टमेन्ट बैंक पनि बनाएको छ । 

‘अमेरिका विश्व परिदृश्यबाट हट्दै गर्दा चीनले आफ्नो लक्ष्यलाई अगाडि बढाउन भरमग्दुर प्रयास गरिरहेको छ,’ बेइजिङमा रहेको कार्नेजी–चिङ्गुआ सेन्टर फर ग्लोबल पोलिसीका निर्देशक पल हाएन्लेले बताए । ‘तर चीनले आफ्नो बढ्दो प्रभावलाई परराष्ट्रनीतिको सफलतामा परिणत गर्न सकेको छैन,’ उनले भने । 

चीनले कोरोनाभाइरसलाई देशमा लगभग समाप्त पारिसकेको छ र खोप बनाउने प्रयासमा पनि अग्रणी भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ । तर वुहानमा महामारी शुरू हुँदा कुव्यवस्थापन गरेकाले संसारभरि उसको आलोचना भएको छ । 

बेइजिङले हङकङमा दमन गरेको, उइगुर मुसलमानहरूलाई सामूहिक बन्दी बनाएको, दक्षिण चीन सागरमा टापुहरू बनाएको र ताइवानलाई सैन्यशक्तिको धाकधम्की देखाएको अनि आक्रामक वुल्फ वारियर कूटनीतिको नमूना पेश गरिरहेकोले उसप्रतिको दृष्टिकोण बिग्रिएको छ । 
 

वाशिङटनबाट साझेदारहरू निराश भएको अवस्थामा चीनले फाइदा उठाउन सकेको छैन । युरोपका पाँचवटा मुलुकको भ्रमण गरेका चिनियाँ परराष्ट्रमन्त्री वाङ यीलाई हङकङ र अन्य विषयमा आलोचनाको सामना गर्नुपरेको थियो । 

ट्रम्पको नेतृत्वमा विश्वव्यापी संस्थाहरूबाट अमेरिका पछि हट्दा चीनका लागि मलिलो भूमि तयार भएको धेरैले अनुभव गरेका छन् । तर चीनको कथित वुल्फ वारियर कूटनीतिले गर्दा फाइदा लिन नसकेको अनौठो छ,’ अमेरिकी कूटनीतिकर्मी सुसन थोर्नटनले बताइन् । 

अमेरिकामा रहेको पिउ रिसर्च सेन्टरले विकसित देशहरूमा गरेको सर्वेक्षणमा चीनप्रति नकारात्मक धारणा एक वर्षमा बढेको पाइयो । 

गत अप्रिल महिनामा चीनको एक आन्तरिक प्रतिवेदनले कोरोनाभाइरस फैलिएपछि चीनविरोधी भावना विश्वव्यापी रूपमा बढेको भनी चेतावनी दिएको थियो । 

‘विश्वको शासन चलाउने लगायतका धेरै विषयमा अमेरिका र चीनबीच सहकार्यका थुप्रै अवसरहरू छन्, पेकिङ युनिभर्सिटी स्कूल अफ इन्टरनेसनल स्टडीजका प्राध्यापक जिया चिङ्गुओले बताए । 

आर्थिक र सैन्य शक्ति बढिरहेको भए पनि चीन आफूलाई विकासशील मुलुक भन्छ र अमेरिकालाई प्रतिस्थापन गर्न नखोजेको बताउँछ । 

उसको कूटनीतिक सम्बन्ध पारस्परिकतामा आधारित छ । अर्काको आन्तरिक मामिलामा ऊ हस्तक्षेप गर्दैन र आफूमाथि पनि त्यस्तै व्यवहार गरियोस् भन्छ । वाशिङटनले अन्य मुलुकमा पनि क्षेत्राधिकार राख्न खोजेको भन्दै ऊ आलोचना गर्छ । 

पेटी सडक पहलमा पारदर्शिताको अभाव, वातावरणीय चिन्ता तथा परियोजनाहरूको आर्थिक दिगोपन नरहेको भन्दै आलोचना हुने गरेको छ यद्यपि एआईआईबीले विश्वव्यापी मापदण्ड पालन गरेको बताइने गरिन्छ । 

‘चीनले विश्व शासनप्रणालीको सुधारको नेतृत्व गर्ने महत्त्वाकांक्षा प्रकट गरेको छ तर त्यसलाई स्पष्टसँग परिभाषित गरेको छैन,’ काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्सका सिनियर फेलो जुलियन गेविर्जले बताए । ‘उसका बयानहरू प्रायः फूलबुट्टा भरिएका हुन्छन् । तसर्थ संसारले चीनलाई उसको प्रतिज्ञा भन्दा पनि उसले गरेको कामका आधारमा मूल्यांकन गर्नुपर्ने हुन्छ ।’

एएफपीमा प्रकाशित विश्लेषण

एजेन्सी
एजेन्सी

लेखकबाट थप...

कमेन्ट गर्नुहोस्