×

नेपाली साहित्यमा चिरपरिचित नाम हो भरत जङ्गम । यसो त बहुमुखी प्रतिभाका धनी  हुन् उनी । पत्रकारिता, वकालत, प्राज्ञिक, धार्मिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, पुरातात्विक आदि धेरै क्षेत्रमा जबरजस्त पकड छ उनको । विश्व प्राज्ञिक समाजले भ्रष्टाचारविरोधी शास्त्र प्रणेताकारूपमा चिन्छन् उनलाई । भ्रष्टाचार विरुद्धको विज्ञानको दह्रो विश्लेषक मानिन्छन् उनी । तथापि नेपाली साहित्यमा छुट्टै पहिचान छ उनको । विभिन्न विधाका थुप्रै कृति लेखेका छन्, प्रकाशित गराइसकेका छन् । यिनैमध्ये हालै प्रकाशित अर्को किताबको नाम हो भ्रष्टाचार विरुद्धको विज्ञान । भ्रष्टाचारविरोधी शास्त्र, भ्रष्टाचार निवारणको सिद्धान्त र भ्रष्टाचार विरुद्धको विज्ञान नामक यस कृतिलाई एन्टीकरप्सन एकेडेमी नेपालले प्रकाशित गरेको हो । 

भ्रष्टाचार विरुद्धको अभियानमा लामो अनुभव सँगालेका छन् जङ्गमजीले, जुन अनुभव राम्रैसँगै पोखिएका छन् यस पुस्तकमा । परिभाषामै पानीजस्तै माथिबाट तल बग्ने तत्व हो भनेका छन् भ्रष्टाचारलाई, जसले निश्चित विन्दु बनाएर आफ्नो स्तर कायम गर्छ भन्ने निचोड छ उनको । अनेक उदाहरण दिएर भ्रष्टाचार के हो, कसरी उत्पत्ति तथा विकास हुन्छ र त्यसको निराकण कसरी सम्भव हुन्छ भन्ने कुरा देखाइएका छन् यहाँ । 


Advertisment

भ्रष्टाचारको कुरा गर्दा राजनीतिक आवरणमा हुने नीतिगत भ्रष्टाचार सबैभन्दा डर लाग्दो भ्रष्टाचार हो । यसकै आडमा उसका जरा फैलिएका हुन्छन् निकै गहिराइसम्म । जब भ्रष्टाचारले संस्थागत रूप लिन्छ तब यो समस्या थप जटिल र विकराल बन्न पुग्छ । यसको निराकरण गर्न चानचुने प्रयासले सम्भव हुँदैन । त्यसका लागि त्यस्तै किसिमले गहिराइमा डुब्नुपर्ने हुन्छ । यिनै कुरालाई प्रष्ट्याउने काम गरेको छ यस पुस्तकले ।    


Advertisment

नेपाल भ्रष्टाचारको उर्वर भूमि हो फरक पर्लाजस्तो लाग्दैन यतिबेला । ससारमा कतै नहुने भ्रष्टाचार यहीँ हुने गर्छ । स्वदेशी नागरिकलाई विदेशी नागरिक बनाएर भ्रष्टाचार सायद संसारमा कतै हुँदैन तर त्यो पनि हुने गरेको छ हाम्रो यहाँ । आश्चर्य त के भने सदाचारको कुरा गरेर नथाक्ने क्रान्तिकारी नेताहरू नै नराम्ररी मुछिएका छन् यसमा । नीतिगत र संस्थागत भ्रष्टाचार अर्को विशेषता हो यहाँको  । सायद यस किसिमको भ्रष्टाचार पनि कमै होलान् देशदुनियाँमा ।

कदाचित भइहाले कारबाही पनि त्यस्तै हुने गर्छन् त्यतातिर तर हाम्रो यहाँ भने पहिलो कुरा त कारबाही नै हुँदैन त्यस किसिमको तहसम्म । भइहाले पनि सामान्य सोधपुछबाहेक केही हुँदैन । सायद लहरो तान्दा पहरो थर्कन्छ कि भन्ने डरले काम गरेको हुनुपर्छ अन्तर्यमा । यस्तो अवस्थामा त्यस्तै किसिमको औषधीको आवश्यकता पर्छ, जसले वनमाराको जरालाई पूरै उखेल्न सकोस् । भ्रष्टाचार विरुद्धको विज्ञानमा यस्तै आधार फेला पार्न सकिन्छ केलाउँदै जाँदा । 

भ्रष्टाचार कहिले भएको छ भन्नुभन्दा कहिले भएको छैन र कसले गरेको छ भन्नुभन्दा कसले गरेको छैन भन्नुपर्ने अवस्था छ अहिलेको परिप्रेक्षमा । खासगरी २०४६ सालको परिवर्तनपछि सुरू भएको हो यस किसिमको भ्रष्टाचार, जसको श्रीगणेश गर्ने काम तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गरेका हुन् । यी कोइराला तिनै कोइराला हुन्, जो भ्रष्टाचारविरोधी नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई अन्तरघात गरी हराएर प्रधानमन्त्री बन्न सफल भएका थिए । 

यहाँनेर पूर्ववरिष्ठ प्रहरी हाकिम रमेश खरेलको भनाइ सम्झना हुन्छ । उनले केही दिनअघि एक सञ्चारमाध्यमसँग भनेका थिए नेपालमा सुनतस्करीको ढोका खोल्ने काम गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गरेका हुन् । उनले प्रधानमन्त्री हुनासाथ पार्टी चलाउन गाह्रो पर्‍यो भनेर तीन महिनाका लागि सुन तस्करी खुला गरेका थिए रे तर दूधको स्वाद पाएको बिरालो किन साधु बन्न सक्थ्यो र । त्यसपछि यसले यति बढी सनातनी मान्यता पाउँदै गयो कि चोर बिरालाहरू फैलिएर गएर ललिता निवासहुँदै चर्चित सुनकाण्डसम्म फैलिन सफल भए । यद्यपि तत्कालीन विद्रोही शक्तिलाई मूलधारमा ल्याउने भनेर जयजयकार गर्ने पनि उत्तिकै छन् तर विद्रोहीको सबै माग पूरा गर्दै जाने हो भने जसले पनि गर्न सक्ने काम हुन् यी । 

त्यतिबेला उनले जसरी जे पनि हुन्छ भन्दै गएका थिए त्यसैको व्याज तिर्न विवश छ मुलुक यतिखेर ।  मधेश विद्रोहमा पनि उनको भूमिका त्यति नै जब्बर छ, जसले सङ्घीयतालाई संस्थागत गर्ने काम गरेको थियो । अहिले त्यही सङ्घीयता मुलुकलाई घाँडो सिद्ध हुँदै गएको कुरा स्वयं कांग्रेसी नेताहरू नै भन्न थालेका छन् । यसैका कारण महङ्गो एउटा राजा फाल्ने मुलुकले दर्जनौँ छोटे राजा पाल्नुपरेको छ । खेलाडीका लागि एउटा रङ्गशाला बनाउन नसक्ने मुलुकले उनीहरूका लागि त्यति नै सङ्ख्यामा आलिशान महल बनाउन बाध्य हुनुपरेको छ । 

मुलुकमा वैदेशिक रोजगारको जग बसाउने पनि गिरिजाप्रसाद कोइराला नै हुन् । मुलुकी शासनसत्ता समाल्ने व्यक्तिले स्वदेशमै रोजगार सिर्जना गर्नतिर लाग्नुपर्नेमा विदेशी शासकहरूसँग रोजगारीको हात फैलाउन गएको कुरा सायद धेरैलाई याद हुनुपर्छ तर उनका लागि त्यो पनि लाजको विषय भएन, बनेन । हाकाहाकी रोजगारीको भीक्षा माग्दै हिँडे खाडीतिर पुगेर । अहिले मुलुक रित्तियो भनेर चिच्याउनुको के अर्थ रह्यो र ? आखिर जे रोपिएको थियो त्यही फलेको न हो । 

एमालेले पनि पानी माथि ओभानो बन्न नखोजे हुन्छ भ्रष्टाचारको मामिलामा । उसले महाकाली सन्धीलाई चार करोडको चेकसँग साटेर यसमाथि लालमोहर लगाउने काम त्यतिबेलै गरेको हो । त्यति बेला चेक भजाएर पाटी चलाउन त सजिलै भएको थियो उसलाई तर त्यसले बुनेको भ्रष्टाचारको जालो अहिले आफैँलाई निल्नु न ओकल्नु हुन पुगेको छ । तत्कालीन विद्रोही शक्ति नेकपा (माओवादी) (अहिले माओवादी केन्द्र)को त के कुरा गर्ने । लुटतन्त्रलाई वैधानिकता दिने काम गर्ने नै उही हो ।  

यसको अर्थ पंक्तिकारको मकसद सङ्घीयताको विरोध गर्नु होइन । संविधानमै उल्लेख भइसकेपछि त्यस्तो कुरा आफैँमा संविधान विरोधी कुरा हुन् । संविधानको विरोध गर्नु पनि हुन्न र यस लेखको आशय त्यो हुँदा पनि होइन । अहिलेको आवश्यकता भनेको कसरी त्यसलाई कम खर्चिलो र भ्रष्टारमुक्त पार्न सकिन्छ भन्ने नै हो, जसमा भ्रष्टाचारविरोधी विज्ञान नामक प्रस्तुत किताव रामबाँण बन्न सक्छ । कुल २२८ पृष्ठको यस किताबमा विभिन्न शीर्षकको ४० प्रकरण छन्, जसले भ्रष्टाचारको स्वरूप, शैली र विस्तारको दिग्दर्शन गर्दै निराकरणको उपाय सुझाएको छ । त्यसैले यसलाई क्याम्पसस्तरीय पाठ्यक्रममै राखेर पठनपाठनको व्यवस्था मिलाउनुपर्ने देखिएको छ । भ्रष्टाचारको जरो यति तलसम्म फैलिइसकेको छ कि अब त्यसलाई चानचुने प्रयासले रोक्न सम्भव छैन । यसका लागि सामाजका हरेक वर्गलाई त्यस्तै किसिमको तरिका सिकाउनुपर्ने हुन्छ, जुन काम यस किताबले गर्न सक्ने देखिन्छ । 

यस किसिमको भ्रष्टाचारविरोधी शास्त्र अर्थात् भ्रष्टाचार विरुद्धको विज्ञान लेखेर जङ्गमजीले राम्रै गुन लगाएका छन् समाजलाई । उनले भ्रष्टाचार उन्मूलनको बाटो देखाइसकेका छन् । अब खाँचो छ त्यसलाई कसरी समाजको प्रत्येक तह र तप्कासम्म पुर्‍याएर कार्यान्वयन गर्ने भन्ने कुराको । आशा छ सरकारले साँच्चै मुलुकलाई भ्रष्टाचार मुक्त गर्न चाहेको हो भने यसतर्फ ध्यान दिनेछ । 

अन्त्यमा लेखकले भनेजस्तै भ्रष्टारविरुद्धको विज्ञानको अध्ययन, शोध, विश्लेषण, तथा परीक्षण गरी यसको प्राज्ञिक दृष्टिकोणमा विस्तृत व्याख्या गर्नुपर्ने भएकाले यसको प्रचार–प्रसार र विकासमा सम्बन्ध निकायको ध्यान पुगोस् भन्दै कलम बन्द गर्न चाहन्छु । धन्यवाद !

चैत ३०, २०८०

लेखक एवं पत्रकार अखण्ड भण्डारीको उपन्यास ‘बोरा’ विमोचन भएको छ ।  अन्नपूर्ण पोस्ट दैनिकका प्रधान सम्पादक भण्डारीको ‘बोरा’ उपन्यास शुक्रवार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा विमोचन गरिए...

जेठ १९, २०८१

नेपालको कानून तथा न्याय क्षेत्रमा उनले आफ्नो पृथक पहिचान बनाइसकेका छन्, एक निर्भीक न्यायमूर्तिको रूपमा । सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीश भइसकेका कल्याण श्रेष्ठले पछिल्लो समय आफ्नो परिचयको दायरालाई अझ फराकिलो बनाएक...

बैशाख २१, २०८१

‘जब टेक्छु  यो लमतन्न राजमार्ग  टेकेँ जस्तो लाग्छ – आपाको आङ चालिस बसन्तअघि लक्का जवान हुँदा  गिट्टि सपनाको अलकत्रा घोलेर  बनाएका थिए रे आपाले यो मार्ग’ बीस बस...

बैशाख ७, २०८१

दिवंगत साहित्यकार प्रकट पङ्गेनी (शिव) का प्रकाशन हुन बाँकी कृति गण्डकी प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले प्रकाशन गरिदिने भएको छ ।  प्रतिष्ठानका कुलपति सूर्य खड्का विखर्चीको अध्यक्षतामा बिहीबार बसेको बैठकले गजलकार ...

जेठ ९, २०८१

बहुप्रतिभाका धनी कीर्तिमानी गीतकार, कृतिकार डा. डीआर उपाध्याय/खनालको सिर्जनाले विश्वको कुना–कुनासम्म स्थान बनाएको छ । गिनिज बुक्स अफ रेकर्ड, बुक अफ अमेरिका, अष्ट्रेलिया, युकेलगायत विश्वका विभिन्न वल्र्ड रेक...

बैशाख २९, २०८१

केही सयमअघिको कुरा हो । तिनताका गोपाल एक प्रतिष्ठित छापामा सम्पादकीय नेतृत्वमा थियो । प्रातःकालीन भ्रमण उसको दैनिकीमा पथ्र्यो । प्रत्येक दिन बिहान एकाध घण्टा घुम्थ्यो र खाना खाएर अफिस जाने गर्थ्यो । यसो गर्नुका दु...

भगवान् भेटिने सूत्र

भगवान् भेटिने सूत्र

असार २९, २०८१

भगवान्‌का कुरा गर्ने धेरै छन् तर भगवान् कस्ता हुन्छन् त्यो भने कसैलाई पनि थाहा छैन । भगवान् कस्ता हुन्छन् भनेर सोध्ने हो भने शायद सबै निरुत्तर नै रहने छन् । हदैभए भगवान् भगवान्जस्तै हुन्छन् भन्नेसम्म फेला पर्ला...

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

देश पहिले, अनि मात्र सत्ता

असार २७, २०८१

बेलायतमा भर्खरै सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा १४ वर्षपछि लेबर पार्टीले तल्लो सदन अर्थात्  'हाउस अफ कमन्स्'मा प्रचण्ड बहुमत हासिल गर्‍यो । ६५० सदस्यीय तल्लो सदनमा लेबर पार्टीले करिब ६३ प्रतिशत अर्थात् ४१२ ...

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

प्रतिपक्षमा हुत्तिने भएपछि माओवादीमा देखिएको छटपटी र आत्मरति

असार २६, २०८१

प्रमुख सत्ता साझेदार नेकपा (एमाले)ले साथ छोडेपछि प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले दुई दिनपछि (असार २८) प्रतिनिधि सभामा विश्वासको मतको सामना गर्दैछन् । ‘विश्वासको मत नपाउने जान्दाजा...

x